Phim AI Trung Quốc là gì và vì sao gây tranh cãi ngay từ trailer?
Phim AI Trung Quốc là các tác phẩm trong đó hình ảnh, khuôn mặt, giọng nói hoặc bối cảnh của diễn viên được tạo ra, điều chỉnh hay thay thế bằng trí tuệ nhân tạo dựa trên dữ liệu gốc, nhằm giảm chi phí và thời gian sản xuất nhưng lại làm dấy lên tranh cãi về chất lượng nghệ thuật, đạo đức nghề diễn và giá trị lao động sáng tạo của con người. Bộ phim dài tập Không Hâm Mộ Uyên Ương Chỉ Hâm Mộ Thần Tiên là ví dụ điển hình: toàn bộ được dựng bằng AI dựa trên bản quyền hình ảnh của diễn viên, được quảng bá như phim dài tập mô phỏng người thật đầu tiên tại thị trường này. Trailer do nền tảng iQiyi giới thiệu đã thu hút lượng lớn bình luận, phần đông người xem cho rằng gương mặt hai nhân vật chính thiếu tự nhiên, ánh mắt “vô hồn” và dễ gây mệt mỏi nếu phải xem xuyên suốt nhiều tập. Ở đây, vấn đề không còn là kỹ thuật có ấn tượng hay không, mà là khán giả có chấp nhận một thứ “diễn xuất” do máy tính tính toán thay vì con người hay không.
Khi diễn viên bán gương mặt: hợp đồng thông minh hay bán rẻ nghề diễn?
Điểm gây sốc nhất của Không Hâm Mộ Uyên Ương Chỉ Hâm Mộ Thần Tiên nằm ở chỗ Thẩm Vũ Khiết và Trần Hạc Nhất không hề lên phim trường, mà “bán gương mặt” và giọng nói cho AI dựng toàn bộ hình ảnh. Theo thông tin công bố, ê-kíp chỉ cần thu giọng lồng tiếng, sau đó dùng AI dựng lại khuôn mặt, biểu cảm và chuyển động cho từng cảnh quay. Về kinh tế, đây là một “deal” hấp dẫn: chi phí sản xuất được cho là có thể giảm xuống còn khoảng 1/10 so với phim người đóng truyền thống, quy trình rút ngắn đến mức viết kịch bản hôm nay, ngày mai đã có thành phẩm. Bản quyền gương mặt còn trở thành một thị trường riêng, khi hình ảnh người thường được cấp phép với giá khoảng 100 NDT mỗi phim ngắn, còn diễn viên chuyên nghiệp từ 500 NDT đến vài nghìn NDT. Nhưng mặt trái là gì? Khi thu nhập gắn với “bản sao số” thay vì diễn xuất thực, diễn viên bị đẩy dần từ chủ thể sáng tạo thành kho dữ liệu cho máy học.
Công nghệ deepfake phim: iQiyi và cuộc thử nghiệm với nội dung trả phí
Không dừng ở phim hoàn toàn AI, iQiyi tiếp tục đẩy xa biên giới với mô hình phim iQiyi công nghệ “AI Hybrid”: diễn viên vẫn diễn thật, nhưng bối cảnh và hiệu ứng do AI tạo ra. Dự án Bất tiện uyên ương chỉ tiện tiên (Tiên Duyên Kì Hiệp) được xem như phép thử cho dòng phim trung dung, mỗi mùa 16 tập, khoảng 20 phút/tập và phát hành trong quý IV. Các cảnh chiến đấu, bay lượn, thế giới giả tưởng đều được NadouPro – nền tảng AI nội bộ – dựng từ dữ liệu quay thực kết hợp tham chiếu do đoàn phim cung cấp. Cũng theo mô tả, những bộ microdrama vài phút/tập đã là “phòng thí nghiệm” lý tưởng cho công nghệ deepfake phim: chi phí thấp, sản xuất nhanh, dễ thử sai. Giờ đây, câu hỏi đặt ra là liệu khán giả có sẵn sàng trả tiền cho một sản phẩm mà phần hồn của hình ảnh nằm trong tay thuật toán, chứ không phải đội kỹ xảo truyền thống.
Khán giả mệt mỏi, diễn viên bị đe dọa: tranh cãi phim AI không chỉ là chuyện kỹ thuật
Ngay khi trailer lên sóng, tranh cãi phim AI bùng nổ. Người xem trên mạng xã hội nhận xét hình ảnh AI dù giống đến đâu vẫn lộ những chi tiết không tự nhiên, khiến họ “rợn người” khi phải nhìn lâu. Nhiều người thẳng thắn nói nếu phim truyền hình sau này toàn dùng AI, họ sẽ mất hứng xem. Có ý kiến cho rằng xem AI trong video ngắn thì được, còn kéo dài hàng chục tập sẽ là cực hình. Bên ủng hộ lập luận rằng chi phí thấp giúp đa dạng hóa nội dung, nhưng bên phản đối khẳng định họ không bỏ tiền cho những bộ phim AI “thiếu linh hồn”, xem đó là sự lãng phí thời gian. Đáng lo hơn, khi mô hình bản sao kỹ thuật số được triển khai trên diện rộng, cơ hội việc làm của diễn viên tuyến giữa, diễn viên quần chúng – những người cần lên đoàn để tích lũy kinh nghiệm – sẽ bị thu hẹp rõ rệt. Lợi ích kinh tế ngắn hạn đang va chạm trực diện với sinh kế và niềm tin nghề nghiệp của cả một thế hệ làm phim.
Tương lai diễn viên chuyên nghiệp: bị thay thế hay buộc phải “sống chung với AI”?
Phong trào phim AI kết hợp người thật đang bước vào giai đoạn bùng nổ: nhiều doanh nghiệp chuyển từ việc thay thế toàn bộ quá trình quay sang mô hình lai, trong đó diễn viên vẫn hiện diện nhưng phần còn lại do AI đảm nhiệm. Các nền tảng đã kịp xây dựng “kho nghệ sĩ AI” quy tụ hơn 100 nghệ sĩ, thử nghiệm mô hình diễn viên cấp quyền hình ảnh để AI sản xuất phim và chia doanh thu. Theo một nhận định, nhu cầu về bản quyền hình ảnh kỹ thuật số đang tăng mạnh cùng tốc độ phát triển của trí tuệ nhân tạo, trở thành một mảng kinh doanh riêng. Ở kịch bản lạc quan, diễn viên không biến mất mà giống như sân khấu kịch: phim người đóng trở thành lựa chọn thẩm mỹ ít phổ biến nhưng vẫn có chỗ đứng. Nhưng ranh giới giữa “cấp phép hình ảnh” và “bị công nghệ nuốt chửng” vẫn rất mơ hồ. Nếu không kịp xây dựng chuẩn mực đạo đức và pháp lý, nghề diễn có nguy cơ bị nén lại trong vài cú click cấp quyền, còn phần sáng tạo thật sự bị AI đồng hóa.
