Cuộc cạnh tranh mới trên thị trường hạt điều toàn cầu
Cuộc cạnh tranh mua hạt điều Việt Nam giữa Mỹ và Trung Quốc là sự giành giật nguồn cung hạt điều chất lượng cao từ quốc gia đang giữ khoảng 80% thị phần xuất khẩu hạt điều toàn cầu, khiến giá xuất khẩu bình quân tăng lên mức đỉnh và làm thay đổi tương quan quyền lực trên thị trường hạt điều toàn cầu. Đây không phải là câu chuyện đơn thuần về tăng trưởng thương mại, mà là bước ngoặt cho xuất khẩu hạt điều Việt Nam khi hai nền kinh tế lớn nhất thế giới cùng gia tăng đặt hàng. Trong 8 tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu gần 478.000 tấn hạt điều, trị giá 3,37 tỷ USD, lượng giảm nhẹ nhưng giá trị lại tăng, cho thấy giá xuất khẩu bình quân đang đóng vai trò bệ đỡ cho kim ngạch. Điều đó phản ánh rõ ràng: hạt điều Việt Nam đang trở thành mặt hàng nông sản có giá trị chiến lược trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Mỹ – Trung Quốc tăng mua, giá hạt điều Việt Nam lập đỉnh
Dữ liệu hải quan cho thấy xuất khẩu hạt điều Việt Nam trong tháng 8 giảm về lượng so với tháng trước và cùng kỳ năm trước, nhưng giá trị gần như không suy giảm, nhờ giá xuất khẩu bình quân tăng lên mức cao kỷ lục. Giá hạt điều nguyên hạt trên thị trường thế giới thời gian gần đây nhìn chung ổn định, trong khi giá một số loại hạt vỡ và vụn tăng nhẹ, phản ánh nhu cầu nguyên liệu mạnh hơn. "Diễn biến này cho thấy giá xuất khẩu bình quân đang hỗ trợ đáng kể cho kim ngạch ngành điều". Nói cách khác, xuất khẩu hạt điều Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà giá trị mỗi tấn hàng quan trọng hơn tăng trưởng sản lượng. Sự ổn định của giá hạt điều nguyên cùng với xu hướng tăng của phân khúc nguyên liệu cho chế biến là tín hiệu rõ ràng: nhu cầu thị trường hạt điều toàn cầu đang dịch chuyển theo hướng ưu tiên chất lượng và giá trị gia tăng, tạo thế thuận lợi cho các nhà xuất khẩu có khả năng chế biến sâu.
Thị phần của Mỹ và Trung Quốc đang tái định hình xuất khẩu hạt điều Việt Nam
Trong cơ cấu xuất khẩu hạt điều Việt Nam, Trung Quốc hiện là thị trường lớn nhất với hơn 115.000 tấn trong 8 tháng, tăng cả về lượng lẫn giá trị so với cùng kỳ. Mỹ đứng thứ hai với hơn 102.000 tấn, cũng ghi nhận đà tăng tương tự. Tính chung, hai thị trường này chiếm 45,6% tổng lượng hạt điều xuất khẩu của Việt Nam trong 8 tháng, tăng đáng kể so với mức 42,1% của cùng kỳ. Đây là sự dịch chuyển quan trọng: cán cân thị trường đang nghiêng rõ về hai siêu cường kinh tế, đặt họ vào vị trí có khả năng chi phối xu hướng giá hạt điều tăng trên toàn chuỗi xuất khẩu. Xuất khẩu hạt điều Việt Nam sang nhiều thị trường truyền thống như Arab Saudi, Australia, Anh, Hà Lan, Ấn Độ, Pakistan… lại giảm, trong khi đơn hàng từ Trung Quốc, Mỹ, UAE tăng tích cực. Điều đó cho thấy chiến lược mua hàng của các nền kinh tế lớn đang trực tiếp định hình đường đi của dòng hạt điều Việt Nam.
Cơ hội và cảnh báo từ sự lệ thuộc vào hai thị trường lớn
Việt Nam rõ ràng được hưởng lợi trước mắt: khi Mỹ và Trung Quốc tăng mua, giá hạt điều tăng và kim ngạch được hỗ trợ ngay cả khi sản lượng xuất khẩu không tăng tương ứng. Tuy nhiên, mặt trái của xu thế này đã xuất hiện ở những thị trường khác. Tại Canada, dù Việt Nam vẫn là nguồn cung chủ đạo, thị phần đã giảm từ 83,6% xuống 80,7% trong 7 tháng đầu năm, khi Bờ Biển Ngà nâng thị phần lên 12,4% và Trung Quốc, UAE cũng gia tăng hiện diện. Sự thu hẹp này là lời nhắc rằng nếu xuất khẩu hạt điều Việt Nam quá lệ thuộc vào vài thị trường lớn, khả năng duy trì vị thế tại các thị trường khác sẽ suy yếu. Cạnh tranh đang tăng dần từ các quốc gia cung ứng mới, và họ sẽ nhanh chóng tận dụng khoảng trống nếu Việt Nam tập trung quá nhiều vào hai thị trường Mỹ – Trung Quốc.
Triển vọng quý IV và bài toán chiến lược cho ngành hạt điều
Thị trường hạt điều được dự báo duy trì triển vọng tích cực trong quý IV nhờ nhu cầu mùa lễ hội cuối năm. Tại Ấn Độ, mùa lễ hội từ giữa tháng 9 đến tháng 11 thúc đẩy tiêu thụ các loại hạt cao cấp, làm giảm nguồn cung hạt điều nguyên trên thị trường giao ngay, trong khi nhu cầu nội địa vẫn cao. Ở châu Âu và Bắc Mỹ, quý IV là thời điểm nhập khẩu cao điểm cho mùa Giáng sinh và cuối năm. Điều này đồng nghĩa xuất khẩu hạt điều Việt Nam còn dư địa tăng giá và củng cố thị phần trong ngắn hạn. Nhưng về dài hạn, bài toán chiến lược không chỉ là giữ vai trò dẫn đầu xuất khẩu hạt điều Việt Nam, mà phải mở rộng thị trường, nâng tỷ lệ chế biến sâu, đa dạng hóa khách hàng để không bị cuốn vào vòng xoáy phụ thuộc. Nếu tận dụng được giai đoạn giá hạt điều tăng để tái đầu tư chuỗi sản xuất, Việt Nam có thể biến lợi thế hiện tại thành nền tảng bền vững cho ngành hạt điều trong nhiều năm tới.
