Chip AI chủ quyền: trục mới của cuộc chơi quyền lực số
Chip AI chủ quyền là chiến lược phát triển, kiểm soát và triển khai các bộ tăng tốc trí tuệ nhân tạo do quốc gia tự thiết kế hoặc kiểm soát, nhằm bảo đảm độc lập công nghệ, an ninh chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài trong hạ tầng AI cốt lõi.
Điểm mấu chốt hôm nay không phải là thêm vài mẫu chip mới, mà là việc châu Á đang tái thiết lại trật tự AI quanh mục tiêu độc lập công nghệ Châu Á. Trung Quốc đặt mục tiêu để các bộ tăng tốc AI do trong nước phát triển chiếm tới 90% thị trường nội địa vào cuối năm 2028. Nhật Bản thì đẩy mạnh mô hình AI nội địa cho robot để không bị trói vào công nghệ bên ngoài. Đây không còn là câu chuyện mua – bán thiết bị, mà là một cuộc tái phân bổ quyền lực trong hạ tầng số toàn cầu.
Trung Quốc: tham vọng 90% thị phần và cái giá của tự chủ
Trung Quốc là ví dụ rõ ràng nhất cho cách một quốc gia biến áp lực địa chính trị thành động lực chip AI chủ quyền. Các bộ tăng tốc AI phát triển trong nước được dự báo có thể chiếm 90% thị trường nội địa vào cuối năm 2028. Cú xoay trục này được thúc đẩy trực tiếp bởi các kiểm soát xuất khẩu từ Mỹ và chỉ đạo của Bắc Kinh nhằm loại bỏ phần cứng AI của AMD và Nvidia khỏi hệ sinh thái trong nước.
Trung Quốc chọn chiến lược hai làn: dùng GPU thương mại của Huawei, Cambricon song song cùng ASIC tùy biến của Alibaba, Baidu, ByteDance, Tencent. Điều này cho thấy Bắc Kinh không chờ Nvidia cạnh tranh chip trên sân nhà, mà xây luôn hệ sinh thái silicon riêng, tối ưu cho khối lượng công việc nội địa. Tuy nhiên, khi đặt mục tiêu thay thế gần như toàn bộ GPU Mỹ, Trung Quốc đồng thời nhận một bài toán khó: duy trì thị trường hơn 4 triệu bộ tăng tốc mỗi năm mà không có quyền truy cập đầy đủ vào công nghệ, phần mềm và linh kiện phương Tây.
Nút thắt của Bắc Kinh: sản xuất, bộ nhớ và hệ sinh thái phần mềm
Dù tăng trưởng ấn tượng, ngành chip AI Trung Quốc chưa thể coi là đã vượt vạch an toàn. Về sản xuất, các doanh nghiệp nội địa phải tăng sản lượng bộ tăng tốc AI lên hơn gấp đôi chỉ trong một năm để giữ quy mô thị trường khoảng 4 triệu đơn vị. SMIC ghi nhận doanh thu quý II tăng 36%, nhưng không có gì đảm bảo năng lực này đủ để đỡ toàn bộ làn sóng chip cao cấp mới.
Nút thắt lớn hơn nằm ở bộ nhớ và phần mềm. Trung Quốc thiếu sản xuất bộ nhớ băng thông cao (HBM) trong nước; Huawei phải mua HBM2 từ nhà cung cấp bên ngoài và nhanh chóng đối mặt giới hạn về tồn kho, buộc dòng Ascend 950 phụ thuộc vào chuẩn bộ nhớ riêng như HiBL 1.0 và HiZQ 2.0. CXMT chuẩn bị sản xuất HBM3 vào cuối 2026, nhưng việc mở rộng vẫn là ẩn số. Về phần mềm, lợi thế CUDA của Nvidia khó bị sao chép. Dù Huawei mở CANN và hệ sinh thái nội địa trưởng thành dần, việc tái tạo chiều sâu phần mềm mà Nvidia xây nhiều năm sẽ còn tốn thời gian – và đây là khoảng trống mà đối thủ quốc tế có thể khai thác.
Nhật Bản: đặt cược vào Rubin để xây mô hình AI nội địa cho robot
Trái với Trung Quốc, Nhật Bản không đoạn tuyệt với Nvidia mà dùng chính Nvidia để tiến tới độc lập công nghệ Châu Á theo cách riêng. Tokyo dự kiến mua 27.500 chip Rubin của Nvidia để xây dựng mô hình AI nội địa cho robot, qua đó giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài. Đây là cách tiếp cận thực dụng: chấp nhận phụ thuộc phần cứng trong ngắn hạn để tự chủ về mô hình và hạ tầng trong dài hạn.
Dự án được giao cho Noetra – một công ty mới do nhà nước hỗ trợ, chịu trách nhiệm quản lý hạ tầng AI với kế hoạch xây trung tâm dữ liệu công suất khoảng 140 MW và vận hành từ tháng 6/2028. Nhiều tập đoàn lớn như Sony, SoftBank, Preferred Networks, NEC cùng tham gia, cho thấy Nhật Bản muốn gom các nỗ lực rời rạc thành một hệ sinh thái thống nhất. Khi chính phủ đặt mục tiêu trở thành trung tâm hàng đầu về AI và robot, chiếm hơn 30% thị trường robot toàn cầu vào năm 2040, việc chủ động sở hữu mô hình AI nội địa không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn cho ngành công nghiệp của họ.
Nvidia giữa hai chiến lược châu Á và tương lai cạnh tranh chip
Hai câu chuyện Trung – Nhật đặt Nvidia vào một thế tiến thoái lưỡng nan mới trong cuộc Nvidia cạnh tranh chip. Tại Trung Quốc, thị phần Nvidia từng ở mức 66% năm 2024, rơi còn 40% năm 2025 và được dự báo có thể giảm xuống 8% vào năm 2026. Trong khi đó, các nhà sản xuất Trung Quốc tăng tốc mạnh, với riêng Huawei giao 812.000 bộ tăng tốc, chiếm 20,3% thị trường và vượt xa cả AMD về số đơn vị bán ra.
Ngược lại, tại Nhật Bản, đơn hàng Rubin và các trung tâm dữ liệu mới biến nước này thành một trong những bệ phóng chiến lược cho hạ tầng AI của Nvidia. Điều đó cho thấy: khi một thị trường bị khoá vì địa chính trị, nhà cung cấp toàn cầu sẽ nghiêng về những đối tác sẵn sàng gắn kết dài hạn. Về phần mình, các quốc gia châu Á đang dùng cùng một nhà cung cấp để theo đuổi hai mục tiêu khác nhau: Trung Quốc muốn dần loại bỏ Nvidia khỏi hệ sinh thái, còn Nhật Bản dùng Nvidia làm bệ đỡ để đạt tự chủ về mô hình và hạ tầng.
Nếu các bộ tăng tốc Trung Quốc thực sự đạt 90% thị phần nội địa vào cuối 2028, quy mô thị trường – tính theo số đơn vị – có thể co lại đáng kể nếu thiếu sự hỗ trợ phần cứng từ doanh nghiệp Mỹ. Điều này ngụ ý: chip AI chủ quyền không chỉ là khẩu hiệu, mà là chọn lựa đánh đổi giữa tốc độ tăng trưởng, chiều sâu hệ sinh thái và mức độ tự chủ. Châu Á đang chứng minh họ sẵn sàng trả cái giá đó để không bị định đoạt tương lai số bởi người khác.
