Lạm phát AI: từ lời cảnh báo tới trọng tâm dự báo 2027
Lạm phát AI là hiện tượng áp lực giá cả gia tăng bắt nguồn từ làn sóng đầu tư, tiêu thụ năng lượng và nhu cầu hạ tầng cho trí tuệ nhân tạo, khiến chi phí vốn, điện, chip và dịch vụ liên quan đến AI đồng loạt tăng, tác động dây chuyền lên toàn bộ nền kinh tế và làm cho nhiệm vụ kiểm soát lạm phát của các ngân hàng trung ương trở nên khó đoán hơn so với các mô hình truyền thống. Tại một sự kiện của chi nhánh New York ngày 1/10, Thống đốc Fed Lisa Cook thẳng thắn cho rằng quá trình xây dựng và mở rộng hệ thống AI hiện nay đang tạo ra những áp lực lạm phát rất lớn và khó giải quyết nhanh chóng. Chính vì vậy, tác động lạm phát từ làn sóng AI đã trở thành một trong những mối bận tâm hàng đầu khi cơ quan này dự báo về bức tranh kinh tế năm 2027. Đây không phải là nỗi sợ công nghệ, mà là nhận thức rằng lạm phát AI đã bước từ lý thuyết vào trung tâm bàn nghị sự của giới hoạch định chính sách.
Fed cảnh báo và thế tiến thoái lưỡng nan của chính sách lãi suất
Điểm trớ trêu của lạm phát AI nằm ở chỗ Fed buộc phải thắt chặt trong khi vẫn tin vào lợi ích dài hạn của công nghệ này. Tháng trước, Lisa Cook cùng các quan chức Fed đã bỏ phiếu đồng thuận tăng lãi suất chính sách thêm 0,25 điểm phần trăm nhằm kéo lạm phát về mục tiêu 2%. Thế nhưng lạm phát theo thước đo mục tiêu của Fed trong tháng 8 vẫn ở mức 3,4% và đã trên ngưỡng an toàn hơn 5 năm rưỡi liên tiếp. Ở cấp độ quan điểm, Fed không phủ nhận sức mạnh nâng cao năng suất của AI, nhưng lại thiếu câu trả lời cho thời điểm các lợi ích đó đủ lớn để hạ nhiệt giá cả. Khi lạm phát AI làm cầu đầu tư nóng lên, việc duy trì chính sách lãi suất cao lâu hơn gần như là lựa chọn bắt buộc. Vấn đề là kéo dài chi phí vốn cao không phải không có rủi ro: nó bóp nghẹt những khu vực kinh tế không được hưởng lợi trực tiếp từ công nghệ và làm gia tăng sự phân hóa.
IMF dự báo: lạm phát đa cú sốc và rủi ro kinh tế 2027
Trong bức tranh rộng hơn, IMF mở rộng khái niệm lạm phát từ một cú sốc đơn lẻ sang cấu trúc đa cú sốc. Trước thềm Hội nghị Thường niên với Ngân hàng Thế giới tại Bangkok, Tổng Giám đốc Kristalina Georgieva cảnh báo kinh tế toàn cầu đang đối mặt đồng thời với giá năng lượng duy trì cao, nợ công kỷ lục và rủi ro liên quan đến làn sóng đầu tư vào AI, kêu gọi các chính phủ áp dụng biện pháp tài khóa và tiền tệ mang tính phòng ngừa. Theo bà, thế giới bị kéo bởi hai lực trái chiều: cú sốc tiêu cực về nguồn cung năng lượng từ xung đột Trung Đông và cú sốc tích cực về nhu cầu đến từ AI, nhưng cả hai đều góp phần làm tăng lạm phát. Tín hiệu đáng ngại là giá dầu Brent kỳ hạn đang phản ánh mặt bằng giá cao tới năm 2027, trùng thời điểm lạm phát AI được Fed coi là rủi ro hàng đầu. Rủi ro kinh tế 2027 vì thế không chỉ nằm ở một thị trường hay một khu vực, mà ở sự cộng hưởng của nhiều lực kéo giá.
AI, năng lượng và nợ công: bộ ba siết chặt dư địa chính sách
IMF nhấn mạnh điểm mới của giai đoạn hiện nay là lạm phát không còn xuất phát từ một cú sốc duy nhất. Nếu dầu là cú sốc trực tiếp vào chi phí, bùng nổ đầu tư AI lại tạo cú sốc tăng cầu và gây áp lực qua nhu cầu vốn khổng lồ đổ vào trung tâm dữ liệu, chip, điện và hạ tầng mạng. Trong ngắn hạn, cơn sốt này vừa hỗ trợ tăng trưởng vừa khiến chính sách tiền tệ khó nới lỏng. Cùng lúc, nợ công toàn cầu đang ở mức cao nhất kể từ Thế chiến II và có thể vượt 100% GDP trước 2030. Rủi ro lớn nhất, theo Georgieva, là ba lực này củng cố lẫn nhau: dầu cao đẩy lạm phát, AI giữ cầu đầu tư nóng, còn nợ công lớn duy trì nhu cầu vay và lợi suất ở mức cao. Khi đó, dư địa cắt giảm lãi suất bị thu hẹp, khiến các ngân hàng trung ương phải duy trì chính sách lãi suất cao và lập trường thắt chặt lâu hơn. Đây là công thức dễ dẫn tới sai lầm chính sách nếu các nước vẫn bám vào những mô hình cũ vốn chỉ giả định một cú sốc.
Chiến lược mới cho thời kỳ lạm phát AI
Với lạm phát AI, trung tâm cuộc tranh luận không còn là chuyện tăng hay giảm lãi suất đơn thuần, mà là thiết kế lại tư duy chính sách trong một thế giới bị chi phối bởi đầu tư công nghệ, rủi ro năng lượng và gánh nặng nợ công. Khi IMF cho rằng đây là lúc nhiều nước nên nghiêng về thắt chặt tiền tệ một cách thận trọng và đánh giá các động thái tăng lãi suất gần đây của Fed, ECB và BoJ là phù hợp, thông điệp ngầm là: không có đường tắt để quay về lãi suất thấp. Cách tiếp cận khôn ngoan là chấp nhận lãi suất cao hơn trong thời gian dài, đồng thời dịch chuyển trọng tâm sang củng cố tài khóa trung hạn, cải cách năng lực lao động và an ninh năng lượng. Lạm phát AI không nhất thiết là kịch bản bi quan nếu năng suất mà nó tạo ra được nuôi dưỡng bằng chính sách hợp lý. Nhưng nếu các chính phủ tiếp tục trì hoãn cải cách trong khi trông chờ ngân hàng trung ương giải quyết mọi thứ bằng lãi suất, rủi ro kinh tế 2027 có thể là lời cảnh báo sớm cho một thập kỷ bất ổn.
