Luật thuế 2,5%: Cơ chế buộc Big Tech trả tiền cho báo chí địa phương
Luật thuế nền tảng công nghệ mới của Australia là một cơ chế đánh vào doanh thu quảng cáo để buộc các tập đoàn công nghệ lớn chia sẻ lợi ích kinh tế với báo chí địa phương, thay vì để nội dung tin tức bị khai thác miễn phí trên các nền tảng kỹ thuật số, từ đó thiết lập lại thế cân bằng trong chuỗi giá trị tin tức.
Ngày 20/8, Nghị viện Australia thông qua đạo luật "Cơ chế khuyến khích thương lượng tin tức" (News Bargaining Incentive), nhắm trực diện vào Meta, Google, TikTok, LinkedIn và các nền tảng có ảnh hưởng lớn khác. Cốt lõi của luật là mức phí 2,5% đánh trên tổng doanh thu quảng cáo Australia đối với những nền tảng không ký thỏa thuận thương mại tin tức với tòa soạn trong nước. Thông điệp chính trị rất thẳng: hoặc ký thỏa thuận thương mại tin tức công bằng với nhà xuất bản nội địa, hoặc chấp nhận bị đánh thuế để bù lại phần giá trị mà báo chí địa phương đã tạo ra cho doanh thu quảng cáo trên nền tảng số.
Từ kẽ hở luật cũ đến thiết kế thuế như một đòn bẩy thương lượng
Đạo luật mới không xuất hiện trong khoảng trống, mà là phản ứng trực tiếp với kẽ hở của khuôn khổ năm 2021. Khi đó, các tập đoàn công nghệ có thể né yêu cầu ký thỏa thuận cấp phép với báo chí địa phương chỉ bằng cách loại bỏ nội dung tin tức khỏi nền tảng của mình. Kết quả là quyền thương lượng trên thực tế vẫn nghiêng hẳn về phía Big Tech, còn báo chí địa phương bị kẹt giữa phụ thuộc lưu lượng truy cập và thiếu nguồn thu tin cậy.
Lần này, Australia chuyển trọng tâm từ nội dung sang doanh thu: luật gắn nghĩa vụ thuế trực tiếp với doanh thu quảng cáo kỹ thuật số trong nước, áp dụng cho các công ty đạt ngưỡng doanh thu đáng kể. Đáng chú ý, toàn bộ khoản thu thuế sẽ được chuyển lại để hỗ trợ cơ quan báo chí Australia sản xuất nội dung. Nói cách khác, luật thuế nền tảng công nghệ được thiết kế như một đòn bẩy đàm phán: nếu Big Tech không chia sẻ tự nguyện thông qua thỏa thuận thương mại tin tức, nhà nước sẽ thay họ phân phối lại phần lợi ích đó cho báo chí địa phương.
Cơ chế khuyến khích: Thuế 2,5% không nhằm thu mà nhằm buộc phải ký
Điểm thú vị nhất của đạo luật là 2,5% không phải được thiết kế như một khoản thu thuần túy, mà là cây gậy tài chính để thúc đẩy ký thỏa thuận. Luật cho phép các nền tảng tránh khoản thuế này nếu chọn ký hợp đồng trực tiếp với các đơn vị báo chí trong nước. Để được miễn trừ, mỗi nền tảng phải có thỏa thuận thương mại tin tức với ít nhất 8 nhà xuất bản khác nhau trước khi kết thúc kỳ báo cáo tài chính. Đây là cách buộc Big Tech không thể “mua chuộc” một, hai đối tác lớn rồi bỏ mặc phần còn lại của hệ sinh thái.
Cơ chế khấu trừ cũng mang tính định hướng chính sách. Giá trị hợp đồng với nhà xuất bản lớn được khấu trừ 150% vào nghĩa vụ thuế, trong khi hợp đồng với báo vừa và nhỏ được khấu trừ tới 200%. Đồng thời, mỗi thỏa thuận đơn lẻ chỉ được trừ tối đa 25% nghĩa vụ thuế, buộc nền tảng phải đa dạng hóa đối tác và không phụ thuộc một vài tên tuổi lớn. Chính phủ tuyên bố thẳng thắn: "Thông điệp gửi đến các nền tảng số rất rõ ràng: hãy chủ động thực hiện các thỏa thuận thương mại".
Ý nghĩa đối với báo chí địa phương: Từ vai trò bị xem nhẹ đến nguồn thu được công nhận
Trong nhiều năm, báo chí địa phương bị kẹt trong nghịch lý: họ là nhà sản xuất nội dung, nhưng phần lớn giá trị kinh tế lại nằm trong tay các nền tảng kỹ thuật số. Luật mới của Australia thừa nhận rõ ràng rằng các đơn vị sản xuất tin tức là người trực tiếp thu hút người dùng và tạo ra doanh thu quảng cáo trên nền tảng số. Vì vậy, Australia muốn xây dựng cơ chế để các cơ quan báo chí được hưởng lợi tương xứng với giá trị kinh tế mà nội dung của họ mang lại khi được phân phối và khai thác trên Big Tech.
Về mặt cấu trúc, luật buộc các nền tảng phải nhìn báo chí địa phương như đối tác thương mại chứ không phải nguồn nội dung miễn phí. Khung khấu trừ ưu ái cho báo vừa và nhỏ là thông điệp rằng sự đa dạng báo chí có giá trị chính sách, chứ không chỉ là vấn đề thị trường. Nếu luật được triển khai hiệu quả, báo chí địa phương không còn bị dồn về mô hình phụ thuộc thuần túy vào quảng cáo nội bộ hoặc tài trợ nhà nước, mà có thêm một kênh thu nhập dựa trên thỏa thuận thương mại tin tức với các nền tảng kỹ thuật số lớn.
