Nhồi máu cơ tim không phải cơn đau ngực thông thường
Nhồi máu cơ tim là tình trạng một hoặc nhiều nhánh động mạch vành bị tắc nghẽn đột ngột, khiến một vùng cơ tim không được cung cấp máu và oxy, dẫn tới hoại tử cơ tim nếu không được cấp cứu tim kịp thời trong khung thời gian vàng, và chính điều này quyết định khả năng sống còn cũng như chất lượng cuộc sống lâu dài của người bệnh. Điều cần nói thẳng: bất cứ ai xem đau ngực, khó thở, vã mồ hôi là “chuyện nhỏ” để tự xử lý tại nhà đang đánh cược bằng chính trái tim mình. Trường hợp bệnh nhân T.A., 68 tuổi, đau ngực suốt 3 ngày nhưng chỉ gọi người đến truyền dịch tại nhà là hình ảnh rất Việt Nam, rất quen thuộc – và cực kỳ nguy hiểm. Khi ông đến bệnh viện, nhịp tim chỉ còn 31 lần/phút, kèm blốc nhĩ thất độ cao vì nhồi máu cơ tim cấp. Nếu không được can thiệp mạch vành ngay tức thì, hậu quả hoàn toàn có thể là suy tim mạn, tàn phế hoặc tử vong.
Ba ngày trì hoãn: từ cơn đau ngực đến biến cố cả đời
Sai lầm của người đàn ông 68 tuổi không nằm ở việc ông đau ngực, mà ở việc ông coi đó là chuyện có thể giải quyết bằng truyền dịch tại nhà. Nhồi máu cơ tim cấp cứu không bao giờ là vấn đề của chai dịch, viên thuốc giảm đau hay vài ngày “nghỉ ngơi”. Khi mạch vành bị tắc bởi cục máu đông ở đoạn III, mỗi phút trôi qua là thêm một phần cơ tim chết đi. Các bác sĩ mô tả rất rõ: mỗi phút chậm trễ điều trị đều khiến cơ tim bị tổn thương thêm và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sống còn của người bệnh. Câu nói này nên được in đậm trong đầu mọi người trung niên trở lên. T.A. đã đến viện trong tình trạng choáng, ngất, nhịp tim tụt nghiêm trọng, buộc phải hồi sức tích cực, hút huyết khối và đặt stent mới cứu được. Ông may mắn thoát cửa tử, nhưng diện tích cơ tim đã hoại tử chắc chắn sẽ để lại di chứng. Một quyết định tự truyền dịch đã biến một cơn nhồi máu có thể kiểm soát thành biến cố thay đổi cả phần đời còn lại.
Mỗi phút trong cấp cứu tim là một phần cơ thể bị mất
Để thấy hết ý nghĩa của “mỗi phút đều quan trọng”, hãy nhìn trường hợp bệnh nhân 62 tuổi được cấp cứu nhồi máu cơ tim tại Hà Giang. Ông nhập viện với đau tức ngực trái dữ dội, khó thở và nhịp tim chậm 48 lần/phút. Ê-kíp đã chụp mạch vành cấp cứu, phát hiện động mạch vành phải tắc toàn bộ đoạn II và chỉ sau 21 phút can thiệp đã đặt stent tái thông hoàn toàn dòng chảy. Toàn bộ quá trình từ lúc nhập viện đến khi can thiệp chỉ khoảng 30 phút, giúp hạn chế tối đa tổn thương cơ tim do thiếu máu kéo dài. Sự tương phản rất rõ: một người đau 3 ngày mới đến viện, một người được xử trí trong 30 phút. Cả hai đều nhồi máu cơ tim, nhưng tiên lượng dài hạn sẽ khác nhau một trời một vực. Trong cấp cứu tim, thời gian không phải khái niệm trừu tượng. Nó là số lượng tế bào cơ tim còn sống, là khả năng đi lại, làm việc, chăm cháu sau này. Thái độ “chờ xem có tự hết không” chính là đang chậm trễ điều trị và chủ động tăng diện tích hoại tử trong cơ thể mình.
Từ điện giật đến sống thực vật: não cũng không chờ bạn
Câu chuyện người đàn ông bị điện giật khi sửa máy bơm cho thấy một mặt khác của chậm trễ điều trị: não không có thời gian chờ bạn bình tĩnh. Vợ và con không biết cấp cứu ngừng tuần hoàn, chỉ gọi taxi đưa đến bệnh viện, không hề ép tim trên đường. Khoảng 30 phút trôi qua trước khi bệnh nhân có mặt tại viện, được cấp cứu, tái lập tuần hoàn và có mạch trở lại. Nghe qua tưởng là cứu được, nhưng thực tế ông bị tổn thương não rất nặng, gần như mất hoàn toàn ý thức và phải sống thực vật, không thể trở lại cuộc sống bình thường. Đây là bài học đau đớn: trong các tình huống ngừng tuần hoàn, chuỗi cấp cứu bắt đầu từ người chứng kiến, chứ không phải từ cửa phòng cấp cứu. Bác sĩ nhấn mạnh, nếu người nhà biết nhận diện ngừng tuần hoàn và ép tim ngay trong những phút đầu, kết cục có thể rất khác. Câu chuyện đối lập là người đàn ông đột ngột ngừng tim khi chơi bóng chuyền, nhưng được một bác sĩ quân y trên sân ép tim, gọi cấp cứu và sau đó được chẩn đoán nhồi máu cơ tim, can thiệp mạch vành rồi cứu sống.
Thói quen tự chữa ở nhà: “bản sắc” nguy hiểm của người Việt
Cả nhồi máu cơ tim lẫn ngừng tuần hoàn đều cho thấy một điều: thói quen tự chữa tại nhà, trì hoãn đến bệnh viện đang biến những tình huống còn cứu được thành bi kịch cả đời. Người Việt lớn tuổi, có tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu lại càng dễ rơi vào bẫy chủ quan này. Họ coi triệu chứng tim mạch như đau thắt ngực kéo dài, đau lan lên vai, cổ hoặc cánh tay, khó thở, vã mồ hôi lạnh, mệt bất thường là mỏi cơ, cảm gió, rồi tự mua thuốc, tự truyền dịch hoặc chờ tự hết. Thực tế, đó là những tín hiệu SOS của trái tim, yêu cầu nhồi máu cơ tim cấp cứu ở cơ sở có khả năng can thiệp mạch vành, chứ không phải vài chai dịch. Đồng thời, xã hội vẫn thiếu phổ cập kiến thức sơ cứu ngừng tuần hoàn, trong khi bác sĩ đã nhiều lần nhắc rằng những người có mặt tại hiện trường chính là mắt xích đầu tiên trong chuỗi cấp cứu. Nếu không thay đổi, chúng ta sẽ còn nghe thêm nhiều câu chuyện “giá như” từ gia đình bệnh nhân sống thực vật hoặc mang trái tim đã tổn thương vĩnh viễn.
