Gan là cơ quan “không biết đau” nhưng có thể giết người thầm lặng
Gan nhiễm mỡ, viêm gan B, viêm gan C là những bệnh lý gan phổ biến, thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm với triệu chứng mờ nhạt hoặc gần như không có, khiến người bệnh chủ quan, không đi xét nghiệm gan định kỳ, từ đó bỏ lỡ cơ hội phát hiện sớm gan và ngăn chặn xơ gan, ung thư gan.Đa số trường hợp nhiễm virus viêm gan B, viêm gan B mạn tính hay gan nhiễm mỡ đều diễn tiến như vậy. Gan có khả năng bù trừ rất lớn, hoạt động hiệu quả dù đã tổn thương nặng, đồng thời gần như không có cơ quan cảm nhận đau nên khó phát tín hiệu cảnh báo rõ ràng. Đó là lý do mỗi năm có hàng triệu người tử vong vì bệnh gan dù trước đó họ vẫn nghĩ mình “khỏe mạnh”.
Vì sao gan nhiễm mỡ, viêm gan B/C âm thầm nhiều năm?
Thực tế đáng lo là chúng ta dễ tin vào cảm giác “không đau, không mệt là không bệnh”, trong khi lá gan hoạt động âm thầm và chịu đựng rất lâu. Gan nhiễm mỡ được định nghĩa là khi lượng mỡ chiếm trên 5–10% trọng lượng gan. Bệnh gồm hai dạng chính: gan nhiễm mỡ do rượu và gan nhiễm mỡ không do rượu, thường liên quan đến dư thừa năng lượng, đồ ngọt, nước có gas, ít rau xanh, ít vận động và căng thẳng. Virus viêm gan B và C lại tấn công tế bào gan chậm rãi qua từng năm, nhưng người bệnh gần như không thấy gì khác thường. Các biểu hiện sớm như mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn nhẹ, đầy bụng rất dễ bị quy cho thức khuya hoặc stress, rồi bị bỏ qua.
Những dấu hiệu cảnh báo sớm thường bị bỏ qua
Nếu bạn thường xuyên mệt mỏi, ăn kém, dễ đầy bụng sau ăn, đừng vội cho rằng đó chỉ là “dạ dày yếu” hay thiếu ngủ. Một thanh niên 18 tuổi ở Hà Nội liên tục mệt mỏi, đầy bụng, nặng tức vùng hạ sườn phải sau bữa ăn, đi khám mới phát hiện gan nhiễm mỡ độ ba với nguy cơ tiến triển cao. Ở giai đoạn sớm, gan nhiễm mỡ thường chỉ biểu hiện mơ hồ như vậy nên người trẻ dễ bỏ qua, để bệnh âm thầm tiến triển nhiều năm, tăng nguy cơ xơ hóa gan, xơ gan và ung thư gan. Viêm gan B cũng tương tự: người bệnh đầu tiên chỉ thấy mệt, chán ăn, nước tiểu sẫm màu, đi xét nghiệm mới biết HBsAg dương tính và gan thoái hóa mỡ độ I. Khi xuất hiện vàng da, bụng to, sụt cân, xuất huyết tiêu hóa, bệnh thường đã sang giai đoạn xơ gan hoặc ung thư.
Ai cần xét nghiệm gan sớm và nên làm lúc nào?
Chờ triệu chứng rõ ràng mới xét nghiệm gan là lựa chọn quá rủi ro. Bác sĩ tiêu hóa Prabhat Ranjan khẳng định: phát hiện viêm gan B hoặc C ở giai đoạn sớm giúp điều trị hiệu quả hơn và giảm nguy cơ biến chứng. Những nhóm nguy cơ cao nên xét nghiệm sớm gồm: người mắc viêm gan B/C hoặc gan nhiễm mỡ; người thường xuyên uống rượu bia; người thừa cân, béo phì, trên 40 tuổi hoặc có người thân mắc bệnh gan; nhân viên y tế tiếp xúc với máu, người có nhiều bạn tình không dùng biện pháp bảo vệ và trẻ sinh từ mẹ viêm gan B. Phụ nữ mang thai có HBsAg dương tính phải được theo dõi, tư vấn để dự phòng lây truyền từ mẹ sang con. Thời điểm hợp lý để xét nghiệm gồm: khám sức khỏe trước khi đi làm, trước và trong thai kỳ, sau các lần phơi nhiễm máu, tiêm chích không an toàn hoặc quan hệ không bảo vệ.
Không đợi biến chứng: chủ động xét nghiệm và theo dõi định kỳ
Điều đáng tiếc là nhiều người đã được chẩn đoán viêm gan B nhưng không tuân thủ điều trị, tự ý ngừng thuốc hoặc bỏ tái khám, đến khi mệt mỏi, chán ăn, men gan tăng mới quay lại thì bệnh đã thành xơ gan hoặc ung thư gan. Trong khi đó, xét nghiệm gan gồm kiểm tra men gan và các test viêm gan B, C có thể phát hiện bất thường từ sớm. Khám sức khỏe định kỳ giúp nhận diện “kẻ giết người thầm lặng” ngay từ giai đoạn đầu, khi gan chưa xơ hóa, còn can thiệp hiệu quả. Một trường hợp gan nhiễm mỡ nặng ở tuổi 18 đã cải thiện rõ rệt sau gần một năm giảm cân, tăng vận động và điều trị rối loạn chuyển hóa, men gan trở về gần mức bình thường, gan nhiễm mỡ giảm còn độ một. Thông điệp cho mỗi chúng ta rất rõ: đừng đợi gan “kêu đau”; hãy dùng xét nghiệm định kỳ như hàng rào bảo vệ, để xơ gan và ung thư không còn là kết cục mặc định của gan nhiễm mỡ, viêm gan B.
