Cam kết LNG dài hạn: Từ thỏa thuận thương mại đến chiến lược an ninh năng lượng
Cam kết PETRONAS cung cấp LNG dài hạn cho Việt Nam là thỏa thuận năng lượng giữa tập đoàn dầu khí quốc gia Malaysia và Petrovietnam, nhằm bảo đảm an ninh năng lượng Việt Nam trong bối cảnh nhu cầu khí tự nhiên tăng nhanh, nguồn cung nội địa suy giảm và khu vực Đông Nam Á trở thành tâm điểm tăng trưởng tiêu thụ năng lượng toàn cầu. Đây không chỉ là một hợp đồng mua bán khí hóa lỏng, mà là bước đi chiến lược gắn Việt Nam chặt hơn vào mạng lưới cung ứng khu vực. Tại buổi gặp gỡ báo chí ngày 20/10, ông Aimy Zairin Mohamed, Trưởng đại diện PETRONAS tại Việt Nam, nhấn mạnh nhu cầu năng lượng toàn cầu tiếp tục tăng, trong đó ASEAN chiếm tới 20% tăng trưởng nhu cầu năng lượng toàn cầu đến năm 2035. Trong bức tranh đó, Việt Nam nổi lên như một thị trường tăng trưởng nhanh, với nhu cầu khí đốt dự báo tăng mạnh trong nhiều thập kỷ, trong khi tài nguyên khí nội địa chịu áp lực suy giảm. Tháng 4/2025, PETRONAS LNG Ltd đã giao lô LNG đầu tiên cho PV GAS, từ tổ hợp LNG Bintulu (Sarawak) tới kho cảng Thị Vải, đánh dấu bước chuyển từ hợp tác thượng nguồn sang chuỗi cung ứng LNG hoàn chỉnh cho Việt Nam. Việc hai bên ký Thỏa thuận Liên minh Chiến lược mở rộng hợp tác từ thăm dò, khai thác đến năng lượng carbon thấp cho thấy LNG chỉ là phần nổi của một cấu trúc hợp tác dài hạn, có tính định hình chính sách năng lượng.
Vì sao Việt Nam cần đối tác LNG dài hạn ngay lúc này?
Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà nhu cầu khí tự nhiên tăng nhanh hơn khả năng tự chủ nguồn cung. Nền kinh tế tăng trưởng, điện khí được ưu tiên trong Quy hoạch điện, nhưng các mỏ khí hiện hữu dần suy giảm, còn nguồn mới chưa đủ nhanh để bù đắp. Nếu chỉ dựa vào mua spot trên thị trường quốc tế, Việt Nam sẽ phơi mình trước biến động giá và rủi ro gián đoạn nguồn cung. Bối cảnh quốc tế càng khiến bài toán an ninh năng lượng trở nên cấp bách: căng thẳng quân sự liên quan Mỹ, Israel và Iran ở Trung Đông đã làm gián đoạn dòng chảy nhiên liệu toàn cầu, khi khoảng 20% dầu thế giới đi qua eo biển Hormuz giữa Iran và Oman. Khi một nút thắt địa chính trị có thể tác động tới 1/5 nguồn dầu toàn cầu, các nền kinh tế nhập khẩu như Việt Nam không thể coi an ninh năng lượng là vấn đề thứ yếu. Trong tình hình đó, quan hệ cung ứng LNG dài hạn với một nhà cung cấp có hơn 40 năm kinh nghiệm, vị trí địa lý gần và khả năng linh hoạt như PETRONAS được xem là cách giảm rủi ro và tăng khả năng dự báo chi phí năng lượng. Như ông Aimy phân tích, hợp đồng dài hạn giúp giá dao động trong biên độ dễ dự đoán hơn so với mua ngắn hạn, tạo điều kiện để cơ chế của Nhà nước phát huy vai trò giữ giá năng lượng ở mức hợp lý cho người tiêu dùng.
LNG của PETRONAS trong chiến lược an ninh năng lượng Việt Nam
Điểm đáng chú ý trong cam kết PETRONAS cung cấp LNG là cách nó gắn với mục tiêu ba trụ cột: an ninh năng lượng, khả năng chi trả và giảm phát thải carbon. Việt Nam cần một cơ cấu năng lượng cân bằng, trong đó khí tự nhiên – đặc biệt là LNG – đóng vai trò cầu nối giữa nhiệt điện than và năng lượng tái tạo. Nếu thiếu cầu nối này, hệ thống điện sẽ hoặc phụ thuộc vào than phát thải cao, hoặc đối mặt rủi ro thiếu ổn định khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng nhanh. PETRONAS không chỉ mang lại nguồn LNG gần về mặt địa lý, mà còn đi cùng kinh nghiệm toàn chuỗi giá trị từ thượng nguồn, trung nguồn đến hạ nguồn, giúp Việt Nam giảm chi phí học hỏi và rút ngắn thời gian hoàn thiện hạ tầng tiếp nhận, tồn trữ, phân phối LNG. Quan hệ hợp tác thượng nguồn lâu năm tại các bể trầm tích và Khu vực Thỏa thuận Thương mại PM3 CAA dọc ranh giới biển Việt Nam – Malaysia, vừa được gia hạn thêm 20 năm đến 2047, cho thấy hai bên đã có nền tảng tin cậy để mở rộng sang LNG và giải pháp carbon thấp. Tuy nhiên, LNG không phải chiếc chìa khóa duy nhất. Việt Nam vẫn phải tiếp tục thăm dò, khai thác dầu khí trong nước, đồng thời cải cách pháp lý về dầu khí, điện lực, đầu tư, đất đai và điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, cắt giảm thủ tục để các dự án điện khí và năng lượng khác được triển khai kịp thời đáp ứng nhu cầu điện rất lớn phục vụ tăng trưởng kinh tế.
Từ song phương đến khu vực: xu hướng mới trong hợp tác năng lượng
Cam kết LNG dài hạn giữa PETRONAS và Việt Nam không đứng riêng lẻ; nó nằm trong xu hướng rộng hơn là các nước ASEAN tăng cường quan hệ năng lượng song phương và kết nối lưới khu vực. PETRONAS đang tham gia dự án liên kết điện Việt Nam – Malaysia – Singapore (VMS), với mục tiêu phát triển điện gió, điện sạch tại Việt Nam để truyền tải sang các thị trường trong khu vực. Malaysia vừa là điểm đến, vừa là trung tâm kết nối, còn Singapore là thị trường tiêu thụ; nếu dự án được đưa vào sáng kiến Lưới điện ASEAN, nó sẽ trở thành một mảnh ghép quan trọng trong cấu trúc an ninh năng lượng khu vực. Điều này cho thấy Việt Nam không chỉ tìm kiếm nguồn LNG ổn định, mà còn chủ động tham gia các dự án hạ tầng năng lượng xuyên biên giới. Khi điện sạch sản xuất tại Việt Nam có thể xuất khẩu, nước ta vừa tận dụng được tiềm năng gió "đẳng cấp thế giới" như nhận xét của ông Aimy, vừa đa dạng hóa nguồn thu và chia sẻ rủi ro đầu tư hạ tầng với đối tác khu vực. Đồng thời, việc PETRONAS và các bên liên quan cùng nghiên cứu công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS) cho thấy hợp tác dầu khí Malaysia – Việt Nam đang dịch chuyển từ mô hình khai thác tài nguyên thuần túy sang mô hình đồng phát triển giải pháp năng lượng sạch hơn.
Tác động tới người tiêu dùng và bài toán chính sách phía trước
Điểm cuối cùng nhưng quan trọng nhất: người tiêu dùng Việt Nam được hưởng gì từ cam kết LNG dài hạn? Câu trả lời nằm ở hai chữ "ổn định" và "dự báo". Khi nguồn cung LNG ít biến động và giá nằm trong biên độ có thể dự đoán, Nhà nước có điều kiện thiết kế biểu giá điện, cơ chế hỗ trợ và chính sách thuế, phí hợp lý hơn, thay vì chạy theo các cú sốc giá trên thị trường quốc tế. Như ông Aimy nhấn mạnh, không một bên nào có thể tự mình bảo đảm năng lượng giá hợp lý; chính phủ và các bên trong ngành năng lượng phải phối hợp ở cả cấp quốc gia và khu vực để năng lượng đến tay người dân với mức giá có thể chi trả. Tuy vậy, cam kết của PETRONAS chỉ là một nửa phương trình. Nửa còn lại nằm ở năng lực thể chế của Việt Nam: liệu chúng ta có đủ nhanh trong việc hoàn thiện khung pháp lý, cải cách thủ tục, xây dựng hạ tầng LNG, điện khí và lưới điện liên kết để biến các thỏa thuận trên giấy thành dòng điện và khí thực sự chảy tới hộ gia đình, nhà máy? Nếu làm được, quan hệ LNG dài hạn với PETRONAS sẽ không chỉ là câu chuyện hợp tác dầu khí Malaysia – Việt Nam, mà là nền tảng để Việt Nam bước lên một nấc thang mới trong an ninh năng lượng và vai trò của mình trong cấu trúc năng lượng ASEAN.
