AI trên smartphone: đơn vị đo mới nhưng chưa thành thói quen
AI trên smartphone là xu hướng các hãng công nghệ dùng để định vị thế hệ thiết bị mới, khi những cuộc đua về camera, hiệu năng và pin ngày càng bão hòa, nhưng khoảng cách giữa lời hứa về trải nghiệm thông minh và việc người dùng đưa tính năng AI điện thoại vào thói quen hằng ngày vẫn còn rất lớn. Trước đây, cạnh tranh smartphone xoay quanh camera, chip và pin; khoảng hai năm gần đây, hầu như mọi hãng đều chuyển sang “đơn vị đo” mới mang tên AI. Samsung có Galaxy AI, Apple có Apple Intelligence, Microsoft đẩy mạnh Copilot+ PC. Theo đó, AI trên smartphone được quảng bá như lý do nâng cấp máy, nhưng lại chưa phải lý do để người dùng mở máy nhiều hơn. Khoảng cách AI thị trường bắt đầu lộ rõ: marketing ngày càng ồn ào, còn hành vi sử dụng thực tế thì chậm thay đổi. Đây là điểm xuất phát cho nghịch lý “người dùng không dùng AI” dù công nghệ thổi phồng ở mọi mặt trận.
Nghịch lý số liệu: AI là lý do để bán, không phải để dùng
Khi nhìn vào dữ liệu sử dụng, nghịch lý AI trên smartphone hiện ra rất rõ. Một khảo sát trên hơn 2.000 người dùng iPhone và Samsung Galaxy cho thấy 73% người dùng iPhone và tới 87% người dùng Samsung cho rằng các tính năng AI mang lại “ít hoặc không mang lại giá trị đáng kể”; chỉ 23,7% người dùng Galaxy xem AI là yếu tố quan trọng khi quyết định mua điện thoại. Đây là câu nói đáng trích: “AI đang trở thành lý do để bán sản phẩm, nhưng chưa chắc đã là lý do để người dùng sử dụng sản phẩm”. Ngay cả khi Samsung báo cáo hơn 70% người dùng Galaxy S25 đã từng sử dụng các công cụ AI của Samsung và Google, và Galaxy AI đã xuất hiện trên khoảng 400 triệu thiết bị với mục tiêu nâng lên 800 triệu trong năm 2026, tần suất sử dụng thường chỉ cao ở giai đoạn đầu. Trong vài ngày đầu, người dùng chăm thử Circle to Search, Generative Edit, Writing Tools, AI Summary; vài tuần sau, họ lại quay về Zalo, Facebook, Chrome, Gmail, YouTube như cũ. Công nghệ thổi phồng cho thấy: có dùng thử không đồng nghĩa với trở thành thói quen.
Khi AI giải quyết vấn đề… mà đa số người dùng không có
Điểm yếu của nhiều tính năng AI điện thoại hiện nay không nằm ở chất lượng, mà ở chỗ chúng giải quyết những vấn đề rất đẹp trên slide thuyết trình nhưng hiếm khi xuất hiện trong đời sống số đông. Các chức năng xóa vật thể trong ảnh, dịch trực tiếp, tóm tắt văn bản, tìm kiếm bằng hình ảnh đều hoạt động khá tốt trong điều kiện phù hợp, nhưng không đủ quan trọng để chiếm một vị trí cố định trong thói quen mỗi ngày. Một doanh nhân thường xuyên họp với đối tác quốc tế có thể đánh giá rất cao dịch cuộc gọi theo thời gian thực; còn với phần lớn người dùng Việt Nam, các cuộc gọi thường là tiếng Việt với gia đình, bạn bè, đồng nghiệp. Tính năng đó trở thành “bảo hiểm công nghệ”: ấn tượng khi demo, ít khi được dùng. Smartphone là thiết bị cá nhân nhất, nhưng AI trên smartphone lại chưa chạm đúng nhu cầu cá nhân của số đông. Câu hỏi hợp lý lúc này không phải “AI có hay không”, mà là “AI có đáng với số tiền phải trả thêm hay không”.
Điện thoại gập và làn sóng nâng cấp: AI thành tiêu chí hay chiêu trò?
Ở phân khúc cao cấp, câu chuyện lại phức tạp hơn: AI trên smartphone vừa là tiêu chí lựa chọn, vừa mang màu sắc chiêu thị trường. Sau nhiều năm cạnh tranh bằng cấu hình, camera, tốc độ xử lý, hành vi tiêu dùng đang dịch chuyển: người dùng mong thiết bị đồng hành trong công việc, sáng tạo và giải trí; AI vì thế trở thành một trong những yếu tố quan trọng khi chọn smartphone. Trong mùa mở bán dòng điện thoại gập mới, CEO của một hệ thống bán lẻ nhận định khách hàng không chỉ muốn “máy mới” mà muốn một thiết bị đa nhiệm, màn hình lớn, tích hợp AI hỗ trợ ghi chú, dịch thuật, chỉnh sửa ảnh, tìm kiếm thông minh, xử lý công việc nhanh hơn và nâng cao hiệu suất. Số liệu cho thấy sức hút Galaxy Z Fold8 Series tăng gấp đôi lượng đặt hàng so với cùng kỳ năm trước. Nhu cầu dung lượng lớn hơn cũng được ghi nhận, gắn với nhu cầu làm việc, lưu trữ dữ liệu và khai thác các tính năng AI ngay trên smartphone. Tuy vậy, sự bùng nổ này chủ yếu ở nhóm người dùng nâng cấp cao cấp, chưa phản ánh hành vi của toàn thị trường.
Sau giai đoạn thổi phồng: AI phải biến thành tính năng bình thường
Đến đây, có lẽ đã rõ: vấn đề không phải là AI trên smartphone vô dụng, mà là nó đang ở giai đoạn công nghệ thổi phồng, được gắn logo và quảng cáo như “phép màu” trước khi trở thành những tính năng bình thường giải quyết việc cụ thể. Ngay chính lãnh đạo Samsung cũng nói hãng “không muốn làm người dùng bị ngợp bởi AI”, mà muốn AI chạy âm thầm trong nền và xuất hiện đúng lúc để xử lý tác vụ. Nói cách khác, AI đang bước qua giai đoạn thổi phồng để tiến tới giai đoạn tạo ra giá trị thực. Trong vài năm tới, người dùng sẽ không còn mua một chiếc điện thoại vì “có AI”; họ sẽ mua vì nó chỉnh ảnh nhanh hơn, tìm kiếm dễ hơn, dịch cuộc họp chính xác hơn, giúp hoàn thành công việc trong thời gian ngắn hơn. Khi AI trên smartphone trở thành “tính năng mặc định” thay vì khẩu hiệu marketing, khoảng cách AI thị trường sẽ thu hẹp: người dùng không cần biết mình đang dùng AI, họ chỉ cần thấy máy làm được việc. Và đó mới là lúc AI trên điện thoại thực sự cần thiết.
