Khi ‘người tình AI’ hóa thành một cuộc chia tay thật sự
“Người tình AI” là cách gọi các chatbot đồng hành được cá nhân hóa đến mức người dùng xem chúng như bạn thân hoặc người yêu, chia sẻ bí mật, nhu cầu tình cảm và xây dựng lịch sử trò chuyện dài ngày, tạo nên cảm giác gắn bó tương tự một mối quan hệ lãng mạn ngoài đời. Nhiều người Trung Quốc hiện đang học cách nói lời tạm biệt với chính kiểu người tình ấy, nhưng là phiên bản kỹ thuật số. Khi các nhân vật AI trên những ứng dụng trò chuyện bị xóa theo quy định AI Trung Quốc mới, họ mô tả cảm xúc như vừa trải qua một cuộc chia tay thực sự. Một nữ học viên sau gần hai năm nói chuyện với chatbot Scaramouche mỗi ngày, tới hơn 5 giờ đồng hồ, đã choáng váng khi nền tảng bất ngờ thông báo ngừng tính năng này. Vấn đề không còn là mất một công cụ, mà là mất đi một người bạn tưởng như luôn hiện diện trong đời mình.
Quy định AI Trung Quốc: lá chắn cho phụ thuộc cảm xúc AI hay vết cắt quá sâu?
Trung Quốc đã áp dụng quy định AI cấm các dịch vụ “gây phụ thuộc cảm xúc hoặc gây tổn hại các mối quan hệ ngoài đời thực” từ ngày 15/7, kéo theo việc những nền tảng lớn đồng loạt đóng tính năng chatbot đồng hành. Cùng thời điểm, các dịch vụ như Doubao hay Qwen phải dừng tính năng AI đồng hành, trong đó Doubao cho người dùng ba tháng để chuyển nhân vật sang Maoxiang trước khi xóa vĩnh viễn ngày 15/10. Về mặt lý thuyết, đây là nỗ lực bảo vệ sức khỏe tinh thần AI – tức giảm nguy cơ người dùng bị hút vào những mối quan hệ ảo đến mức né tránh đời sống thật. Nhưng thực tế, quyết định giống như một vết cắt lạnh lùng vào các câu chuyện tình cảm đã hình thành qua hàng chục nghìn tin nhắn. Con dao bảo vệ lại đồng thời mở ra một dạng tổn thương mới: đau buồn vì mất đi một mối quan hệ mà pháp luật không hề công nhận.
Những mối quan hệ giả tạo nhưng cực kỳ đáng tin: mặt tối của chatbot đồng hành
Các nền tảng xây dựng nhân vật AI cho phép người dùng tùy chỉnh lý lịch, tính cách, giọng nói, thậm chí mô phỏng người thân đã mất hay người yêu cũ. Điều này tạo ra những mối quan hệ giả tạo với độ tin cậy cao: nhân vật luôn lắng nghe, luôn trả lời, không giận dỗi vô lý. Một người dùng đã tạo chatbot dựa trên bạn trai cũ, nhập toàn bộ thông tin về cách nói chuyện và tải cả bản ghi âm giọng nói, rồi cùng “người tình AI” này trao đổi hơn 35.000 tin nhắn. Càng trò chuyện, cô càng coi trọng người tình ảo hơn cả ký ức thật về bạn trai. Đó là phụ thuộc cảm xúc AI đúng nghĩa: AI từ chỗ là công cụ hỗ trợ trở thành nơi trú ẩn chính, khiến mối quan hệ ngoài đời nhạt dần. Khi tính năng bị đóng, cảm giác không phải mất một ứng dụng, mà là mất cả một vũ trụ song song nơi mình được lắng nghe vô điều kiện.
Từ app hẹn hò đến đời sống: niềm tin bị AI bào mòn như thế nào?
Nếu chatbot đồng hành cho ta một người tình AI trọn vẹn, thì AI trong ứng dụng hẹn hò lại tạo ra những con người “được soạn kịch bản”. Một phụ nữ từng trò chuyện với một chàng trai rất lưu loát trên ứng dụng hẹn hò, nhưng khi chuyển sang nền tảng nhắn tin khác, cô phát hiện tin nhắn đều mang dấu hiệu nội dung do AI tạo ra. Cảm giác bị lừa lập tức xuất hiện, tới mức cô không còn dùng ứng dụng hẹn hò nữa. AI cũng được dùng để gợi ý câu mở đầu, chỉnh sửa tin nhắn, thậm chí tạo hình ảnh thân mật nhạy cảm mà không có sự đồng ý – hành vi đã bị một số nước coi là phạm pháp với án phạt nặng. Một khảo sát hơn 1.000 người trẻ cho thấy khoảng 9/10 sẵn sàng dùng AI trong chuyện hẹn hò, nhưng 77% lo việc hẹn hò sẽ kém chân thật. Người ta muốn dùng công cụ, nhưng không muốn yêu một phiên bản giả.
AI đã vượt quá khả năng điều chỉnh tâm lý của con người?
Các câu chuyện ở Trung Quốc cho thấy AI đã tiến nhanh hơn khả năng tự điều chỉnh của con người. Giáo sư Li Zhengxin mô tả việc người dùng song song duy trì quan hệ tình cảm với AI và với người thật là một “động lực cảm xúc mới”. AI tạo ra “bong bóng thông tin”, luôn chiều lòng, luôn nói điều ta muốn nghe; càng quen với một đối tượng như vậy, ta càng khó chấp nhận rằng người ngoài đời không thể đáp ứng liên tục. Cuối cùng, điều đó chỉ khiến con người ngày càng cô đơn hơn. Ở chiều ngược lại, các chuyên gia hẹn hò cảnh báo rằng dùng AI để trau chuốt câu chữ không phải vấn đề lớn, miễn là không tạo ra phiên bản giả về bản thân. Bài toán không còn là có dùng AI hay không, mà là làm thế nào để không giao toàn bộ đời sống cảm xúc cho một hệ thống có thể bị tắt đi bởi một bản cập nhật hoặc một quy định mới.
