Thỏa thuận Sanofi – VNVC: bước ngoặt cho tự chủ vaccine
Chuyển giao công nghệ vaccine từ Sanofi sang VNVC là một thỏa thuận hợp tác chiến lược, trong đó tập đoàn dược phẩm Pháp sẽ đào tạo, hỗ trợ công nghệ và cùng đối tác Việt Nam tổ chức sản xuất các vaccine thế hệ mới ngay tại nhà máy trong nước, giúp hình thành năng lực sản xuất vaccine công nghệ cao, tăng tự chủ nguồn cung và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
Điểm nhấn của câu chuyện không phải ở việc Việt Nam tiếp tục mua thêm vaccine, mà ở việc Việt Nam quyết tâm trở thành nơi sản xuất. Trong khuôn khổ Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam – Pháp tại Paris ngày 10/9, VNVC và Sanofi đã chính thức công bố tiến trình hợp tác sản xuất 3 vaccine thế hệ mới tại Việt Nam. Trước sự chứng kiến của lãnh đạo cấp cao hai nước, hai bên trao Tuyên bố chung ưu tiên sản xuất vaccine 6 trong 1 với thành phần ho gà vô bào, vaccine cúm mùa và vaccine não mô cầu tại Nhà máy Vaccine và Sinh phẩm VNVC. Theo lộ trình, Việt Nam sẽ là quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á sản xuất các vaccine quan trọng này. Đây là bước đi mang tính lựa chọn: hoặc đứng ngoài chuỗi giá trị vaccine toàn cầu, hoặc chủ động bước vào bằng chuyển giao công nghệ bài bản.
Từ chuyến thăm nhà máy Sanofi đến mô hình chuyển giao công nghệ
Việc chuyển giao công nghệ vaccine không thể chỉ ký kết trên giấy; nó đòi hỏi Việt Nam phải hiểu rõ mô hình sản xuất, tiêu chuẩn và cách vận hành của đối tác. Vì thế, ngay sau khi thỏa thuận được công bố, đoàn công tác Bộ Y tế do Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên dẫn đầu đã tới thăm nhà máy sản xuất vaccine của Sanofi ở Neuville-sur-Saône, Pháp. Đây là nơi sản xuất nguyên liệu gốc cho 3 loại vaccine nằm trong kế hoạch hợp tác với VNVC và đang được sử dụng tại Việt Nam cũng như nhiều quốc gia trên thế giới.
Tại nhà máy, đoàn Bộ Y tế tìm hiểu trực tiếp mô hình tổ chức sản xuất, công nghệ và các tiêu chuẩn nghiêm ngặt trong sản xuất vaccine. Nhà máy được thiết kế theo mô hình linh hoạt, có thể điều chỉnh quy mô và dây chuyền để đáp ứng nhu cầu khác nhau, đặc biệt trong tình huống khẩn cấp như đại dịch. Quá trình quan sát thực tế là bước quan trọng để VNVC và cơ quan quản lý hình dung rõ hơn cách xây dựng dây chuyền sản xuất trong nước, từ kiểm soát chất lượng đến đáp ứng chuẩn WHO-GMP, EU-GMP, FDA-cGMP. Nếu bỏ qua khâu học mô hình, chuyển giao công nghệ dễ biến thành sao chép nửa vời, không tạo được năng lực nội sinh.
Nhà máy VNVC: năng lực sản xuất và lộ trình hiện thực hóa
Cốt lõi của hợp tác Sanofi – VNVC nằm ở việc hình thành một nhà máy sản xuất vaccine hiện đại ngay trong nước. VNVC đang đầu tư bằng nguồn vốn tự có để xây dựng Nhà máy Vaccine và Sinh phẩm tại Tây Ninh, với giai đoạn đầu hơn 2.500 tỷ đồng, diện tích trên 26.000 m² và công suất thiết kế 100–120 triệu liều/năm, hướng tới đáp ứng các tiêu chuẩn WHO-GMP, EU-GMP và FDA-cGMP. Đây không chỉ là một cơ sở sản xuất, mà là tuyên bố về tham vọng tham gia chuỗi cung ứng vaccine toàn cầu.
Lộ trình được hoạch định khá rõ: hoàn thành xây dựng và vận hành nhà máy vào cuối năm 2027, bắt đầu sản xuất từ 2028 và thương mại hóa từ 2029, với mục tiêu cung ứng hàng chục triệu liều vaccine mỗi năm cho Việt Nam, tiến tới khu vực và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Một quotable statement đáng chú ý là: "Theo lộ trình dự kiến, năm 2027 hoàn thành xây dựng Nhà máy Vaccine và Sinh phẩm VNVC; năm 2028 hoàn tất lắp đặt, hướng tới có sản phẩm đầu tiên; năm 2029 tiến tới thương mại hóa 2–3 sản phẩm và từ năm 2030 phấn đấu mỗi năm có thêm một sản phẩm mới". Lộ trình này nếu được giữ đúng nhịp sẽ biến khẩu hiệu tự chủ vaccine thành năng lực cụ thể, đo bằng số liều sản xuất được mỗi năm.
Bốn nền tảng hợp tác và ý nghĩa chiến lược cho Việt Nam
Chuyển giao công nghệ vaccine chỉ có ý nghĩa khi được đặt trên một nền móng chính sách, thị trường và năng lực nội tại đủ mạnh. Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nêu rõ 4 nền tảng để hiện thực hóa hợp tác sản xuất vaccine tại Việt Nam: định hướng dài hạn của Nhà nước; thị trường và nhu cầu vaccine ổn định; năng lực của đối tác Việt Nam; và công nghệ, đào tạo, hỗ trợ từ đối tác quốc tế. Việt Nam đang thúc đẩy phát triển công nghiệp dược, nâng cao năng lực sản xuất vaccine thông qua các thỏa thuận hợp tác y tế Việt Nam – Pháp cùng chủ trương về khoa học, công nghệ và y tế. Đây là nền tảng cần thiết cho lĩnh vực có vốn đầu tư lớn và thời gian triển khai dài.
Trên nền tảng đó, VNVC có trách nhiệm chuẩn bị cơ sở vật chất, trang thiết bị, hệ thống kỹ thuật và đội ngũ nhân sự, đồng thời cử nhân sự tham gia đào tạo tại các cơ sở sản xuất ở nước ngoài. Sanofi sẽ tham gia đào tạo đội ngũ kỹ thuật, chuyển giao và hỗ trợ các nội dung công nghệ theo phạm vi hợp tác. Hợp tác này được xem là dấu ấn trong quan hệ chiến lược Việt Nam – Pháp ở lĩnh vực y tế, dược phẩm. Các vaccine thế hệ mới nằm trong nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược theo quyết định của Chính phủ, nên việc sản xuất trong nước có ý nghĩa tăng khả năng chủ động trước nhu cầu phát triển của ngành y tế và nâng cao vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị công nghệ sinh học toàn cầu.
Tác động thực tế: từ người dân đến vị thế quốc gia
Nếu chỉ nhìn từ góc độ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ vaccine là câu chuyện dây chuyền và tiêu chuẩn. Nhưng xét từ góc độ người dân, đó là câu chuyện về khả năng tiếp cận vaccine chất lượng cao với giá thành hợp lý, đúng thời điểm và không bị gián đoạn nguồn cung. Ba loại vaccine được ưu tiên sản xuất – 6 trong 1, cúm mùa và não mô cầu – đều là những vaccine thiết yếu, có nhu cầu sử dụng cao tại Việt Nam, phòng ngừa nhiều bệnh lý nguy hiểm với nguy cơ lây lan và tử vong ở nhiều nhóm tuổi từ trẻ nhỏ đến người cao tuổi. Ông Ngô Chí Dũng nhấn mạnh quyết tâm "đưa vaccine chất lượng cao của thế giới đến với người dân Việt Nam với giá thành hợp lý nhất".
Ở tầng quốc gia, dự án giúp giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và nâng cao khả năng tự chủ sản xuất vaccine. Việc thúc đẩy sản xuất trong nước được đánh giá có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển ngành công nghiệp vaccine, dược phẩm hiện đại, tăng khả năng chủ động trước các nhu cầu phát triển đột phá của ngành y tế và từng bước nâng cao vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị công nghệ sinh học toàn cầu. VNVC, với gần 300 trung tâm tiêm chủng hiện đại trên toàn quốc, trở thành cầu nối từ dây chuyền sản xuất đến mũi tiêm cụ thể trên cánh tay người dân. Hợp tác Sanofi – VNVC vì thế không chỉ là thương vụ kinh tế, mà là bước đi chiến lược: đặt nền cho một hệ sinh thái vaccine thế hệ mới do người Việt làm chủ, phục vụ người Việt và góp phần định hình vị thế Việt Nam trên bản đồ vaccine thế giới.
