Trao đổi đoàn để biến định hướng thành hợp tác cụ thể
Hợp tác thực thi pháp luật là sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng nhằm chia sẻ kinh nghiệm, nâng cao năng lực và cùng xử lý những thách thức tội phạm vượt qua biên giới. Tại Hà Nội ngày 11/10, Thứ trưởng Bộ Công an Việt Nam Nguyễn Văn Long hội đàm với Thứ trưởng Bộ Cảnh sát Nam Phi Cassel Charlie Mathale, đặt trọng tâm vào việc mở rộng phối hợp này. Điểm đáng chú ý không chỉ là cuộc gặp cấp thứ trưởng, mà là cam kết duy trì trao đổi đoàn ở nhiều cấp để hai bên xác định nhu cầu, tiềm năng và hướng hợp tác phù hợp. Việt Nam Nam Phi đang nối tiếp cuộc trao đổi tại Johannesburg hồi tháng 5/2026 bằng một chương trình nghị sự có đầu việc cụ thể hơn. Cách tiếp cận này có sức nặng thực tế: hiểu rõ năng lực và ưu tiên của đối tác là bước cần thiết trước khi xây dựng hoạt động chung.
Hai thứ trưởng nhất trí tăng cường trao đổi đoàn cảnh sát để thúc đẩy hợp tác trong thực thi pháp luật và phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia. Đây là lựa chọn hợp lý trong bối cảnh hai bên cần nhận diện chính xác các lĩnh vực có thể bổ trợ lẫn nhau, thay vì dừng ở những tuyên bố rộng. Việt Nam dự kiến cử hai đoàn công tác sang Nam Phi từ nay đến cuối năm 2026 để trao đổi kinh nghiệm, tìm hiểu mô hình tổ chức và công tác đào tạo nhân lực. Những chuyến đi này có thể giúp chuyển các ưu tiên chung thành nội dung làm việc cụ thể, từ tổ chức lực lượng đến kỹ năng nghiệp vụ.
Ưu tiên tội phạm xuyên quốc gia và đào tạo nghiệp vụ
Chương trình nghị sự cho thấy hai nước muốn hướng trao đổi vào những loại tội phạm đòi hỏi năng lực điều tra và phối hợp chuyên sâu. Các đoàn Việt Nam dự kiến tìm hiểu kinh nghiệm của Nam Phi về đấu tranh với tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia, ma túy, tội phạm công nghệ cao và hoạt động mua bán, vận chuyển trái phép động vật hoang dã. Hai bên cũng dự kiến nghiên cứu một hội thảo chuyên đề về tội phạm xuyên quốc gia liên quan đến động vật hoang dã, kết nối cơ quan môi trường của Việt Nam với đơn vị liên quan phía Nam Phi. Việc xác định một chủ đề hẹp như vậy đáng chú ý: nó tạo điểm khởi đầu rõ ràng để trao đổi nghiệp vụ, thay vì kỳ vọng một khuôn khổ hợp tác chung có thể giải quyết mọi vấn đề.
Trao đổi năng lực được đề xuất theo hướng hai chiều. Việt Nam đề nghị Nam Phi cân nhắc đào tạo cán bộ Việt Nam trong các lĩnh vực thế mạnh như khoa học hình sự, chống khủng bố và phòng, chống tội phạm ma túy. Ngược lại, Bộ Công an Việt Nam sẵn sàng tập huấn cho cán bộ Nam Phi về kiểm soát xuất nhập cảnh, điều tra tội phạm nghiêm trọng và xuyên biên giới, mua bán người, di cư bất hợp pháp, an ninh mạng và khủng bố. Trọng tâm vào điều tra, phân tích và xử lý thông tin giúp chương trình đào tạo gắn với công việc chuyên môn. Nếu được triển khai sát nhu cầu, cách trao đổi chuyên môn này có thể bổ sung cho các chuyến thăm và tạo nền tảng cho phối hợp bền vững hơn.
Thỏa thuận pháp lý và bước tiếp theo
Một chương trình trao đổi chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi có khuôn khổ cho hoạt động tiếp nối. Vì vậy, Thứ trưởng Nguyễn Văn Long đề nghị hai bên sớm ký hiệp định giữa hai chính phủ về hợp tác phòng, chống tội phạm, nhằm tạo cơ sở pháp lý cho các hoạt động trong tương lai. Thứ trưởng Cassel Charlie Mathale đồng tình với các định hướng được nêu và khẳng định phía Nam Phi sẽ thúc đẩy việc ký kết, thực hiện các thỏa thuận hợp tác. Ghép hai nội dung này với kế hoạch trao đổi đoàn cho thấy hợp tác Việt Nam Nam Phi đang được xây dựng trên cả hai chân: tìm hiểu năng lực qua tiếp xúc trực tiếp và tạo nền tảng pháp lý để phối hợp có thể tiếp diễn.
Lộ trình dự kiến còn có một cuộc làm việc trong năm 2027 để trao đổi kinh nghiệm về chuyển đổi số trong công tác cảnh sát. Đây là hướng bổ sung cho các ưu tiên nghiệp vụ truyền thống, đồng thời mở rộng phạm vi trao đổi giữa hai bộ. Tuy nhiên, giá trị của những kế hoạch này sẽ phụ thuộc vào việc chúng có được chuyển thành thỏa thuận, hoạt động đào tạo và trao đổi chuyên đề cụ thể hay không. Kết luận, cuộc hội đàm tại Hà Nội tạo ra một khung hợp tác thực thi pháp luật khá rõ: tăng trao đổi đoàn, tập trung vào các loại tội phạm xuyên quốc gia, chia sẻ đào tạo và thúc đẩy hiệp định. Bước tiếp theo nên là biến từng hướng đã thống nhất thành lịch trình và nội dung phối hợp có thể triển khai.
