Chiến lược đa sân bay: Việt Nam chọn mở rộng có kiểm soát
Chiến lược mở rộng hạ tầng hàng không Việt Nam là kế hoạch phát triển đồng bộ các sân bay trục và sân bay vùng, kết hợp mở rộng công suất theo giai đoạn, tối ưu cả đường băng, nhà ga lẫn điều phối slot, nhằm đáp ứng nhu cầu hành khách tăng nhanh nhưng vẫn bảo đảm an toàn và chất lượng dịch vụ đến sau năm 2050. Thay vì dồn tất cả vào một, Việt Nam đang chủ động phân tán dòng khách giữa các sân bay, từ hai đầu mối Nội Bài – Tân Sơn Nhất đến các cửa ngõ vùng như Phú Bài. Đây là cách tiếp cận khôn ngoan: nâng cấp có lộ trình, bám sát công suất sân bay 2030, nhưng vẫn mở sẵn “đường băng” cho tầm nhìn 2050. Hồ sơ quy hoạch chi tiết Phú Bài giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050 đã được Cục Hàng không hoàn tất để cụ thể hóa định hướng này.
Phú Bài: từ cửa ngõ cố đô đến trung tâm 12 triệu khách
Mở rộng sân bay Phú Bài không chỉ là dự án hạ tầng, mà là lời tuyên bố tham vọng của Huế trong bản đồ hàng không khu vực. Phú Bài được đề xuất mở rộng theo giai đoạn, đạt công suất 4 triệu khách/năm vào 2030 và hướng tới 12 triệu khách vào 2050. Đây là bước nhảy lớn nếu nhớ rằng tổng quỹ đất quy hoạch của sân bay là hơn 526 ha, trong đó trên 383 ha là đất sử dụng chung giữa dân dụng và quân sự.
Về kỹ thuật, giai đoạn đến 2030, Phú Bài được định hướng đạt chuẩn 4E, công suất 4 triệu hành khách và 5.000 tấn hàng hóa mỗi năm, khai thác được cả A350, B747, B777 lẫn A320/A321. Nhà ga T2 – công trình từng đoạt Giải Vàng Kiến trúc Quốc gia với thiết kế lấy cảm hứng từ kiến trúc cung đình Huế – được giữ vai trò trung tâm, kết hợp tận dụng T1 cho hàng không chung. Đến 2050, đường băng số 2 song song, hệ thống đường lăn thoát nhanh và nhà ga T3 sẽ nâng Phú Bài lên tầm 12 triệu khách/năm, 24.000 tấn hàng hóa/năm.
Kiến trúc đoạt giải vàng: lợi thế mềm của Phú Bài trong cuộc đua hạ tầng
Trong bức tranh hạ tầng hàng không Việt Nam, Phú Bài nổi bật không chỉ vì công suất mà còn vì kiến trúc nhà ga khác biệt. Nhà ga T2 được thiết kế với cảm hứng cung đình Huế, tạo dấu ấn nhận diện riêng thay vì mô típ kính – thép nhàm chán thường thấy ở nhiều sân bay. Công trình này đã giành Giải Vàng hạng mục Công trình kiến trúc đặc biệt và giải thưởng "Vì sự phát triển kiến trúc" tại Giải thưởng Kiến trúc quốc gia lần thứ 16.
Điểm đáng giá là chiến lược mở rộng sân bay Phú Bài giữ được bản sắc này trong khi nâng cấp công suất. Trong giai đoạn đầu, nhà ga T2 tiếp tục đảm nhận 4–5 triệu khách/năm, còn khu vực T1 được chuyển sang phục vụ hàng không chung. Về dài hạn, T3 sẽ bổ sung năng lực mà không làm lu mờ T2 – một lựa chọn cho thấy quy hoạch không chỉ tính đến số chuyến bay, mà còn tính đến trải nghiệm và hình ảnh đô thị Huế. Khi Huế đón hơn 4,3 triệu lượt khách trong 6 tháng đầu 2026, tăng 30% so với cùng kỳ, một nhà ga có bản sắc là lợi thế cạnh tranh rõ ràng.
Tân Sơn Nhất – Nội Bài tăng slot: giải pháp “nén” ngắn hạn cho nhu cầu bùng nổ
Trong khi Phú Bài mở rộng theo hướng dài hơi, hai sân bay bận rộn nhất cả nước là Tân Sơn Nhất và Nội Bài lại phải “nén” năng lực bằng cách nâng tham số slot để kịp phục vụ nhu cầu cao điểm. Nhằm chuẩn bị cho Tết Đinh Mùi 2027, Cục Hàng không đã tăng tham số điều phối giờ cất – hạ cánh tại hai sân bay này. Tại Nội Bài, năng lực khai thác trong khung 0h–5h59 được điều chỉnh lên 37 chuyến/giờ; tại Tân Sơn Nhất, khung 6h–23h59 nâng lên 46 chuyến/giờ, khung 0h–5h59 đạt 42 chuyến/giờ.
Quyết định này áp dụng từ 22/1 đến 20/2/2027, trùng mùa Tết âm lịch, và nhằm bù đắp kinh nghiệm xương máu: trong Tết Bính Ngọ 2026, Tân Sơn Nhất đã có 5 ngày liên tiếp phục vụ trên 1.030 chuyến bay/ngày, ngày cao điểm nhất lên tới 1.048 chuyến và 182.940 hành khách, chạm ngưỡng năng lực không lưu của sân bay. Theo Cục Hàng không, việc điều chỉnh slot linh hoạt "giúp các hãng hàng không chủ động xây dựng kế hoạch tăng chuyến, tận dụng tối đa hạ tầng hiện có, đồng thời duy trì chất lượng dịch vụ". Đây là biện pháp cần thiết nhưng chỉ là giải pháp tạm thời cho áp lực quá tải kéo dài.
Đến 2050: thành công hay tắc nghẽn phụ thuộc vào cách thực thi hôm nay
Từ Phú Bài đến Tân Sơn Nhất, Nội Bài, có thể thấy Việt Nam đang áp dụng chiến lược hạ tầng nhiều tầng: ngắn hạn tăng slot, trung hạn nâng công suất sân bay 2030, dài hạn mở đường băng và nhà ga mới. Phú Bài hướng tới 12 triệu khách/năm với hai đường băng, ba nhà ga; Tân Sơn Nhất chờ Long Thành san sẻ lưu lượng; Nội Bài phải dàn trải khai thác cả khung giờ đêm.
Điểm tích cực là các quy hoạch đều bám sát Quy hoạch tổng thể hệ thống cảng hàng không, đồng thời gắn với mục tiêu phát triển kinh tế – du lịch địa phương. Tuy vậy, rủi ro lớn nhất nằm ở khâu thực thi: nếu các mốc 4 triệu và 12 triệu khách chỉ nằm trên giấy, hành khách sẽ tiếp tục chịu cảnh chen chúc mỗi dịp lễ Tết, còn các hãng bay bị siết chặt bởi “trần” slot. Chiến lược sẽ chỉ thành công khi tiến độ xây dựng đồng bộ với tăng trưởng nhu cầu và các sân bay mới như Long Thành kịp thời giảm tải cho Tân Sơn Nhất. Hạ tầng hàng không Việt Nam đang ở ngã rẽ: hoặc bứt phá bằng mở rộng có kỷ luật, hoặc tiếp tục xoay xở trong không phận chật hẹp.
