Không còn mức uống rượu “an toàn” cho nguy cơ tử vong ung thư
Rượu bia ung thư là mối liên hệ trong đó việc tiêu thụ rượu, kể cả ở liều thấp rượu như một đơn vị đồ uống mỗi ngày, làm tăng nguy cơ xuất hiện các khối u ác tính và nguy cơ tử vong ung thư ở nhiều cơ quan trong cơ thể, không chỉ gan mà còn vú, đại trực tràng và các vùng đầu cổ liên quan, tạo nên gánh nặng sức khỏe cộng đồng ngày càng lớn. Theo bác sĩ Chinmay Jani, trong 33 năm, tỷ lệ tử vong do ung thư liên quan đến rượu bia đã tăng hơn 58% ở người từ 20 tuổi trở lên. Một phân tích khác cho thấy số ca tử vong ung thư do rượu đã tăng từ khoảng 11.400 năm 1990 lên hơn 23.100 năm 2023. Hai con số này nói thẳng: chúng ta đang đánh đổi quá nhiều chỉ để giữ thói quen “một ly mỗi ngày”.
Cơ chế gây ung thư: từ ly rượu đến tổn thương DNA toàn cơ thể
Điều nguy hiểm là rượu bia không chỉ làm hỏng gan rồi dừng lại. Ethanol trong rượu được chuyển hóa thành acetaldehyde, một chất sinh ung thư có thể gây hư hại DNA, tăng stress oxy hóa và cản trở cơ chế sửa chữa DNA của tế bào. Tổn thương lặp đi lặp lại theo năm tháng chính là mảnh đất màu mỡ cho đột biến và ung thư. Đồng thời, rượu thúc đẩy viêm mạn tính toàn thân và làm thay đổi các đường dẫn hormone, trong đó có estrogen. Điều này giải thích vì sao uống rượu lại liên quan chặt chẽ đến ung thư vú ở phụ nữ, bên cạnh ung thư gan mà lâu nay mọi người nhắc đến nhiều. Khi miệng, họng, thực quản tiếp xúc trực tiếp với rượu và acetaldehyde, nguy cơ ung thư vùng đầu cổ cũng tăng lên đáng kể. Nói cách khác, không cơ quan nào hoàn toàn đứng ngoài cuộc.
Liều thấp rượu: 1 ly mỗi ngày vẫn đủ để nâng nguy cơ tử vong
Điểm khiến nhiều người giật mình là: không cần uống say khướt mới tăng nguy cơ tử vong ung thư. Bác sĩ Jani nhấn mạnh, chỉ cần khoảng một đơn vị đồ uống tiêu chuẩn đều đặn mỗi ngày đã đủ làm tăng nguy cơ tử vong liên quan đến rượu bia. Các hướng dẫn trước đây từng gợi ý nam giới có thể uống hai đơn vị, nữ một đơn vị một ngày, nhưng khoa học mới đang dần bác bỏ quan niệm này. Một chuyên gia tim mạch khẳng định “không có mức tiêu thụ rượu bia nào là an toàn” trong bối cảnh phòng ngừa ung thư, và nghiên cứu ung thư gần đây cũng kết luận: với phòng ngừa ung thư, không có lượng rượu nào hoàn toàn không nguy cơ. Trong thực tế, dù tổng tử vong ung thư giảm, tử vong ung thư do rượu vẫn tăng hoặc giảm rất ít, nghĩa là rượu đang chiếm tỷ trọng lớn hơn trong gánh nặng ung thư hiện nay.
Không chỉ ung thư gan: bản đồ các cơ quan đang bị rượu tấn công
Việc gắn rượu bia ung thư với mỗi ung thư gan là một sự giản lược nguy hiểm. Nghiên cứu mới cho thấy nguy cơ tử vong gia tăng ở ung thư vú, tuyến tiền liệt, đại tràng, trực tràng, dạ dày, tuyến tụy, gan và các ung thư vùng đầu cổ. Một phân tích đăng trên một tạp chí y khoa hàng đầu cũng ghi nhận sự tăng lên của các ca ung thư đại trực tràng, vú, thực quản, tụy và các ung thư khác quy cho rượu. Đáng chú ý, người trên 55 tuổi chiếm phần lớn mức tăng tử vong: khoảng 19 ca trên 100.000 tử vong ung thư liên quan đến rượu, so với 2,4 trên 100.000 ở nhóm tuổi 20–54. Nghĩa là thói quen uống rượu từ tuổi trẻ đang “thu hoạch” kết quả ở tuổi trung niên và cao tuổi, đúng với bản chất thời gian ủ bệnh dài của ung thư. Nếu không thay đổi, nhóm uống vừa phải hôm nay chính là bệnh nhân ung thư ngày mai.
Phòng ngừa ung thư: bắt đầu từ việc thành thật với ly rượu của mình
Thông điệp phòng ngừa ung thư ở đây không phải là cấm đoán tuyệt đối, mà là lựa chọn có thông tin. Các chuyên gia khẳng định: để phòng ngừa ung thư, càng ít rượu càng tốt, và không có ngưỡng hoàn toàn không nguy cơ. Rèn thói quen giảm số ly và tần suất uống là bước hợp lý cho người vẫn còn đang uống thường xuyên. Quan trọng hơn, cần thay đổi nhận thức: phần lớn mọi người biết rượu làm hỏng gan, nhưng rất ít người được nói thẳng rượu là chất sinh ung thư. Đây là cơ hội đơn giản nhất để phòng ngừa ung thư ở cấp độ cộng đồng. Và không bao giờ là quá muộn để cắt giảm: ngay cả người ở tuổi 50, 60, 70 vẫn còn được lợi nếu giảm uống từ hôm nay, vì những gì chúng ta làm từ hiện tại vẫn ảnh hưởng tới nguy cơ tử vong ung thư về sau.
