Hạt tiêu vàng đen và bước nhảy thị phần tại Mỹ
Hạt tiêu Việt Nam, thường được gọi là “vàng đen”, là mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực với mạng lưới tiêu thụ rộng khắp toàn cầu, vừa mang giá trị kinh tế lớn cho người trồng và doanh nghiệp, vừa thể hiện năng lực cạnh tranh của thương mại nông sản Việt Nam trong các thị trường khó tính như Mỹ. Trong 7 tháng đầu năm, xuất khẩu hạt tiêu Việt Nam đạt 168.800 tấn với kim ngạch 1,1 tỷ USD, tăng 16,7% về lượng và 11,1% về trị giá so với cùng kỳ năm trước. Điều đáng nói không phải chỉ là con số tăng trưởng, mà là việc Việt Nam gần như thống trị thị phần tiêu Mỹ. Thị phần tiêu của Việt Nam trong tổng lượng Mỹ nhập khẩu tăng từ 67,6% lên tới 80,4%, còn tỷ trọng về trị giá tăng từ 68,9% lên 80,7%. Đây là bước nhảy cho thấy người mua Mỹ không coi hạt tiêu Việt Nam chỉ là nguồn cung rẻ, mà là nguồn cung chính yếu.
Vì sao Việt Nam áp đảo các đối thủ trên thị trường tiêu Mỹ?
Để chiếm hơn 80% thị phần tiêu Mỹ, Việt Nam không chỉ dựa vào may mắn địa lý. Lợi thế đầu tiên là nguồn cung ổn định và đủ lớn để đáp ứng nhu cầu nhập khẩu tăng của Mỹ, trong khi các nguồn cung khác bị suy giảm. Trong 6 tháng đầu năm, nhập khẩu hạt tiêu của Mỹ tăng nhẹ về lượng, nhưng lượng nhập khẩu từ Indonesia và Ấn Độ – hai đối thủ lớn – lại giảm lần lượt 63,3% và 23,4%. Khi đối thủ hụt nguồn hàng, Việt Nam lập tức lấp đầy khoảng trống. Thứ hai, khoảng giá của hạt tiêu Việt Nam được đánh giá là phù hợp: giá nhập khẩu bình quân từ Việt Nam vào Mỹ giảm 1,7%, trong khi giá từ Indonesia tăng mạnh 17,4% và từ Trung Quốc tăng 4,8%. Người mua Mỹ nhìn thấy ở Việt Nam sự kết hợp hiếm có giữa sản lượng, chất lượng chấp nhận được và mức giá không tăng sốc.
Xuất khẩu hạt tiêu Việt Nam: tăng trưởng nhưng không phải không có rủi ro
Thành tích xuất khẩu hạt tiêu Việt Nam với 168.800 tấn trong 7 tháng và Mỹ chiếm tới 24,6% tổng lượng xuất khẩu cho thấy cấu trúc thị trường đang lệ thuộc mạnh vào một đầu ra. Nếu người mua Mỹ thay đổi tiêu chuẩn chất lượng, ưu tiên nguồn cung khác hoặc áp dụng thêm rào cản thương mại, rủi ro cho ngành hạt tiêu sẽ không nhỏ. Mặt khác, thị trường nội địa đang chứng kiến giá thu mua hạt tiêu giảm nhẹ, dao động quanh 136.000–139.000 đồng/kg, cho thấy sự giằng co giữa lợi ích người trồng và sức cạnh tranh xuất khẩu. Một câu hỏi lớn đặt ra: liệu Việt Nam có đang đánh đổi biên lợi nhuận của nông dân để duy trì thị phần trên thị trường Mỹ? Nếu không điều chỉnh cách chia sẻ lợi ích, “vàng đen” rất dễ trở thành gánh nặng đối với người sản xuất ở các vùng trồng trọng điểm như Đắk Nông hay Đắk Lắk.
Thị trường hồ tiêu thế giới và cơ hội cho thương mại nông sản Mỹ
Theo Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam, thị trường hồ tiêu thế giới từ đầu năm đến nay được hỗ trợ bởi nguồn cung ở mức thấp trong khi nhu cầu tại nhiều thị trường lớn có dấu hiệu phục hồi. Giá tiêu xuất khẩu trên thị trường quốc tế vì thế giữ ở mức cao, nhưng diễn biến trong biên độ hẹp do người mua nhạy cảm với giá. Điều này tạo nền thuận lợi cho xuất khẩu hạt tiêu Việt Nam, nhất là khi thương mại nông sản Mỹ cần nguồn cung vừa đủ, có thể điều chỉnh khối lượng theo biến động giá mà không gây sốc thị trường. VPSA nhận định, dù doanh nghiệp vẫn chịu chi phí logistics và tác động địa chính trị, nguồn cung hạn chế giúp giá hạt tiêu duy trì ở mức có lợi trong nửa đầu năm, từ đó hỗ trợ kim ngạch xuất khẩu trong những tháng cuối năm. Nói cách khác, Việt Nam đang tận dụng tốt “chu kỳ thiếu cung” để củng cố vị thế tại Mỹ.
Triển vọng nửa cuối năm và bài toán giữ vững vị thế 80%
Nhìn về giai đoạn nửa cuối năm, giới phân tích cho rằng xu hướng giá tiêu sẽ chịu chi phối bởi ba yếu tố cốt lõi: nguồn cung nội địa, tiến độ xuất khẩu và nhu cầu từ các nền kinh tế lớn. Điều này đặt ra yêu cầu rõ ràng cho Việt Nam: không thể bảo vệ thị phần tiêu Mỹ nếu chỉ dựa vào lợi thế giá ngắn hạn. Cần chiến lược dài hơi, từ quy hoạch vùng nguyên liệu, chuẩn hóa chất lượng, nâng cấp chế biến đến đa dạng hóa thị trường để giảm rủi ro lệ thuộc. Cũng theo VPSA, dù chi phí logistics và bất ổn địa chính trị vẫn đè nặng, nguồn cung hạn chế vẫn là yếu tố hỗ trợ giá và kim ngạch hạt tiêu trong những tháng cuối năm. Nếu Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu hạt tiêu vàng đen nhưng đồng thời nâng giá trị gia tăng, ngưỡng 80% thị phần tiêu Mỹ sẽ không chỉ là thành tích nhất thời mà có thể trở thành nền tảng quyền lực thương mại dài hạn.
