Kênh tài chính Nhật Bản cho năng lượng Việt Nam: vì sao lại là lúc này?
Hợp tác giữa Việt Nam và Ngân hàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JBIC) về phát triển năng lượng là một cấu phần mới của quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, trong đó JBIC được xem như cầu nối tài chính và công nghệ giữa doanh nghiệp Nhật Bản và các dự án năng lượng tại Việt Nam, nhằm huy động vốn tư nhân, thúc đẩy đầu tư năng lượng Nhật Bản và đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh. Ngày 2/10, hai cuộc tiếp xúc cấp cao liên tiếp – giữa Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị với Chủ tịch JBIC Maeda Tadashi và giữa Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn với đoàn công tác JBIC – cho thấy Hà Nội chủ động mở rộng kênh JBIC Việt Nam. Thay vì chỉ coi JBIC là một nguồn cung tín dụng, Việt Nam đang định vị đây là đối tác chiến lược về hợp tác tài chính quốc tế, cùng bàn về phát triển năng lượng, huy động vốn và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.
JBIC Việt Nam: từ nguồn tín dụng sang đối tác chiến lược dài hạn
Trong các cuộc làm việc, phía Việt Nam nhấn mạnh vai trò của JBIC như cầu nối giữa Việt Nam với nguồn vốn, công nghệ và cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản, đặc biệt trong hạ tầng, năng lượng và chuyển đổi xanh. Theo tài liệu phục vụ buổi làm việc tại Bộ Tài chính, JBIC đã cam kết cấp tín dụng cho 16 khoản vay được Chính phủ bảo lãnh, chủ yếu trong lĩnh vực điện, năng lượng và xi măng, với tổng giá trị cam kết quy đổi khoảng 67.000 tỷ đồng. Đây là một con số đủ lớn để tạo sức nặng chính sách. Điểm đáng chú ý hơn là định hướng tương lai: JBIC khẳng định sẵn sàng hợp tác, hỗ trợ Việt Nam triển khai các định hướng phát triển của Chính phủ thông qua những giải pháp tài chính và phương thức hợp tác mang tính đổi mới sáng tạo. Đồng thời, ngân hàng này không chỉ cho vay mà còn tham gia cung cấp tư vấn chính sách cho Việt Nam. Điều đó biến kênh JBIC thành một trụ cột của hợp tác tài chính quốc tế, thay vì chỉ là nhà tài trợ truyền thống.
Yêu cầu của Việt Nam: kết nối nhà đầu tư Nhật Bản và giải bài toán vốn
Tại cuộc làm việc với Chủ tịch JBIC, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị đề nghị phía Nhật Bản duy trì Đối thoại chiến lược như cơ chế trao đổi thường xuyên về các vấn đề phát triển dài hạn, đồng thời đề nghị JBIC hỗ trợ kết nối với các nhà đầu tư, doanh nghiệp Nhật Bản có năng lực tài chính và công nghệ để tham gia đầu tư vào các dự án phát triển năng lượng, nâng cấp lưới điện truyền tải và phát triển các nguồn năng lượng tái tạo quy mô lớn. Đây là yêu cầu rõ ràng: không chỉ cần vốn, Việt Nam đòi hỏi cả công nghệ và kinh nghiệm quản trị. Song hành với đó, Bộ Tài chính mong JBIC tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ Việt Nam nghiên cứu khả năng huy động vốn trên thị trường quốc tế, trong đó có phương án phát hành trái phiếu. Đặt trong bối cảnh Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 10 về kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, việc mở rộng hợp tác tài chính quốc tế với JBIC là bước logic để hút thêm nguồn lực ngoài ngân sách vào phát triển năng lượng.
Nhật Bản đề xuất gì: từ LNG, điện khí tới sáng kiến năng lượng khu vực
Từ phía Nhật Bản, Chủ tịch Maeda Tadashi không giấu tham vọng mở rộng hiện diện trong các dự án điện tại Việt Nam. JBIC đang phối hợp với các cơ quan liên quan và doanh nghiệp Nhật Bản để thúc đẩy hợp tác, trong đó có các dự án nhiệt điện sử dụng khí trong nước và khí LNG nhập khẩu. Thậm chí, JBIC xem xét các phương án tài trợ vốn cho dự án điện khí và LNG mà không yêu cầu bảo lãnh Chính phủ. Đây là tín hiệu quan trọng đối với các nhà đầu tư tư nhân, bởi giảm phụ thuộc vào bảo lãnh nhà nước sẽ mở rộng không gian cho đầu tư độc lập. JBIC cũng đưa ra sáng kiến POWERR Asia nhằm hỗ trợ xây dựng kho dự trữ dầu chiến lược tại ASEAN, bao gồm Việt Nam. Đồng thời, ngân hàng này tham gia Cộng đồng Phát thải ròng bằng không châu Á (AZEC), trong đó có ít nhất 15 dự án hợp tác Nhật – Việt và các dự án đường dây truyền tải được hỗ trợ thông qua thỏa thuận tài chính xanh với một ngân hàng thương mại lớn của Việt Nam. Điều đó cho thấy hợp tác năng lượng không chỉ là chuyện nội địa mà gắn với an ninh năng lượng khu vực.
Cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp Việt Nam trong làn sóng đầu tư năng lượng Nhật Bản
Làn sóng đầu tư năng lượng Nhật Bản thông qua JBIC rõ ràng mở ra nhiều cửa cho doanh nghiệp Việt Nam: vốn dài hạn, công nghệ tiên tiến, tiêu chuẩn quản trị và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, cơ hội không tự động chuyển thành lợi ích nếu Việt Nam không xử lý tốt các điểm nghẽn. Một vấn đề JBIC nêu thẳng là rủi ro tỷ giá khi khoản vay chủ yếu bằng USD trong khi doanh thu bán điện bằng đồng Việt Nam, đề nghị phía Việt Nam xem xét giải pháp phù hợp. Bên cạnh đó, việc duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong 10–20 năm tới đòi hỏi Việt Nam phải tiếp tục huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân và dòng vốn FDI chất lượng cao. Nếu cơ chế đối thoại chiến lược với JBIC được duy trì như đề xuất của phía Việt Nam, hợp tác tài chính quốc tế sẽ trở thành “bệ phóng” cho hiện đại hóa ngành năng lượng. Nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào khả năng lựa chọn dự án khả thi, cải thiện môi trường đầu tư và chia sẻ rủi ro một cách minh bạch giữa nhà nước và doanh nghiệp.
