Từ một sáng tác, hai hợp đồng độc quyền và một cuộc khủng hoảng niềm tin
Tranh cãi bản quyền nhạc giữa nhạc sĩ Đông Thiên Đức và hai ca sĩ Uyên Trang, Kiều Oanh là vụ việc một sáng tác được ký hợp đồng độc quyền cho hai bên khác nhau, phát hành dưới hai tên ca khúc, qua đó phơi bày những lỗ hổng trong cách soạn thảo, quản lý và thực thi hợp đồng độc quyền ca khúc tại thị trường âm nhạc Việt Nam. Vấn đề không chỉ là chuyện đổi tên bài hát, mà là sự đứt gãy niềm tin giữa tác giả, ca sĩ và khán giả. Khi một nhạc sĩ thừa nhận “dù đó là lý do gì thì anh cũng có sai sót”, như Đông Thiên Đức chia sẻ, chúng ta phải nhìn vụ việc như một hồi chuông cảnh báo: bản quyền sáng tác đang bị đối xử quá tùy tiện so với giá trị kinh tế và danh tiếng mà nó tạo ra.
Chi tiết vụ việc: hợp đồng chồng lấn và ca khúc hai tên
Theo thông tin từ các bên liên quan, ca sĩ Nguyễn Kiều Oanh ký hợp đồng sử dụng độc quyền tác phẩm mang tên "Có phải em đâu" với nhạc sĩ Đông Thiên Đức trong thời hạn 3 năm, từ 6.5.2026 đến 2029, với cam kết từ bên cấp quyền rằng không tồn tại thỏa thuận trước đó làm hạn chế quyền được cấp. Tuy nhiên, phía ca sĩ Uyên Trang cho biết đã ký hợp đồng độc quyền 3 năm từ ngày 6.11.2023 đối với cùng sáng tác nhưng mang tên "Nếu như duyên mình sai", thời hạn đến 6.11.2026. Nghĩa là tại thời điểm Kiều Oanh ký, hợp đồng độc quyền với Uyên Trang vẫn còn hiệu lực. Khi MV của Kiều Oanh phát hành, đại diện Uyên Trang đề nghị tạm dừng sản phẩm, video "Có phải em đâu" trên YouTube bị gỡ rồi được khôi phục sau khoảng một giờ. Nhạc sĩ Đông Thiên Đức xác nhận hai ca khúc thực chất là cùng một bài hát gốc và đã mời luật sư, sẵn sàng đưa vụ việc ra Tòa án dân sự nếu không hòa giải được.
Hợp đồng độc quyền ca khúc: lỗ hổng pháp lý hay sự dễ dãi của người trong cuộc?
Vụ việc của nhạc sĩ Đông Thiên Đức không phải trường hợp đơn lẻ, mà nằm trong chuỗi tranh cãi bản quyền sáng tác những năm gần đây. Từ chuyện nhạc sĩ Đỗ Hiếu và ca sĩ Noo Phước Thịnh "lời qua tiếng lại" về quyền sử dụng 8 ca khúc sau khi hết hạn độc quyền, đến thương vụ Nathan Lee mua độc quyền loạt hit gắn với Cao Thái Sơn, điểm chung là hợp đồng độc quyền ca khúc thường được thương lượng nhanh, thiếu chuẩn chung và dễ dẫn đến hiểu nhầm. Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung thẳng thắn nói việc định giá và ký độc quyền "không dựa trên một tiêu chí chung nào", phụ thuộc hoàn toàn vào ý muốn của nhạc sĩ và sự đồng ý của ca sĩ. Cách làm này trao nhiều quyền cho tác giả, nhưng cũng mở ra nguy cơ lạm dụng, nhất là khi điều khoản về phạm vi độc quyền, thời hạn, tên tác phẩm và khả năng đổi tên không được ghi rõ.
Định giá và quản lý độc quyền: cần hợp đồng thông minh hơn, không chỉ dài hơn
Nhìn từ vụ Đông Thiên Đức, câu hỏi không chỉ là "ai sai" mà là "hợp đồng đã sai ở đâu". Nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến cho rằng giá trị một bài hát giống như một bức tranh, có thể từ vài chục triệu đến hàng trăm triệu đồng hoặc hơn, tùy nhân hiệu và niềm tin của ca sĩ đặt vào tác giả. Ông cũng nhấn mạnh thời hạn độc quyền hợp lý thường chỉ 2–3 năm để ca sĩ có thời gian sản xuất MV, quảng bá, sau đó ca khúc quay lại với tác giả. Nhưng giá trị kinh tế cao không thể bù cho hợp đồng sơ sài. Hợp đồng độc quyền ca khúc cần quy định rõ: tên gốc và mọi tên thương mại của tác phẩm; phạm vi độc quyền (biểu diễn, phát hành số, sử dụng quảng cáo…); cơ chế xử lý khi tác phẩm đã được ký cho bên khác; nghĩa vụ minh bạch của nhạc sĩ về các thỏa thuận tồn tại trước đó. Nếu không, mỗi tranh cãi mới lại là một vết xước lên niềm tin vào thị trường âm nhạc.
Bài học cho nhạc sĩ, ca sĩ và khán giả từ vụ Đông Thiên Đức
Vụ tranh cãi bản quyền nhạc của nhạc sĩ Đông Thiên Đức cho thấy, trong thời đại số, một ca khúc không chỉ là cảm hứng nghệ thuật mà là tài sản pháp lý phức tạp. Khi một sáng tác được ký độc quyền cho hai ca sĩ dưới hai tên khác nhau, người thiệt hại không chỉ là bên nào mất lượt xem hay phải gỡ MV, mà là toàn bộ hệ sinh thái âm nhạc bị lung lay niềm tin. Ca sĩ cần tỉnh táo hơn với điều khoản độc quyền, yêu cầu kiểm tra các hợp đồng trước đó thay vì chỉ tin vào cam kết miệng. Nhạc sĩ phải coi bản quyền sáng tác là trách nhiệm pháp lý, không phải món hàng có thể bán nhiều lần rồi trông chờ tòa án gỡ rối. Khán giả, khi chứng kiến những tranh cãi như thế, cũng nên hiểu rằng phía sau mỗi bài hát là một hệ thống quyền lợi phức tạp, và áp lực dư luận có thể thúc đẩy ngành âm nhạc xây dựng những hợp đồng rõ ràng, công bằng hơn cho tất cả.
