Giáo dục mầm non mới là gì và vì sao phụ huynh không thể thờ ơ?
Chương trình giáo dục mầm non mới là một chương trình được xây dựng lại theo hướng lấy trẻ làm trung tâm, chú trọng nuôi dưỡng toàn diện về thể chất, cảm xúc, kỹ năng xã hội và khả năng tự học của trẻ, được triển khai thí điểm tại 15 cơ sở mầm non ở nhiều địa phương để đánh giá mức độ phù hợp, hiệu quả và tính khả thi trước khi nhân rộng trên phạm vi lớn hơn. Điểm cốt lõi ở đây không phải là “học trước chương trình lớp 1” mà là tạo môi trường cho trẻ chơi mà học, an toàn và bao trùm cả trẻ khuyết tật, trẻ dân tộc thiểu số. Nếu phụ huynh tiếp tục đánh giá mầm non chỉ bằng số chữ, số số trẻ thuộc, họ sẽ bỏ lỡ mục tiêu thật sự của chương trình: chuẩn bị cho trẻ mầm non một nền tảng tâm lý – kỹ năng vững vàng để bước vào phổ thông và cuộc sống.
Thí điểm tại 15 trường ở Hải Phòng, Gia Lai: Không chỉ là chuyện “đổi chương trình”
Theo kế hoạch của cơ quan quản lý giáo dục, Hải Phòng đã chọn 15 trường mầm non tại 14 xã, phường và khu đặc biệt để triển khai thí điểm chương trình giáo dục mầm non mới trong năm học mới. Cùng thời điểm, một kế hoạch tương tự được áp dụng tại 15 cơ sở ở các địa bàn Pleiku, An Khê, Ayun Pa và nhiều xã thuộc Phú Cat, Tây Sơn, Chu Pah, Đak Đoa, Đak Po… ở Gia Lai. Đây không phải là bước thử nghiệm hình thức: các trường được chọn bao gồm công lập, tư thục, trường độc lập, vùng thuận lợi lẫn khó khăn, có trẻ khuyết tật, trẻ dân tộc thiểu số tham gia giáo dục hòa nhập. Một phát biểu tiêu biểu từ hội nghị triển khai là: “Việc thí điểm chương trình giáo dục mầm non mới là nhiệm vụ trọng tâm của ngành trong năm học này”. Điều đó cho thấy đây là bước đi chiến lược, mở đường cho chuẩn chương trình mầm non thống nhất trên toàn quốc.
Giáo viên, cơ sở vật chất và áp lực học: Những chuyện phụ huynh ít được nghe
Giáo dục mầm non mới sẽ chỉ là khẩu hiệu nếu đội ngũ giáo viên và điều kiện trường lớp không đổi. Vì vậy, các cơ quan quản lý đã xác định nhân sự và cơ sở vật chất là yếu tố quyết định. Ở các điểm thí điểm, hàng chục cán bộ, giáo viên đã được tập huấn 6 chuyên đề: xây dựng chương trình nhà trường, tổ chức hoạt động cho nhà trẻ và mẫu giáo, nuôi dưỡng – chăm sóc – an toàn, và giáo dục hòa nhập. Tại 15 cơ sở thí điểm, hiện có 43 cán bộ quản lý và 325 giáo viên, nhưng vẫn cần bổ sung thêm 1 cán bộ và 89 giáo viên để đáp ứng yêu cầu mới; đồng thời 185 phòng học được rà soát, trong đó 28 phòng phải sửa chữa, sơn lại và bổ sung 185 bộ thiết bị tối thiểu cùng 27 bộ đồ chơi ngoài trời với tổng kinh phí dự kiến hơn 16,1 tỷ đồng. Đáng chú ý, quy trình giám sát được thiết kế để không tạo áp lực học tập cho trẻ, không biến giáo viên thành “cỗ máy làm hồ sơ” mà tập trung vào quan sát trẻ, sinh hoạt chuyên môn và cải tiến hoạt động hàng ngày.
Khác gì so với cách dạy mầm non lâu nay?
Điểm khác biệt quan trọng của chương trình thí điểm 2026 là cách nhìn về trẻ: trẻ không còn là đối tượng bị “nhồi” kiến thức mà là chủ thể của hoạt động chơi – học[SCR:115407]. Các trường được hướng dẫn đổi mới phương pháp tổ chức hoạt động, khuyến khích tính chủ động, sáng tạo của trẻ, đồng thời xây dựng kế hoạch theo điều kiện thực tế từng nhóm lớp thay vì áp một khung cứng. Điều này trái ngược với mô hình lâu nay ở không ít nơi: phức tạp hóa sổ sách, tổ chức quá nhiều hoạt động “biểu diễn” cho người lớn xem trong khi thời gian chơi tự do của trẻ bị thu hẹp. Trong chương trình giáo dục mầm non mới, việc giám sát sẽ diễn ra định kỳ, tối thiểu mỗi tháng một lần để hỗ trợ kỹ thuật, tháo gỡ vướng mắc, thay vì kiểm tra nặng tính hình thức. Cũng có kế hoạch sơ kết giữa kỳ và tổng kết cuối năm học mầm non năm học mới để điều chỉnh chương trình dựa trên dữ liệu thực tế, chứ không phải cảm tính.
Ba việc phụ huynh cần làm ngay để chuẩn bị cho trẻ mầm non
Nếu chương trình thay đổi mà cách kỳ vọng của cha mẹ vẫn cũ, xung đột sẽ xuất hiện trong chính lớp học. Vì vậy, phụ huynh cần chủ động chuẩn bị cho trẻ mầm non theo ba hướng. Thứ nhất, thay đổi thước đo: thay vì hỏi con “hôm nay học được bao nhiêu chữ?”, hãy quan tâm con có chơi cùng bạn không, có biết tự phục vụ những việc nhỏ, có cảm thấy an toàn khi đến lớp. Đây là những năng lực mà chương trình giáo dục mầm non mới đặt lên hàng đầu. Thứ hai, đồng hành với giáo viên: tham gia các buổi sinh hoạt phụ huynh, đọc kỹ thông báo về chương trình thí điểm 2026, chia sẻ trung thực về thói quen, sức khỏe, cảm xúc của con để giáo viên xây dựng kế hoạch phù hợp. Thứ ba, chấp nhận sự khác biệt: lớp thí điểm có thể không giống lớp bên cạnh về cách tổ chức hoạt động, lượng “bài học” mang về, nhưng mục tiêu là giảm áp lực học, tăng thời gian chơi và chăm sóc an toàn cho trẻ.
