Phòng bệnh cần bắt đầu từ lúc học sinh đến lớp
Phòng bệnh não mô cầu là việc giảm nguy cơ lây truyền vi khuẩn qua dịch tiết đường hô hấp, đồng thời nhận biết sớm dấu hiệu nghiêm trọng và đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời. Trước các ca bệnh xuất hiện trong trường học tại TP.HCM, cách ứng phó hiệu quả không thể chỉ dừng ở khử khuẩn: nhà trường cần theo dõi từng em và gia đình phải biết khi nào cần hành động.
Tại Trường Tiểu học Đặng Trần Côn, giáo viên chủ nhiệm phối hợp nhân viên y tế điểm danh, quan sát sức khỏe học sinh ngay từ đầu giờ. Em có biểu hiện bất thường được kiểm tra ban đầu tại phòng y tế; nhà trường liên hệ phụ huynh để đưa trẻ đi khám khi cần. Cách làm này biến việc kiểm tra sức khỏe học sinh thành một lớp phát hiện sớm, thay vì chờ triệu chứng trở nặng mới xử trí.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh TP.HCM ghi nhận 5 ca mắc trong hơn một tuần, trong đó có một trường hợp tử vong. Quy mô ca bệnh không đồng nghĩa mọi học sinh đều có nguy cơ như nhau, nhưng đủ để nhà trường không xem nhẹ những biểu hiện khác thường.
Khử khuẩn có ích, nhưng thói quen hằng ngày mới giữ lớp an toàn
Ngay khi có thông tin về ca bệnh, Trường Tiểu học Đặng Trần Côn tổng vệ sinh lớp, lau bàn ghế, tay nắm cửa và vật dụng thường xuyên được chạm vào bằng dung dịch sát khuẩn; phòng học cũng được mở để thông thoáng và đón ánh sáng tự nhiên. Khử khuẩn trường học là bước cần thiết, nhưng không nên tạo cảm giác rằng lau chùi bề mặt đã đủ ngăn một bệnh lây chủ yếu qua dịch tiết hô hấp khi tiếp xúc gần.
Học sinh được nhắc rửa tay bằng xà phòng, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, không dùng chung ly, bình nước hay đồ cá nhân; khẩu trang được khuyến khích ở nơi đông người. Các hướng dẫn tại trường cũng nhấn mạnh vệ sinh lớp và môi trường xung quanh, hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng bệnh đường hô hấp. Những việc nhỏ này chỉ phát huy tác dụng nếu được duy trì thường xuyên, không chỉ trong vài ngày sau khi xuất hiện tin về ca bệnh.
Điểm đáng chú ý là học sinh được khuyến khích báo với giáo viên khi thấy mệt, thay vì tự cho rằng đó chỉ là cảm cúm thông thường. Một lớp học an toàn cần cả môi trường sạch lẫn thói quen chủ động báo triệu chứng.
Y tế cơ sở đưa hướng dẫn đến lớp và gia đình
Phòng dịch học đường sẽ khó bền nếu chỉ giao trách nhiệm cho giáo viên. Trạm Y tế phường Chợ Lớn đã phối hợp với 7 trường, gồm 4 trường tiểu học, 2 trường trung học cơ sở và một trường trung học phổ thông, để hướng dẫn học sinh phòng bệnh lây qua đường hô hấp. Sáng 26/10, Trạm Y tế phường Bình Đông cũng truyền thông về bệnh não mô cầu và tay chân miệng cho hơn 7.200 học sinh, giáo viên tại 5 trường tiểu học.
Tuyên truyền trực tiếp giúp học sinh thực hành các bước vệ sinh, còn thông tin qua nhóm liên lạc lớp, mạng xã hội và kênh của trường giúp phụ huynh theo dõi, phối hợp. Trường học cũng cập nhật hướng dẫn chuyên môn từ trạm y tế, trong đó có thông tin về tiêm vắc-xin và việc dùng kháng sinh dự phòng đúng chỉ định. Đây là ranh giới quan trọng: gia đình cần hỏi nhân viên y tế, không tự ý dùng thuốc dự phòng.
Các dấu hiệu cần lưu ý gồm sốt, đau đầu dữ dội, cứng gáy, buồn nôn, nôn hoặc ban xuất huyết. Khi có biểu hiện nghi ngờ, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và xử trí. Trạm Y tế phường Chợ Lớn dự kiến tiếp tục phối hợp với trường học để đẩy mạnh truyền thông và giáo dục sức khỏe.
Cà Mau cho thấy việc xử lý người tiếp xúc gần phải có chỉ dẫn y tế
Tại Cà Mau, sau khi một bệnh nhân nữ 33 tuổi ở xã Sông Đốc được xác định mắc viêm não mô cầu và tử vong tại bệnh viện, cơ quan chức năng ghi nhận 7 người từng tiếp xúc với bệnh nhân trước khi nhập viện đã được cấp thuốc uống dự phòng. Những người tiếp xúc gần với một bệnh nhân khác cũng được sàng lọc, cấp kháng sinh dự phòng và hướng dẫn theo dõi sức khỏe trong 10 ngày.
Tỉnh ghi nhận 3 ca tử vong vì viêm não mô cầu từ đầu năm đến thời điểm thông tin được công bố. Trường hợp tại Cà Mau nhắc rằng xử lý sau phơi nhiễm không phải việc gia đình tự quyết: cơ quan y tế đánh giá tiếp xúc, chỉ định thuốc và hướng dẫn theo dõi. Khu vực quanh nhà bệnh nhân cũng được hướng dẫn vệ sinh, khử khuẩn và thực hiện biện pháp bảo vệ cá nhân.
Nhà trường nên duy trì giám sát và tuyên truyền ngay cả khi tình hình lắng xuống; gia đình cần báo sớm dấu hiệu đáng ngờ và làm theo chỉ dẫn chuyên môn. Kết hợp theo dõi, vệ sinh và phối hợp y tế mới là cách phòng bệnh có trách nhiệm, thay vì hoảng sợ hoặc trông chờ vào một biện pháp đơn lẻ.
