Khi Lam Kinh trở thành điểm hẹn của văn hóa dân gian Việt Nam
Liên hoan Văn nghệ dân gian - Phiên chợ vùng cao tại Khu di tích Lam Kinh là hoạt động văn hóa thường niên quy tụ nghệ nhân, nhạc công và cộng đồng các dân tộc miền núi, nhằm bảo tồn văn hóa dân gian Việt Nam, giới thiệu nhạc cụ dân tộc thiểu số, sản vật vùng cao và phát triển du lịch gắn với đời sống cộng đồng.
Điều đáng nói không phải chỉ là quy mô, mà là cách Liên hoan Văn nghệ dân gian lần này đặt cộng đồng dân tộc thiểu số vào đúng trung tâm của sân khấu. Năm nay, chương trình được tổ chức trong khuôn khổ Lễ hội Lam Kinh 2026, tạo thêm một không gian giao thoa văn hóa ngay tại di tích lịch sử quốc gia đặc biệt. Sự kiện không dừng lại ở cấp độ “trình diễn cho du khách xem”, mà là dịp để nghệ nhân thể hiện niềm tự hào, người xem được sống trong không khí lễ hội bản làng được mang xuống đồng bằng. Đây chính là cách một lễ hội địa phương góp tiếng nói rõ ràng vào dòng chảy văn hóa dân gian Việt Nam, thay vì chỉ đóng vai “phụ họa” cho du lịch.
Gần 300 nghệ nhân và hành trình giữ lửa văn nghệ dân gian
Không phải ngẫu nhiên mà Liên hoan thu hút gần 300 nghệ nhân, diễn viên, nhạc công tiêu biểu từ 21 xã miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Thanh Hóa. Con số này cho thấy một sự thật đáng mừng: phong trào văn hóa, văn nghệ quần chúng ở cơ sở vẫn còn nguồn sống mạnh mẽ, chỉ cần một không gian đủ trân trọng là lập tức bùng lên. Tại đây, những làn điệu dân ca, điệu dân vũ, bản dân nhạc cùng các hình thức diễn xướng truyền thống không chỉ được “biểu diễn”, mà được tái hiện như một phần đời sống thường nhật của cộng đồng.
Các nhạc cụ dân tộc thiểu số được đưa lên sân khấu không phải như hiện vật bảo tàng, mà như công cụ giao tiếp sống động giữa các thế hệ. Khi một nghệ nhân già đứng cạnh những diễn viên trẻ, cùng ngân lên tiếng trống, tiếng khèn, đó là khoảnh khắc di sản chuyển từ “cần bảo tồn” sang “đang sống”. Liên hoan tạo cơ hội để họ gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm, tự nhìn lại bản sắc của mình trong bức tranh chung, qua đó giữ lửa phong trào văn hóa ngay từ thôn bản.
Phiên chợ vùng cao: bản đồ sống động của sản vật và ký ức
Điểm nhấn quan trọng nhất của Liên hoan lần này là không gian Phiên chợ vùng cao. Ở đó, các địa phương giới thiệu sản vật, nông sản đặc trưng, sản phẩm OCOP, nghề thủ công truyền thống và ẩm thực của đồng bào các dân tộc, mang đến cho người dân và du khách những trải nghiệm chân thực về đời sống vùng cao. Thay vì xem phiên chợ như “gian hàng phụ” cho lễ hội, ban tổ chức đã biến nó thành một sàn diễn khác, nơi mỗi món hàng, mỗi món ăn là một câu chuyện về khí hậu, tập quán canh tác, ký ức bếp lửa.
Khi hàng đặc sản địa phương thu hút sự quan tâm của du khách, điều được “bán” không chỉ là sản phẩm, mà là cách nhìn mới về vùng biên giới, miền núi xứ Thanh. Phiên chợ vùng cao, nếu được duy trì đều đặn và giữ đúng tinh thần bản địa, sẽ trở thành kênh quảng bá bền vững hơn mọi chiến dịch truyền thông: du khách nếm thử một món ăn, mua một món thủ công, và mang theo về nhà cả câu chuyện về nơi nó được làm ra.
Từ sân khấu Lam Kinh đến mạng lưới kết nối sáng tạo
Liên hoan Văn nghệ dân gian - Phiên chợ vùng cao không chỉ dành cho người dân địa phương, mà tạo thêm không gian giao lưu, trải nghiệm văn hóa cho Nhân dân và du khách. Ở đó, nghệ sĩ, nghệ nhân, nhà sáng tạo và công chúng có cơ hội gặp gỡ, tăng cường hiểu biết, vun đắp những kết nối mới thông qua văn hóa. Nếu nhìn rộng hơn, đây là một mắt xích trong chuỗi các sự kiện văn hóa đang âm thầm dựng nên mạng lưới sáng tạo trải dài từ miền núi đến đô thị.
Theo kế hoạch, Liên hoan diễn ra đến hết ngày 2/10 với nhiều hoạt động: trình diễn nghi thức sinh hoạt văn hóa truyền thống, trưng bày gian hàng du lịch, sản phẩm OCOP, sinh hoạt văn hóa cộng đồng, trò diễn, trò chơi dân gian. Điều đáng mong đợi là mỗi mùa Lam Kinh 2026 trở đi, liên hoan sẽ không chỉ là sự kiện “xem rồi quên”, mà trở thành nơi hẹn cố định của những ai quan tâm đến văn hóa dân gian Việt Nam. Khi truyền thống được đặt giữa một di tích quốc gia đặc biệt, nó không đóng băng trong quá khứ, mà tìm thấy con đường mới để sống cùng hiện tại.
