JBIC đang trở thành “mạch dẫn vốn” cho hợp tác năng lượng Việt Nhật
Hợp tác năng lượng Việt Nhật với trọng tâm là JBIC tài chính dự án là quá trình hai bên dùng ngân hàng hợp tác quốc tế Nhật Bản làm cầu nối giữa nguồn vốn, công nghệ sạch và doanh nghiệp Nhật với nhu cầu phát triển hệ thống năng lượng an toàn, ổn định và xanh của Việt Nam, gắn an ninh năng lượng khu vực với chiến lược chuyển đổi năng lượng dài hạn. Chiều 2/10, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị đã tiếp Chủ tịch Hội đồng quản trị JBIC Maeda Tadashi và đoàn doanh nghiệp Nhật Bản, mở ra một vòng đối thoại chiến lược mới về an ninh năng lượng và huy động vốn quốc tế. Cùng ngày, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn và sau đó là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng tiếp lãnh đạo JBIC, cho thấy Việt Nam đang đặt ngân hàng này ở vị trí trung tâm trong cấu trúc hợp tác tài chính xanh và đầu tư công nghệ sạch cho ngành năng lượng.
An ninh năng lượng: từ “đủ điện” đến hệ thống linh hoạt, chống chịu cú sốc
Điểm đáng chú ý trong hợp tác năng lượng Việt Nhật là Việt Nam không còn chỉ bàn chuyện “đủ điện”, mà chuyển sang tư duy hệ thống. Trưởng Ban Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh mục tiêu không chỉ là phát triển nguồn cung mà là xây dựng một hệ thống năng lượng an toàn, ổn định, linh hoạt, có khả năng chống chịu trước các cú sốc, với chi phí hợp lý và ngày càng xanh hơn. Đó là cách tiếp cận hiếm khi xuất hiện trong đối thoại với đối tác tài chính – đầu tư, nhưng lại rất phù hợp với bối cảnh gián đoạn chuỗi cung ứng nhiên liệu toàn cầu, buộc các nước phải tính lại năng lực chống chịu của hệ thống điện. Việc duy trì Đối thoại chiến lược thường xuyên giữa Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và JBIC được đề xuất như “kênh tư duy dài hạn” để hai bên cùng thiết kế các giải pháp an ninh năng lượng khu vực, thay vì chỉ xử lý từng dự án đơn lẻ.
JBIC tài chính dự án và vai trò cầu nối vốn–công nghệ
Trong hợp tác tài chính xanh, JBIC không xuất hiện như một nhà cho vay thuần túy, mà như “mạch dẫn vốn” kết nối hệ sinh thái doanh nghiệp Nhật với nhu cầu nâng cấp hạ tầng và năng lượng của Việt Nam. Trưởng Ban Nguyễn Thanh Nghị đánh giá JBIC là cầu nối giữa Việt Nam với nguồn vốn, công nghệ và cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng, năng lượng và chuyển đổi xanh. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đề nghị JBIC phát huy vai trò huy động và kết nối nguồn lực tài chính Nhật Bản với các nhu cầu phát triển cơ sở hạ tầng, bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu, pin, vật liệu mới, khoáng sản thiết yếu. Một câu nói đáng trích dẫn là: “JBIC đã tài trợ 16 dự án thông qua các khoản vay, đặc biệt trong năng lượng, hạ tầng và vật liệu xây dựng”, cho thấy chiều sâu hợp tác hiện hữu với Việt Nam. Việc JBIC nghiên cứu các phương án tài trợ mới cho các dự án điện khí và LNG không cần bảo lãnh Chính phủ càng khẳng định ngân hàng này sẵn sàng chia sẻ rủi ro cùng khu vực tư nhân.
Hợp tác năng lượng Việt Nhật gắn chuyển đổi xanh và công nghệ sạch
Nếu chỉ nhìn hợp tác năng lượng qua lăng kính nguồn điện, sẽ bỏ sót biến chuyển quan trọng: Việt Nam và Nhật Bản đang dùng hợp tác tài chính xanh để kéo công nghệ sạch vào chuỗi giá trị năng lượng. Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn hoan nghênh nỗ lực của Chính phủ Nhật và JBIC trong việc thúc đẩy sáng kiến POWERR ASIA và Cộng đồng phát thải ròng bằng 0 châu Á (AZEC), nhằm giảm phát thải và tăng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng năng lượng và khoáng sản. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị JBIC phối hợp triển khai thực chất các dự án trong khung AZEC và tranh thủ cơ hội POWERR Asia, trong đó có việc xây dựng kho dự trữ năng lượng chiến lược. Hướng đi này đặt hợp tác năng lượng Việt Nhật vào trung tâm bức tranh an ninh năng lượng khu vực, nơi công nghệ môi trường, chuyển đổi xanh và tài chính xanh gắn bó chặt chẽ, thay vì tồn tại như các trụ cột rời rạc.
Từ đối thoại chiến lược đến hành động: cửa mở cho doanh nghiệp và địa phương
Câu hỏi là: bước tiếp theo của hợp tác năng lượng Việt Nhật sẽ gì nếu JBIC được đặt ở trung tâm? Trưởng Ban Nguyễn Thanh Nghị đề nghị phía Nhật Bản duy trì Đối thoại chiến lược như cơ chế thường xuyên, đồng thời mong JBIC hỗ trợ kết nối với các nhà đầu tư, doanh nghiệp Nhật Bản có năng lực tài chính và công nghệ để tham gia phát triển năng lượng, nâng cấp lưới điện truyền tải và phát triển nguồn năng lượng tái tạo quy mô lớn. Bộ Tài chính tính toán rằng mỗi 1% tăng trưởng GDP đòi hỏi sản lượng điện tăng 1,2–1,5 lần, đồng nghĩa nhu cầu vốn cho phát triển điện lực và truyền tải là “khổng lồ” và phải dựa vào nhiều nguồn tài chính quốc tế. Chuyến thăm dự kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Nhật Bản trong tháng 11 được xem là cơ hội để gặp gỡ nhà đầu tư Nhật và cụ thể hóa các cơ chế hợp tác tài chính xanh, từ cấp trung ương đến dự án cụ thể. Điều quan trọng là Việt Nam muốn JBIC và doanh nghiệp Nhật đồng hành như đối tác cùng giải bài toán phát triển dài hạn, chứ không chỉ như nhà tài trợ ngắn hạn.
