Trường nội trú vùng cao: từ định nghĩa trên giấy đến trải nghiệm đời sống
Trường nội trú vùng cao là mô hình trường học hiện đại được xây dựng ngay tại các xã miền núi, vùng biên, nơi học sinh không chỉ học mà còn được ăn, ở và sinh hoạt trong khuôn viên trường, với cơ sở hạ tầng đồng bộ, phòng học kiên cố, khu nội trú, nhà ăn, sân thể thao và các phòng chức năng nhằm thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa núi rừng và đô thị. Những tiếng trống khai giảng năm học mới vang lên ở Hương Khê, Anh Sơn, Yên Khương không chỉ báo hiệu một năm học nữa bắt đầu, mà là dấu mốc khép lại thời kỳ lớp ghép, lớp nhô, học sinh phải ngồi dựa lưng vào nhau vì thiếu trường lớp. Quan điểm dễ thấy nhất là: khi cơ sở hạ tầng trường học được đầu tư tử tế, câu chuyện “học cho có” của học sinh miền núi bắt đầu nhường chỗ cho khát vọng học để đổi đời.
Hà Tĩnh: chấm dứt lớp ghép, mở ra một môi trường học tập đồng bộ
Ở điểm Trường Tiểu học Phú Gia, bản Phú Lâm, suốt hàng chục năm, một phòng học phải gánh hai lớp, hai chiếc bảng đen đặt ở hai đầu, học sinh quay lưng vào nhau để nghe thầy cô giảng. Từ hôm nay, hình ảnh ấy được chính thầy cô gọi là “ký ức”, vì các em đã chuyển vào ngôi trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học – THCS Hương Khê khang trang, với khu nhà học, khu hành chính, nhà đa năng, khu nội trú, nhà ăn, sân thể thao, đường nội bộ, cổng, hàng rào và cảnh quan xanh. Sự thay đổi không chỉ là tường gạch chắc chắn hay phòng học sáng láng, mà là một thông điệp chính sách: trẻ em dân tộc thiểu số ở bản xa xôi cũng xứng đáng có một trường học hiện đại, chứ không phải chấp nhận mãi lớp nhô tạm bợ. Khi 31 em nhỏ, đa số là con em dân tộc Chứt, Lào, Mường, bước vào lễ khai giảng năm học mới ngay trong khuôn viên nội trú, khoảng cách giữa bản nghèo và chuẩn giáo dục quốc gia bỗng trở nên ít khắc nghiệt hơn.
Anh Sơn: trường học hiện đại tạo thế hệ học sinh vùng biên tự tin hơn
Ở vùng biên giáp với Lào, Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Anh Sơn vừa đón những học sinh đầu tiên vào năm học mới trong ngôi trường khang trang được xây dựng tách biệt khỏi ký ức về những điểm trường chật chội, thiếu thốn. Cậu bé người Mông Và Bá Rùa, học sinh lớp 1E, ngỡ ngàng với phòng học rộng rãi, khuôn viên sạch đẹp, trang thiết bị hiện đại và thẳng thắn nói: đây sẽ là nơi em cố gắng để “sau này thành người tốt”. Câu nói ấy cho thấy cơ sở hạ tầng trường học không phải chi tiết ngoại vi, mà là điểm tựa để trẻ vùng biên hình dung về một tương lai khác cho mình. Khi phần lớn học sinh được ăn, ở bán trú, nội trú trong cùng môi trường, gánh nặng đường xa, mưa lũ từng làm nhiều em bỏ học bị đẩy lùi. Ở đây, một phòng Tin học được trang bị hiện đại trở thành cánh cửa giúp học sinh miền núi tiếp cận công nghệ và kỹ năng số, thay vì mãi nhìn Internet như điều xa xỉ.
Yên Khương: thế giới trên tivi đã hiện hữu giữa núi rừng biên giới
Nếu muốn thấy rõ nhất tác động của trường học hiện đại với học sinh miền núi, hãy nhìn vào gương mặt 712 em nhỏ ở Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Yên Khương trong ngày chuẩn bị khai giảng. Từ những dãy phòng học mới, nhà đa năng, phòng truyền thống đến khu hành chính, mọi hạng mục đều được đầu tư đồng bộ, khiến ngôi trường nổi bật giữa vùng biên như một “thế giới khác” trong mắt trẻ em lớn lên giữa núi rừng. Hà Viết Thành, học sinh lớp 9A, từng nhiều năm đi về hàng ngày trên quãng đường 5 km trơn trượt mùa mưa, nay có thể ở lại trường, học trong phòng học có màn hình LED và tủ đựng đồ của riêng mình. Em nói thẳng: "Trước đây, chúng em chỉ thấy những ngôi trường hiện đại trên tivi. Hôm nay, ngôi trường ấy đã hiện hữu ngay trên chính mảnh đất vùng biên". Câu nói là sự xác nhận: khi Chính phủ thúc đẩy xây dựng các trường phổ thông nội trú ở 6 xã biên giới Thanh Hóa, với tổng mức đầu tư gần 740 tỷ đồng, thì cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng không còn là đặc quyền của trẻ em thị trấn.
Không chỉ là những công trình mới, mà là lời cam kết với tương lai học sinh miền núi
Điểm chung của Hương Khê, Anh Sơn, Yên Khương là tiếng trống khai giảng năm học mới vang lên cùng lúc với tiếng cắt băng khánh thành những ngôi trường nội trú liên cấp khang trang. Đây không phải sự trùng hợp, mà là cách gửi đi một thông điệp: nhà nước không chỉ mở thêm lớp, mà thay đổi toàn bộ môi trường học tập của học sinh miền núi. Cơ sở hạ tầng trường học được đầu tư bài bản đã giải "cơn khát" về môi trường học tập đồng bộ, thu hẹp khoảng cách giáo dục và tiếp sức cho học sinh vùng khó, như cách các thầy cô ở Hương Khê nhìn nhận. Điều quan trọng hơn là từ mái trường mới này, nhiều địa phương kỳ vọng mọi trẻ em vùng biên sẽ có cơ hội đến trường, từng bước vượt qua khó khăn, chinh phục tri thức và chạm tới ước mơ của mình, thay vì sớm rời lớp để vào rừng hay đi làm thuê. Bài toán tiếp theo không còn là “có trường hay không”, mà là giữ chân học sinh ở lại trường, nâng chất lượng dạy học để những công trình nội trú khang trang thực sự trở thành bệ phóng cho cả một thế hệ học sinh miền núi.
