Một cuộc chỉnh sửa toàn diện, không chỉ thay sách mà thay cách học
Sửa đổi chương trình giáo dục phổ thông 2018 và hệ thống sách giáo khoa là quá trình rà soát, tinh giản và cập nhật toàn bộ nội dung dạy học, nhằm giảm tính hàn lâm, loại bỏ phần không phù hợp, đồng thời bổ sung các năng lực mới như công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và ngoại ngữ để đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện trong bối cảnh hội nhập. Mấu chốt của đợt thay đổi này không phải là “thêm cho hiện đại”, mà là sắp xếp lại để việc học trở nên có ý nghĩa hơn với từng học sinh. Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định sẽ sửa đổi đồng bộ chương trình giáo dục và sách giáo khoa để đáp ứng yêu cầu từ Nghị quyết số 71 và kết luận của lãnh đạo cấp cao về đột phá phát triển giáo dục. Nói cách khác, đây là một cuộc đại phẫu có chủ đích, chứ không phải thay đổi nhỏ lẻ.
Tinh giản nội dung học: Giảm tải sách vở để tăng chất lượng giờ học
Thông điệp quan trọng nhất với phụ huynh là: chương trình và sách giáo khoa mới 2026 sẽ đi theo hướng tinh giản nội dung học, giảm áp lực quá tải cho học sinh. Bộ GD&ĐT đặt mục tiêu tạo chuyển biến trong chất lượng giáo dục mầm non và phổ thông bằng cách giảm tính hàn lâm, tăng tính trải nghiệm ở tất cả các môn, nâng cao chất lượng giờ học chính khóa thay vì ôm đồm kiến thức. Những nội dung, dữ liệu bị đánh giá chưa phù hợp sẽ được chỉ đạo điều chỉnh, cập nhật hoặc loại bỏ. Đây là điểm phụ huynh nên kỳ vọng nhưng cũng cần tỉnh táo: tinh giản nếu làm tốt sẽ giúp trẻ bớt học vẹt, có thời gian đọc, chơi, ngủ đúng tuổi. Nếu làm nửa vời, chương trình nhẹ đi trên giấy nhưng vẫn nặng ở bài tập, luyện thi. Việc Bộ tuyên bố giảm các cuộc thi và phong trào hình thức cũng cho thấy ý định cắt bớt áp lực thành tích không cần thiết trong nhà trường.
Giáo dục AI, năng lực số và tiếng Anh: Từ “môn phụ” thành năng lực sống còn
Điểm nổi bật của lần sửa đổi chương trình giáo dục là đưa giáo dục AI trường học và năng lực số học sinh lên hàng ưu tiên, ngang với toán, văn hay ngoại ngữ. Việc rà soát diễn ra trên nhiều phương diện gồm khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, năng lực số, STEM/STEAM và đổi mới sáng tạo. Học sinh sẽ được bổ sung kiến thức về trí tuệ nhân tạo, năng lực số, tiếng Anh cùng các kỹ năng thích ứng, giải quyết vấn đề và sáng tạo. Đồng thời, Bộ đặt mục tiêu từng bước đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, với kế hoạch bắt buộc môn Tiếng Anh ngay từ lớp 1. Về thực tế, điều này đồng nghĩa gia đình sẽ phải coi thiết bị số, kỹ năng mạng, ngoại ngữ như “đồ dùng học tập bắt buộc” chứ không phải lựa chọn thêm. Câu hỏi không còn là “có nên cho con học AI không” mà là “con sẽ học AI và năng lực số theo cách nào cho an toàn và hiệu quả”.
Từ kiểm tra, thi cử đến an toàn trường học: Tác động trực tiếp lên từng gia đình
Thay đổi chương trình chỉ là một phần; cách kiểm tra, đánh giá và môi trường học cũng sẽ khác nhiều. Các trường được yêu cầu đổi mới kiểm tra theo hướng thực chất, phản ánh đúng năng lực và sự tiến bộ của học sinh; đồng thời giảm các cuộc thi, phong trào trùng lặp, gây áp lực không cần thiết. Việc tổ chức dạy học hai buổi mỗi ngày được nhấn mạnh như điều kiện để tăng thực hành, trải nghiệm, STEM, ngoại ngữ, nghệ thuật, thể chất, năng lực số và ứng dụng AI có chọn lọc. Một yêu cầu quan trọng là bảo đảm công bằng tiếp cận giáo dục, không dùng các hình thức thi tuyển để gạt bỏ cơ hội học tập của học sinh. Song song, ngành giáo dục đặt nhiệm vụ phòng chống bạo lực học đường, xâm hại trẻ em, nguy cơ trên môi trường mạng, tăng tư vấn tâm lý và y tế trường học, siết kỷ cương và an toàn thực phẩm. Tất cả sẽ định hình lại cách phụ huynh tương tác với nhà trường: không chỉ hỏi “con được mấy điểm” mà còn phải hỏi “con có an toàn, có được hỗ trợ tinh thần và kỹ năng sống không”.
Năm học 2026–2027: Thời điểm chuyển đổi và những chuẩn bị phụ huynh không thể bỏ qua
Từ năm học 2026–2027, toàn quốc sẽ dùng chung bộ sách giáo khoa “Kết nối tri thức với cuộc sống”, đi cùng chương trình đã được rà soát và chỉnh sửa. Bộ khẳng định không xây dựng lại từ đầu mà tiếp tục hoàn thiện trên nền Chương trình giáo dục phổ thông 2018, giữ vững mục tiêu giáo dục toàn diện. Sách giáo khoa được xác định là một phương án học liệu, giáo viên có thể chủ động khai thác thêm nguồn học liệu khác để phục vụ bài giảng. Việc lựa chọn dữ liệu đưa vào sách sẽ dựa trên đánh giá tác động, ý kiến chuyên gia, cán bộ quản lý, giáo viên và phản ánh từ dư luận. Điều đó cho thấy dư luận và đội ngũ giáo viên đang được xem là tiếng nói quan trọng, không phải người “đi sau” chính sách. Với phụ huynh, thời gian tới cần chuẩn bị ba việc: sẵn sàng hợp tác với giáo viên trong cách học mới; đầu tư thời gian cho con rèn năng lực số, tiếng Anh và kỹ năng sống; và chủ động theo dõi, góp ý khi chương trình, sách giáo khoa mới 2026 bắt đầu áp dụng. Nếu gia đình và nhà trường cùng coi đợt sửa đổi này là cơ hội, không phải gánh nặng, khả năng thành công của cuộc thay đổi sẽ cao hơn rất nhiều.
