Có dịch vụ chưa đủ nếu người lao động không thể tiếp cận
Chăm sóc sức khỏe lao động nữ là việc bảo đảm phụ nữ có thể tiếp cận thông tin đáng tin cậy, tư vấn phù hợp và dịch vụ y tế an toàn, riêng tư trong điều kiện làm việc và sinh hoạt thực tế. Rào cản không chỉ nằm ở nơi khám chữa bệnh mà còn ở thời gian, chi phí và trách nhiệm gia đình. Một nữ công nhân có thể phải chọn giữa nghỉ ca để tầm soát ung thư cổ tử cung và giữ nguyên thu nhập; phụ nữ di cư còn có thể thiếu thông tin về dịch vụ phù hợp. PGS.TS.BS Hoàng Thị Diễm Tuyết nhận định chi phí và thời gian tiếp cận y tế đang ảnh hưởng đáng kể đến quyết định chăm sóc sức khỏe của người dân. Vì vậy, đánh giá khả năng tiếp cận không thể chỉ đếm số cơ sở y tế: cần xem người lao động có thực sự đến khám được hay không.
Trách nhiệm chăm sóc không lương khiến khoảng trống ấy rộng hơn. Theo đại diện IOM, phụ nữ dành trung bình 2,3 giờ mỗi ngày cho công việc chăm sóc không lương, gần 1,8 lần nam giới; báo cáo năm 2024 của Ngân hàng Thế giới cho biết khoảng 75% bà mẹ được khảo sát chưa tiếp cận được dịch vụ trông trẻ vừa đạt chất lượng, vừa phù hợp khả năng chi trả. Khi lịch ca, việc nhà và chăm con cùng dồn lên một người, chăm sóc bản thân thường bị đẩy xuống sau cùng. Đây không phải vấn đề có thể giải quyết bằng lời khuyên phụ nữ hãy chủ động hơn; doanh nghiệp và chính quyền cần làm cho dịch vụ tương thích với thời gian và điều kiện sống của họ.

Tầm soát sớm phải vừa túi tiền và vừa lịch làm
Tầm soát bệnh sớm chỉ phát huy tác dụng khi người lao động có thể đi khám mà không phải đánh đổi một ca làm hoặc gánh khoản chi vượt khả năng. Tại hội nghị đối thoại ngày 5/11, lãnh đạo TP.HCM gặp gỡ cán bộ Hội và hội viên phụ nữ để bàn về vai trò phụ nữ trong xây dựng thành phố; từ thực tiễn, bác sĩ Hoàng Thị Diễm Tuyết nêu tình huống công nhân trì hoãn tầm soát ung thư cổ tử cung vì phải nghỉ làm. Bà đề xuất thành phố nghiên cứu hỗ trợ thí điểm từ ngân sách địa phương, đồng thời kiến nghị mở rộng danh mục và định mức bảo hiểm y tế cho khám dự phòng, tầm soát sớm ở phụ nữ và trẻ em. Đây là hướng đi đáng ưu tiên: phòng bệnh không nên trở thành lựa chọn chỉ dành cho người đủ tiền và đủ thời gian.
Thiết kế dịch vụ cũng cần tính đến đời sống quanh nhà máy. Khám ngoài giờ, điểm tư vấn dễ tiếp cận, hướng dẫn đáng tin cậy và quy trình bảo mật có thể giảm những trở ngại khiến phụ nữ ngần ngại tìm hỗ trợ về sức khỏe tình dục, sinh sản. Cùng với đó, chỗ gửi trẻ gần khu công nghiệp, giờ đón trả phù hợp ca làm và hỗ trợ phí giữ trẻ cho gia đình thu nhập thấp giúp cha mẹ có thêm khả năng sắp xếp lịch khám. Những đề xuất này liên kết chăm sóc nữ công nhân với hạ tầng an sinh: nếu người lao động không có nơi gửi con, một dịch vụ y tế dù sẵn có vẫn có thể nằm ngoài tầm với. Chính sách tốt cần đi đến tận điều kiện sử dụng, không dừng ở việc công bố quyền lợi.
Kết nối nhà máy, y tế và cộng đồng
Một mô hình hỗ trợ có thể bắt đầu ngay tại nơi người lao động làm việc, thay vì yêu cầu họ tự tìm đường giữa nhiều cơ sở và nguồn thông tin. Ngày 7/10 tại TP.HCM, Kao Việt Nam khởi xướng dự án “Tăng cường chăm sóc y tế” (Care Within Reach), phối hợp với IOM và UN Women nhằm cải thiện khả năng tiếp cận thông tin, dịch vụ sức khỏe tình dục và sinh sản cho lao động nữ, trong đó có lao động di cư trong nước. Dự án kết nối, tiếp cận, đáp ứng rồi lồng ghép hỗ trợ thông qua tập huấn, truyền thông đồng đẳng và truyền thông số, giới thiệu dịch vụ bảo mật, nâng cao năng lực người sử dụng lao động và thiết lập kênh hỗ trợ tại nhà máy. Điểm đáng chú ý là cách làm này xem phúc lợi tại nơi làm việc như một phần của sức khỏe, không tách khỏi trách nhiệm gia đình.
Hướng hỗ trợ được nêu tại hội nghị ở TP.HCM còn mở rộng sang chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng. Phụ nữ muốn tham gia công việc này cần được đào tạo chuyên môn, trang bị kỹ năng và có chứng chỉ phù hợp; nếu đào tạo đúng hướng, họ có thể bổ sung nhân lực cho nhu cầu chăm sóc ngày càng tăng. Đây là cơ hội đáng cân nhắc, nhưng đào tạo phải đi cùng tiêu chuẩn nghề nghiệp và điều kiện làm việc phù hợp, chứ không nên mặc định phụ nữ tiếp tục gánh thêm việc chăm sóc không được ghi nhận. Sau hội nghị, lãnh đạo thành phố cho biết sẽ rà soát, đánh giá để đề xuất giải pháp; các cơ quan, đoàn thể được yêu cầu tổng hợp kiến nghị, chuyển cơ quan có thẩm quyền và theo dõi việc giải quyết.
Kết luận, cải thiện sức khỏe phụ nữ trong khu công nghiệp đòi hỏi hơn một chiến dịch truyền thông hay một lần khám miễn phí. Cần phối hợp giữa doanh nghiệp, cơ sở y tế, chính quyền và tổ chức cộng đồng để dịch vụ bảo mật, dễ tiếp cận, phù hợp ca làm và gắn với hỗ trợ chăm con. Tầm soát sớm cần giảm cả rào cản về chi phí lẫn thời gian; đào tạo chăm sóc người cao tuổi cần mở thêm cơ hội nghề nghiệp có chuẩn mực. Chỉ khi chính sách khớp với nhịp sống của lao động nữ, quyền chăm sóc sức khỏe mới trở thành khả năng thực tế.







