Khi quãng đường đến lớp là rào cản
Trường nội trú vùng cao là mô hình giáo dục kết hợp nơi học với chỗ ăn ở, sinh hoạt và rèn luyện, giúp học sinh ở xa có thể theo đuổi việc học trong môi trường được nhà trường chăm lo. Với nhiều em, quãng đường đến lớp không chỉ dài mà còn bị chồng thêm khó khăn từ hoàn cảnh kinh tế gia đình. Vì vậy, nội trú không nên được nhìn như một tiện ích phụ: đó là điều kiện để việc học bớt phụ thuộc vào khả năng đưa đón và nguồn lực của từng nhà.
Nguyễn Hoàng Thương, học sinh Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Chợ Đồn, từng phải vượt hơn 30 km từ nhà đến trường; gia đình em thuộc diện cận nghèo. Khoảng cách ấy cho thấy vì sao một chỗ ở gần lớp học có ý nghĩa thiết thực: học sinh có thêm thời gian và sức lực cho bài vở, còn gia đình giảm bớt áp lực của hành trình học tập. Trường Chợ Đồn có 8 lớp với 277 học sinh trong năm học 2026–2027. Quy mô này nhấn mạnh trách nhiệm cụ thể của nhà trường: biến cơ hội đến trường thành trải nghiệm học tập ổn định, chứ không chỉ là một chỗ ghi danh.
Chăm lo sinh hoạt để học sinh có thể tập trung
Điểm mạnh của môi trường nội trú tại Chợ Đồn nằm ở sự chăm lo liền mạch: tổ chức ăn ở, duy trì nền nếp sinh hoạt, phụ đạo và hướng dẫn học tập. Với Thương, bữa ăn, giấc ngủ được bảo đảm cùng sự theo sát của thầy cô giúp em tập trung hơn; em tiến bộ liên tục và ba năm liền đạt danh hiệu Học sinh giỏi. Kết quả ấy không đến từ một khẩu hiệu khích lệ, mà từ những điều kiện học tập đủ ổn định để học sinh có thời gian ôn bài, học cùng bạn và hỏi thầy cô khi gặp kiến thức khó.
Nhà trường còn tổ chức hoạt động đan lát, thêu thùa, vẽ tranh, văn nghệ và thể thao sau giờ học. Những hoạt động này vừa tạo khoảng nghỉ, vừa giúp các em phát huy năng khiếu, gìn giữ bản sắc văn hóa và xây dựng tinh thần đoàn kết. Đây là phần quan trọng của hỗ trợ học sinh vùng cao: giáo dục không dừng ở điểm số, mà còn cần một môi trường an toàn, thân thiện để các em trưởng thành. Thương đặt mục tiêu học tốt để sau này giúp đỡ gia đình và thực hiện ước mơ; sự hỗ trợ của trường có ý nghĩa nhất khi nuôi được cả kết quả trước mắt lẫn khát vọng ấy.
Từ bỡ ngỡ đến tự tin hòa nhập
Rời gia đình để sống cùng bạn bè ở một nơi mới có thể khiến học sinh dân tộc thiểu số bỡ ngỡ. Gần hai tháng sau khai giảng năm học 2026–2027, Mang Ngọc Nhi, học sinh lớp 10 dân tộc Chơ Ro ở xã Suối Kiết, Lâm Đồng, đã dần thấy căn phòng ký túc xá xa lạ trở nên thân thuộc. Trải nghiệm này nhắc rằng hòa nhập cần thời gian và sự đồng hành, không thể mặc nhiên chờ học sinh tự thích nghi.
Đời sống tập thể giúp các em làm quen với bạn mới, chia sẻ không gian chung, tự sắp xếp đồ dùng và chăm sóc bản thân. Ở một trường nội trú tại khu vực phía Đông Lâm Đồng, có 952 học sinh thuộc gần 14 dân tộc thiểu số trong 27 lớp. Quy mô và sự đa dạng ấy khiến việc xây dựng môi trường tôn trọng, gắn kết càng cần được xem là phần cốt lõi của giáo dục. Sự chăm lo của thầy cô, cùng hoạt động chung và nếp sinh hoạt rõ ràng, giúp học sinh bớt lạc lõng, có cơ hội kết bạn và tự tin thể hiện bản thân.
Điểm tựa cần được duy trì bằng sự theo sát
Cơ sở vật chất là nền tảng, nhưng cảm giác an tâm của học sinh và phụ huynh còn đến từ việc nhà trường theo sát những em mới nhập học. Tại trường ở khu vực phía Đông Lâm Đồng, bốn khu ký túc xá có tổng cộng 150 phòng, sức chứa khoảng 1.000 học sinh. Giáo viên chủ nhiệm và các bộ phận của trường tiếp tục hỗ trợ, nhất là học sinh lớp 10, để các em thích nghi với môi trường nội trú. Đây là việc cần làm đều đặn: phát hiện sớm khó khăn trong học tập, sinh hoạt hay giao tiếp sẽ giúp các em không phải tự xoay xở khi còn xa gia đình.
Chính sách hỗ trợ cũng góp phần giảm rào cản tiếp cận giáo dục. Nghị định 66/2025/NĐ-CP quy định các chính sách dành cho trẻ em, học sinh và học viên ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi cùng một số khu vực khác; các hỗ trợ được nêu gồm miễn học phí, bảo hiểm y tế, đồng phục, dụng cụ học tập, điện nước sinh hoạt và học bổng bằng 80% mức lương cơ sở. Những điều kiện này cần đi cùng chăm sóc sát sao, bởi hỗ trợ vật chất chỉ phát huy hết ý nghĩa khi học sinh thực sự được học tập, hòa nhập và nuôi dưỡng ước mơ.
Trường nội trú tại Chợ Đồn cho thấy điểm tựa của học sinh vùng cao được tạo nên từ những việc cụ thể: bữa ăn, chỗ ở, giờ học có hướng dẫn và cơ hội rèn luyện cùng bạn bè. Khi nhà trường chăm lo cả điều kiện học tập lẫn sự tự tin và tinh thần đoàn kết, học sinh không chỉ dễ đến lớp hơn mà còn có thêm cơ hội trưởng thành. Mở rộng và duy trì sự chăm lo ấy là cách thiết thực để con đường từ bản làng đến lớp học không bị chặn lại bởi khoảng cách hay hoàn cảnh gia đình.
