Tour tự phát qua KOL: rẻ, lạ nhưng tiềm ẩn quá nhiều rủi ro
Tour tự phát qua KOL là các chuyến đi được cá nhân hoặc nhóm trên mạng xã hội tự đứng ra gom khách, nhận đặt cọc và tổ chức, thường không rõ giấy phép lữ hành, không được kiểm soát chất lượng dịch vụ, điều kiện an toàn hay bảo hiểm du lịch, khiến du khách đối mặt rủi ro pháp lý, tài chính và sức khỏe mà tự mình phải gánh chịu nếu có sự cố. Tour tự phát rủi ro nhất ở chỗ mọi thứ nhìn trên clip đều hào nhoáng, nhưng phía sau lại là một cấu trúc vận hành rất mỏng manh. Không ít chuyến đi bắt đầu từ một video review đẹp, rồi người đăng công khai lịch trình, giá, nhận đặt cọc và trực tiếp dẫn khách đi trải nghiệm mà không qua doanh nghiệp lữ hành có phép. Nếu bạn là người đi du lịch tiết kiệm, càng dễ bị thu hút bởi giá rẻ, cảm giác trải nghiệm "đảo hoang" hay "câu mực đêm" mới lạ – chính là lúc bạn dễ bước vào vùng xám pháp lý và an toàn.
Nhìn dưới góc độ an toàn: phương tiện, biển và những rủi ro bạn ít nghĩ tới
Điểm đáng sợ của tour tự phát rủi ro không phải ở chỗ dịch vụ có thể hơi thiếu chuyên nghiệp, mà ở việc tính mạng của bạn được phó thác cho những phương tiện và tổ chức không đủ điều kiện pháp lý lẫn kỹ thuật. Các tour "câu mực đêm", "trải nghiệm trên biển" tự phát thường đưa khách ra xa bờ, đến nơi thời tiết, sóng, gió, dòng chảy phức tạp trong khi tàu thuyền không đăng ký, chưa đăng kiểm hoặc không đáp ứng điều kiện chở khách, thiếu áo phao, thiết bị cứu sinh và phương tiện liên lạc. Nếu hỏng máy, va chạm, thời tiết xấu hay người rơi xuống nước, cứu hộ và xử lý sự cố sẽ rất khó khăn. Nguy hiểm hơn, nhiều khách chỉ tới khi lực lượng chức năng kiểm tra mới biết hoạt động mình tham gia chưa được phép. Bạn đi biển vì muốn thư giãn, nhưng trong một tour không phép, biển có thể thành nơi thử vận may.
Ranh giới mờ giữa review và kinh doanh: khi KOL biến thành người bán tour
Thói quen "thấy KOL đi là tin" đang khiến nhiều người đặt tour KOL an toàn theo cảm tính hơn là theo pháp luật. Trên TikTok, Facebook, Zalo, ngày càng nhiều bài đăng nhận khách, gom nhóm, bán combo, thuê tàu, ca nô hoặc trực tiếp dẫn khách đi trải nghiệm. Về nguyên tắc, mô hình lành mạnh phải là KOL chỉ quảng bá, tập hợp khách rồi chuyển cho doanh nghiệp lữ hành có giấy phép tổ chức, vận hành và chịu trách nhiệm. KOL hoàn toàn có thể giới thiệu sản phẩm hoặc làm tiếp thị liên kết cho đơn vị có phép. Vấn đề nằm ở chỗ nhiều người theo dõi không phân biệt nổi KOL đang review, làm cộng tác viên hay trực tiếp kinh doanh tour. Khi một cá nhân lợi dụng sức ảnh hưởng để bán tour xảy ra sự cố, việc bảo vệ quyền lợi du khách trở nên mờ mịt vì bạn không rõ hợp đồng ký với ai, ai nhận tiền và ai có trách nhiệm khi tai nạn xảy ra.
Pháp lý và tiền phạt: chuyện không chỉ của người tổ chức tour
Không ít người nghĩ tour không phép phạt là chuyện của bên tổ chức, mình chỉ đi chơi thì liên quan gì. Đó là một suy nghĩ nguy hiểm. Thực tế nhiều địa phương đã cảnh báo và xử lý tour tự phát; có trường hợp tổ chức tour "đảo hoang" bị xử phạt 7,5 triệu đồng vì đưa khách đến khu vực chưa được phép khai thác du lịch. Khi cơ quan chức năng kiểm tra, tour bị đình chỉ, hành trình bị cắt ngắn, bạn dở dang chuyến đi, mất thời gian, mất tiền mà không biết đòi ai. Hoạt động câu cá, câu mực có thu phí còn phải tuân thủ quy định về khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản, không được tự do khai thác bất cứ khu vực, thời điểm nào. Nói cách khác, bạn có thể không bị phạt trực tiếp, nhưng sẽ là người gánh hậu quả lớn nhất khi chuyến đi bị dừng, dịch vụ không được đảm bảo, tai nạn xảy ra hoặc phải làm việc với cơ quan chức năng giữa đêm trên biển.
Cách đặt tour KOL an toàn và bảo vệ quyền lợi du khách
Nếu bạn vẫn thích đặt tour qua những người mình theo dõi, hãy cư xử như một khách hàng tỉnh táo, không phải fan cuồng. Nguyên tắc quan trọng nhất để bảo vệ quyền lợi du khách là: đừng quan tâm KOL nổi đến đâu, hãy hỏi ai thực sự đứng sau chuyến đi, ai nhận tiền, hợp đồng ký với ai và khi có sự cố thì ai chịu trách nhiệm. Trước khi chuyển cọc, yêu cầu tên đầy đủ doanh nghiệp lữ hành, giấy phép, thông tin bảo hiểm du lịch, đối tác vận chuyển và lưu trú. Theo khuyến cáo của cơ quan quản lý du lịch, du khách nên cân nhắc tham gia bảo hiểm, ưu tiên chọn chương trình do doanh nghiệp lữ hành có giấy phép tổ chức. Khi giới thiệu một sản phẩm tới hàng chục nghìn người theo dõi, ít nhất KOL phải tìm hiểu sản phẩm đó có đúng quy định, đơn vị tổ chức có giấy phép hay không. Bạn cũng phải yêu cầu điều đó, vì không ai quan tâm đến an toàn của bạn hơn chính bạn.
