Teen Safety School Tour: từ khẩu hiệu an toàn số cho học sinh đến chương trình hành động
Teen Safety School Tour là chương trình giáo dục an toàn số cho học sinh trung học, được thiết kế như một chuyến “tiêm vaccine số” lưu động đến các trường, giúp thanh thiếu niên hiểu rủi ro trên không gian mạng, rèn kỹ năng bảo vệ mạng và xây dựng thói quen sử dụng Internet lành mạnh, thay vì chỉ nghe cảnh báo chung chung rồi tự xoay xở một cách bị động. Ngày 19/10, chương trình "Teen Safety School Tour - An toàn số cho em" chính thức khởi động tại Trường THCS Nam Từ Liêm (Hà Nội), mở đầu hành trình giáo dục, trải nghiệm kỹ năng an toàn số tại 10 trường thuộc 5 tỉnh, thành phố trong giai đoạn tháng 10-12, với tổng quy mô khoảng 9.000 học sinh và giáo viên tham gia. Đây không phải một hoạt động ngoại khóa đơn lẻ, mà là bước đi thể hiện quan điểm: an toàn số cho học sinh là năng lực nền tảng của công dân số, cần được dạy bài bản ngay trong nhà trường.
Vì sao cần ‘vaccine số’: bối cảnh rủi ro và sự chuyển hướng từ cấm đoán sang trao quyền
Teen Safety School Tour xuất hiện đúng lúc môi trường số vừa là cơ hội, vừa là vùng nguy cơ cao với trẻ em. Internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo mở ra không gian học tập, sáng tạo, kết nối chưa từng có, nhưng đi kèm là lừa đảo trực tuyến, giả mạo danh tính, dụ dỗ qua mạng, bắt nạt trực tuyến, xâm phạm dữ liệu cá nhân và ảnh hưởng tiêu cực tới sức khỏe tinh thần. Trong bối cảnh chuyển đổi số, nếu tiếp tục chọn cách hạn chế tiếp cận, cấm đoán thiết bị, chúng ta chỉ khiến trẻ em tụt hậu mà vẫn không an toàn. Quan điểm của lực lượng an ninh mạng là rõ ràng: không thể bảo vệ trẻ bằng cách tách khỏi dòng chảy công nghệ, mà phải chủ động trang bị “kháng thể số” – kiến thức pháp luật, kỹ năng nhận diện rủi ro và bản lĩnh tự chủ trên không gian mạng.
Ba kỹ năng bảo vệ mạng cốt lõi: từ nguyên tắc đến thực hành trong lớp học
Điểm đáng chú ý của Teen Safety School Tour là chương trình không dừng ở việc nói về nguy cơ, mà rèn cho học sinh ba kỹ năng an toàn số cụ thể theo định hướng của Cục An ninh mạng, Bộ Công an: kiểm chứng trước khi tin, tỉnh táo khi chia sẻ và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cảm thấy không an toàn. Đây là phiên bản “vaccine số” rất thực tế: các em được hướng dẫn nhận diện nguy cơ lừa đảo, giả mạo danh tính, dụ dỗ, bắt nạt trực tuyến, xâm phạm quyền riêng tư và nội dung giả mạo bằng AI, đồng thời thực hành cách bảo vệ thông tin cá nhân, xử lý tình huống mất an toàn và chủ động liên hệ người lớn, cơ quan chức năng khi cần. Một trong những hoạt động trọng tâm là tiết học chuyên đề "An toàn số cho em" với thảo luận, xử lý tình huống, giúp an toàn số cho học sinh trở thành kỹ năng sống chứ không phải bài giảng lý thuyết.
Mô hình ‘Vaccine số’: lấy học sinh làm trung tâm, nuôi dưỡng sức khỏe số và tiếng nói thiếu niên
Teen Safety School Tour nằm trong khuôn khổ Chiến dịch vaccine số được triển khai từ năm 2021, nhưng lần này mô hình được mở rộng và hệ thống hơn: chương trình được thiết kế lấy học sinh làm trung tâm, xoay quanh ba trụ cột An toàn số – Sức khỏe số – Thiếu niên nói. Ở trụ cột an toàn số, các em học cách nhận diện rủi ro và kỹ năng bảo vệ mạng; ở trụ cột sức khỏe số, các em được khuyến khích quản lý thời gian trực tuyến, nhận diện tác động của mạng xã hội lên cảm xúc, tâm lý và xây dựng mối quan hệ tích cực. Trụ cột "Thiếu niên nói" tạo không gian để học sinh chia sẻ trải nghiệm, đề xuất giải pháp cho môi trường mạng, biến các em từ đối tượng cần bảo vệ thành chủ thể tham gia xây dựng không gian số an toàn, tích cực. Nội dung được truyền tải qua trò chơi tương tác, kịch ứng tác, tranh biện, xử lý tình huống, thay thế kiểu truyền đạt một chiều.
Tác động và triển vọng: từ 9.000 học sinh đến hệ sinh thái trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên mạng
Với quy mô khoảng 9.000 học sinh và giáo viên tại Hà Nội, Lào Cai, TP.HCM, Quảng Trị và Đà Nẵng, Teen Safety School Tour không chỉ là một chuỗi sự kiện mà là bước thử nghiệm cho mô hình giáo dục an toàn số thường xuyên trong nhà trường. Theo kế hoạch, chương trình sẽ lần lượt đến nhiều trường THCS và THPT từ 20/10 đến đầu tháng 12, tạo cơ hội để các bên đánh giá, đúc rút phương pháp hiệu quả, tích hợp vào sinh hoạt gia đình và hoạt động giáo dục chính khóa. Chiến dịch vaccine số trước đó đã ghi nhận gần 16.000 bài đăng và hơn 850 triệu lượt xem trên nền tảng mạng xã hội, cùng các đợt School Tour tiếp cận hơn 1.800 học sinh. Những con số này cho thấy nhu cầu và sức lan tỏa lớn của chủ đề an toàn số cho học sinh. Điều quan trọng là sau khi chương trình kết thúc, gia đình, nhà trường, cơ quan chức năng và doanh nghiệp công nghệ có tiếp tục duy trì hệ sinh thái trách nhiệm hay không. Nếu có, Teen Safety School Tour sẽ là khởi đầu cho một thế hệ công dân số có kiến thức, kỹ năng và trách nhiệm, tự tin làm chủ không gian mạng thay vì bị hạn chế tiếp cận.
