Sinh kế giảm nghèo phải bắt đầu từ điều kiện thực tế
Sinh kế giảm nghèo là cách tạo cơ hội để hộ khó khăn phát triển thu nhập bằng hoạt động sản xuất phù hợp với sức lao động, kỹ năng và nguồn lực sẵn có tại địa phương. Điểm đáng chú ý trong các mô hình ở Tân Thành, Sông Lũy và bản Yên Hợp không phải là cùng chọn một vật nuôi hay cây trồng, mà là tìm đúng hướng đi cho từng cộng đồng. Hỗ trợ giống có thể tháo gỡ thiếu vốn ban đầu; hướng dẫn kỹ thuật giúp giảm rủi ro; còn lựa chọn cây trồng phù hợp có thể biến đất canh tác kém hiệu quả thành nguồn lực mới. Vì vậy, chương trình giảm nghèo sẽ có sức bền hơn khi người dân được trao phương tiện để tự sản xuất, thay vì chỉ nhận trợ giúp trước mắt. Ba mô hình này cũng nhắc rằng không có một công thức sinh kế áp dụng đồng loạt cho mọi hộ.
Tân Thành: gà giống mở lối từ vườn nhà
Tại xã Tân Thành, tỉnh Thái Nguyên, hỗ trợ gà giống được thiết kế cho hộ nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo. Năm 2025, địa phương triển khai ba dự án chăn nuôi, với 36 hộ tham gia và tổng cộng 7.900 con gà giống. Gia đình ông Dương Danh Ngọ, ở xóm Kim Đĩnh, nhận 200 con; ông tận dụng vườn nhà để nuôi thả, đồng thời duy trì sản xuất ruộng vườn. Với gia đình có người bệnh, sức lao động hạn chế và thu nhập chật vật, hỗ trợ đầu vào giúp giảm gánh nặng khởi sự. Đàn gà dự kiến xuất bán vào tháng 11/2026, tạo thêm khoản thu để trang trải sinh hoạt và chăm lo sức khỏe cho vợ ông. Đây là lợi thế của mô hình chăn nuôi quy mô hộ: có thể dựa vào diện tích sẵn có, nhưng vẫn cần chăm sóc và phòng bệnh đúng cách.
Gia đình ông Dương Văn Hợp nhận 200 con gà giống cùng 15 bao thức ăn ban đầu, đối ứng một nửa chi phí theo mô hình và được tập huấn kỹ thuật. Hộ này còn nuôi ong lấy mật, nên đàn gà bổ sung thêm một nguồn thu thay vì thay thế hoàn toàn sinh kế đang có. Theo số liệu của địa phương, tỷ lệ gà sống tại các mô hình đạt trung bình 90–95%; sau khoảng 120–135 ngày nuôi, gà có thể xuất bán với giá trung bình 65.000–68.000 đồng/kg. Những kết quả ấy cho thấy hỗ trợ gà giống có cơ sở để tạo thu nhập, nhưng hiệu quả lâu dài vẫn phụ thuộc vào khả năng chăm nuôi và đầu ra. Hình thức hỗ trợ phù hợp nhất là khởi điểm cho sản xuất, không phải lời hứa tự động thoát nghèo.

Sông Lũy: trao con giống đi cùng kỹ thuật và đối ứng
Ở Sông Lũy, xã triển khai đồng bộ các dự án thuộc chương trình giảm nghèo bền vững để mở rộng cơ hội sinh kế, thay vì chỉ cấp một loại con giống riêng lẻ. Năm 2025, hai dự án hỗ trợ phát triển sản xuất huy động gần 2 tỷ đồng: ngân sách đóng góp hơn 1,1 tỷ đồng, còn các hộ tham gia đối ứng gần 812 triệu đồng. Cách làm này đặt trách nhiệm của người dân song hành với hỗ trợ công, đồng thời cần vốn, tư liệu sản xuất và kiến thức kỹ thuật—những rào cản mà nhiều hộ nghèo, cận nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số đang gặp phải. Mô hình bò cái sinh sản tại thôn Bình Tân có 44 hộ tham gia; ngoài bò giống, người dân được tập huấn, hướng dẫn ghi nhật ký và theo dõi đàn vật nuôi. Khi bò sinh sản, bê con có thể được giữ lại để phát triển đàn hoặc bán lấy vốn tái đầu tư.
Trường hợp gia đình chị Nguyễn Thị Thuận cho thấy vì sao cách hỗ trợ này có ý nghĩa: chị bị khuyết tật, còn chồng thường đi làm thêm xa nhà theo mùa vụ. Con bò mở ra khả năng tạo thu nhập ngay tại hộ, nhưng triển vọng ấy chỉ thành hiện thực nếu vật nuôi khỏe mạnh và được chăm sóc đúng kỹ thuật. Bởi vậy, kế hoạch tiếp tục kiểm tra, hướng dẫn phòng dịch của xã quan trọng không kém khâu cấp giống. So với gà có chu kỳ nuôi ngắn, bò sinh sản đòi hỏi quá trình chăm sóc dài hơn nhưng có thể giúp hộ tích lũy đàn và tái đầu tư. Sông Lũy vì thế cho thấy sinh kế giảm nghèo không chỉ là trao tài sản: tổ chức cộng đồng, hướng dẫn liên tục và phần đối ứng cũng góp phần giúp mô hình đi vào thực chất.
Người Rục chuyển đổi cây trồng theo lợi thế đất
Tại bản Yên Hợp, xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị, bài toán không nằm ở việc thiếu một đàn vật nuôi mà ở những thửa ruộng lúa thiếu nước và rẫy ngô kém hiệu quả. Người Rục chuyển đổi cây trồng sang dứa trên diện tích gần 4,5 ha, trong dự án triển khai từ đầu năm 2026. Nguồn hỗ trợ gồm cây giống, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc. Đây là hướng đi khác với Tân Thành và Sông Lũy nhưng cùng một nguyên tắc: gắn sinh kế với điều kiện sản xuất cụ thể. Nếu đất thiếu nước khiến lúa khó cho hiệu quả, việc tiếp tục dựa vào cây trồng cũ không thể tự nó giải quyết khó khăn. Những luống dứa đang phủ xanh khu đất từng bị bỏ hoang, song người dân cũng nêu mong muốn có đầu ra ổn định. Đó là phép thử quan trọng với mọi mô hình nông nghiệp mới.
Cây dứa được kỳ vọng tạo thêm thu nhập và giảm việc người dân phải vào rừng sâu, núi cao để mưu sinh; chính quyền xã còn mong sản phẩm có thể gắn với du lịch trải nghiệm và quảng bá văn hóa bản địa. Tuy nhiên, kỳ vọng này cần đi cùng khả năng tiêu thụ, chứ diện tích trồng hay cây sinh trưởng tốt chưa đủ bảo đảm thu nhập. So sánh ba địa bàn, hỗ trợ gà giống tận dụng vườn và sức lao động của hộ; bò sinh sản kết hợp tập huấn, theo dõi cộng đồng và đối ứng; còn dứa khai thác hướng chuyển đổi đất kém hiệu quả. Các mô hình không thể thay thế lẫn nhau, nhưng cùng chỉ ra một tiêu chuẩn đáng giữ: hỗ trợ phải khớp với nhu cầu, đất đai và năng lực sản xuất. Muốn chương trình giảm nghèo tạo chuyển biến bền vững, địa phương cần tiếp tục chọn sinh kế phù hợp và theo sát khâu kỹ thuật, đầu ra.







