Đặt vấn đề: Thận khỏe bắt đầu từ mâm cơm gia đình
Thực phẩm hại thận là những nhóm thức ăn và đồ uống, khi sử dụng thường xuyên với lượng lớn, có thể làm tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa, khiến thận phải xử lý nhiều chất thải hơn và gây thêm gánh nặng cho cơ quan vốn đã suy yếu ở người bệnh thận mạn hoặc mắc các bệnh cầu thận. Tôi cho rằng phần lớn người Việt đang đánh giá thấp vai trò của chiếc đũa trong chăm sóc thận: chúng ta dễ tin thuốc, nhưng lại xem nhẹ việc giảm muối, hạn chế đồ ngọt hay thực phẩm chế biến sẵn. Thực tế, với người đã có protein niệu hoặc bệnh cầu thận, kiểm soát chế độ ăn – đặc biệt là lượng muối và thực phẩm chế biến sẵn – là trụ cột không thể bỏ qua trong theo dõi và bảo vệ thận lâu dài.
6 nhóm thực phẩm quen mặt đang âm thầm làm khổ thận
Nếu bạn đang có chế độ ăn nhiều muối, đường, chất béo, đạm và thực phẩm chế biến sẵn, thận gần như phải làm việc tăng ca mỗi ngày. Một số thực phẩm, khi dùng thường xuyên với lượng lớn, có thể làm tăng huyết áp, gây rối loạn chuyển hóa hoặc khiến thận phải xử lý nhiều sản phẩm chuyển hóa hơn. Từ góc nhìn bác sĩ, đây là 6 nhóm thực phẩm hại thận nên cảnh giác: (1) Thực phẩm muối chua, tẩm ướp đậm vị với natri rất cao; (2) Đồ uống, món ăn nhiều đường như trà sữa, nước ngọt, bánh kem; (3) Đồ chiên rán, thức ăn nhanh nhiều chất béo và năng lượng; (4) Chế độ ăn quá nhiều protein, đặc biệt ở người đã có bệnh thận; (5) Thực phẩm giàu purin như nội tạng, nước lẩu, nước hầm đậm đặc; (6) Thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, thịt nguội, mì ăn liền, đồ hộp luôn đi kèm combo muối, chất béo và năng lượng cao.
Muối, đường và đồ chế biến sẵn: kẻ thù số một của chế độ ăn bệnh thận
Điểm chung nguy hiểm của đa số thực phẩm chế biến sẵn là natri, đường bổ sung và phụ gia phosphate, thứ mà thận suy xử lý rất kém. Ăn quá nhiều natri lâu dài khiến cơ thể giữ nước, tăng huyết áp và tạo thêm áp lực lên thận; vì vậy kiểm soát muối trong chế độ ăn bệnh thận không chỉ là chuyện bớt muối khi nấu, mà còn là đọc kỹ nhãn thực phẩm, hạn chế đồ muối chua, nước chấm, mì ăn liền, thịt chế biến và nước dùng đậm đặc. Một khuyến nghị đáng trích dẫn là: "National Kidney Foundation khuyến nghị nhiều người mắc IgAN nên giữ lượng natri dưới 2.300 mg/ngày". Đường và đồ ngọt cũng cần được đặt ngang hàng muối về mức độ cảnh giác, bởi chế độ ăn nhiều đường làm tăng nguy cơ tiểu đường – nguyên nhân phổ biến dẫn đến bệnh thận mạn.
Không phải cấm tuyệt đối, nhưng phải biết giới hạn và thay thế khôn ngoan
Nhiều người khi nghe danh sách thực phẩm hại thận liền phản ứng cực đoan: hoặc bỏ qua, hoặc tìm cách kiêng sạch mọi thứ, điều đều sai. Các bác sĩ thận học đã nhấn mạnh rằng chế độ ăn và lối sống có thể tác động đến tình trạng viêm, chuyển hóa và sức khỏe tổng thể người bệnh thận, nhưng "không có nghĩa một loại thực phẩm đơn lẻ có thể trực tiếp gây ra bệnh thận IgA" và càng không nên kỳ vọng việc loại bỏ vài món ăn sẽ chữa khỏi bệnh. Một chế độ ăn thân thiện với thận nên ưu tiên: giảm muối và natri, nhất là từ thực phẩm chế biến sẵn, nước sốt, đồ ăn nhà hàng; dùng thực phẩm tươi, ít chế biến; kiểm soát lượng protein phù hợp với chức năng thận; hạn chế nước ngọt, đồ chiên rán và thực phẩm siêu chế biến. Quan trọng hơn, nhu cầu dinh dưỡng mỗi người bệnh khác nhau theo giai đoạn bệnh, có chạy thận hay không và bệnh kèm theo, nên cần được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng cá nhân hóa.
Kết luận: muốn giữ thận lâu bền, hãy sửa chiếc đũa trước khi tìm thuốc
Thông điệp từ các bác sĩ rất rõ: những cách ăn uống sai lầm có thể làm tăng gánh nặng chuyển hóa, đặc biệt ở những người đã có vấn đề về chức năng thận. Chế độ ăn hợp lý không thay thế được thuốc, nhưng là nền tảng để kiểm soát huyết áp, đường huyết, protein niệu và giúp bệnh thận mạn không trượt nhanh tới chạy thận. Theo hướng dẫn chuyên môn, điều trị bệnh thận IgA không chỉ tập trung vào chế độ ăn mà còn bao gồm đánh giá nguy cơ, kiểm soát huyết áp, protein niệu và các biện pháp phù hợp từng người. Điều đó càng khẳng định: hiểu rõ thực phẩm nào làm hại thận, chủ động kiểm soát muối, đường, đồ chiên rán và thực phẩm chế biến sẵn, đồng thời ưu tiên thực phẩm tươi và chế độ ăn bệnh thận được tư vấn chuyên môn, là cách thực tế nhất để bảo vệ thận lâu dài – trước khi quá muộn.
