Liên hoan Ví, Giặm và Đại sứ Văn hóa đọc: Khi một festival âm nhạc Nghệ Tĩnh chạm tới chiều sâu văn hóa
Liên hoan Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh và Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc là một liên hoan âm nhạc truyền thống kết hợp sân chơi trí tuệ, nơi hơn 700 nghệ nhân dân ca Việt cùng hàng trăm nghìn học sinh hội tụ để trao truyền di sản, nuôi dưỡng tình yêu dân ca, khơi dậy văn hóa đọc và sức mạnh nội sinh của cộng đồng Hà Tĩnh.
Điểm quan trọng nhất của sự kiện năm nay không phải ở số lượng giải thưởng, mà ở thông điệp: muốn giữ hồn dân ca ví giặm, phải tạo được thế hệ kế tục biết đọc, biết hát, biết tự hào về quê hương. Đây không đơn thuần là một cuộc thi, mà là lời khẳng định mạnh mẽ rằng phát triển hiện đại không thể tách khỏi gốc rễ văn hóa địa phương. Chính vì vậy, việc tổ chức song hành festival âm nhạc Nghệ Tĩnh với cuộc thi đọc sách là lựa chọn thể hiện tầm nhìn dài hạn, đặt con người và bản sắc làm trung tâm.
Hơn 700 nghệ nhân dân ca Việt và 27 địa phương: Quy mô cho thấy sức sống di sản
Từ 27 xã, phường, hơn 700 nghệ nhân và diễn viên đã về Hà Tĩnh tham gia Liên hoan Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh, biến sự kiện thành một festival âm nhạc Nghệ Tĩnh đúng nghĩa với nhiều chương trình được dàn dựng công phu. "Sau 4 ngày tranh tài sôi nổi, Ban tổ chức đã trao 3 giải Nhì, 3 giải Ba, 6 giải Khuyến khích và 15 giải tiết mục xuất sắc" – những con số này cho thấy tính cạnh tranh và chất lượng của liên hoan.
Điều đáng nói là không có giải Nhất tập thể, một quyết định phản ánh tiêu chí khắt khe và đặt chất lượng nghệ thuật lên hàng đầu. Ba câu lạc bộ dân ca ví giặm ở Tiên Điền, Thạch Lạc và Tùng Lộc giành giải Nhì; Nghi Xuân, Đồng Tiến và Kỳ Văn nhận giải Ba; 6 địa phương khác được trao giải Khuyến khích. Trong bối cảnh nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống bị lấn át, việc hàng trăm nghệ nhân dân ca Việt vẫn miệt mài đứng sân khấu, đầu tư trang phục, đạo cụ, ứng dụng màn hình LED cho thấy di sản không hề “già cỗi” mà đang thích nghi với đời sống đương đại.
Giải thưởng và những hạt nhân trẻ: Bảo tồn không chỉ là hoài niệm
Nếu nhìn danh sách giải thưởng, nhiều người có thể nghĩ đây chỉ là một cuộc thi thuần túy. Nhưng đằng sau 3 giải Nhì, 3 giải Ba, 6 giải Khuyến khích và loạt giải cá nhân như giọng hát triển vọng, diễn viên cao tuổi là cả một chiến lược bảo tồn dài hơi. Ban tổ chức đặc biệt ghi nhận sự xuất hiện của nhiều hạt nhân trẻ, cho thấy phong trào dân ca ví giặm không bị “già hóa” mà đang dần trẻ hóa lực lượng.
Các câu lạc bộ như Thạch Lạc, Tùng Lộc, Tiên Điền hay Nghi Xuân không chỉ thi cho xong để lấy thành tích; họ mang lên sân khấu những câu chuyện đời sống, nghề nghiệp và bản sắc địa phương, được kể lại bằng lối diễn xướng, đối đáp giàu sáng tạo. Việc mạnh dạn ứng dụng công nghệ, màn hình LED trong một liên hoan âm nhạc truyền thống cho thấy nghệ nhân dân ca Việt đang chủ động làm mới mình, thay vì chờ xã hội “thương hại” di sản. Chính thái độ năng động này mới giúp dân ca bám rễ được trong đô thị hóa và kinh tế thị trường.
Đại sứ Văn hóa đọc: 155.586 học sinh, một thông điệp về tương lai người nghe Ví, Giặm
Song hành cùng liên hoan âm nhạc truyền thống là Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc, thu hút sự tham gia của 155.586 học sinh từ 252 trường học chỉ sau hơn 3 tháng phát động. "Cuộc thi không chỉ là sân chơi trí tuệ dành cho học sinh mà còn khơi dậy niềm yêu thích đọc sách, hình thành thói quen đọc, lan tỏa văn hóa đọc trong gia đình, nhà trường và cộng đồng" – ông Nguyễn Công Thành nhấn mạnh.
595 bài dự thi – 395 bài viết và 200 video clip – lọt vào vòng chung khảo, thể hiện tư duy sáng tạo và trách nhiệm của thế hệ trẻ với văn hóa đọc. 69 giải thưởng cá nhân được trao, trong đó 3 giải Nhất thuộc về Trần Thị Hương Giang, Trần Lương Gia Long và Văn Hà Bảo Trân. Không thể có khán giả tinh tế cho dân ca ví giặm nếu chúng ta thờ ơ với thói quen đọc của trẻ. Việc gắn kết festival âm nhạc Nghệ Tĩnh với phong trào đọc sách là cách thông minh để tạo nên những người nghe – và người hát – có chiều sâu, biết trân trọng di sản chứ không xem đó là tiết mục “trang trí”.
Từ festival âm nhạc Nghệ Tĩnh đến chiến lược văn hóa địa phương
Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc và Liên hoan Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh được tổ chức tại Hà Tĩnh với mục tiêu khơi dậy sức mạnh nội sinh của văn hóa địa phương. Khi chính quyền, nhà trường, nghệ nhân và học sinh cùng xuất hiện trong một không gian chung, thông điệp về một chiến lược văn hóa dài hạn trở nên rõ ràng: di sản chỉ sống nếu ăn khớp với giáo dục và đời sống hôm nay.
Liên hoan này nhắc chúng ta rằng dân ca ví giặm không phải món đồ trưng bày trong hồ sơ UNESCO, mà là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại cần được hát lên mỗi ngày. Muốn vậy, các địa phương không thể dừng lại ở giải thưởng. Họ cần biến câu lạc bộ dân ca thành không gian sinh hoạt thường xuyên; cần đưa dân ca vào trường học, lễ hội, đời sống cộng đồng. Kết luận hợp lý nhất sau liên hoan là: Hà Tĩnh đã có một mô hình đáng tham khảo cho nhiều địa phương khác – nơi festival âm nhạc Nghệ Tĩnh không chỉ là sự kiện, mà là điểm khởi đầu cho một chiến lược nuôi dưỡng con người gắn bó với văn hóa của chính mình.
