Tăng trưởng phải dựa vào khả năng thích ứng
Mô hình tăng trưởng mới của TP.HCM là cách tổ chức nền kinh tế dựa trên công nghệ, nguồn nhân lực và hợp tác quốc tế để tạo giá trị trong bối cảnh AI làm đổi thay sản xuất, quản trị và chuỗi cung ứng. Đây không còn là lựa chọn mang tính dài hạn: các động lực truyền thống đang dần cạn dư địa, còn chuỗi giá trị toàn cầu được sắp xếp lại. Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, diễn ra ngày 27-10, lãnh đạo thành phố cùng chuyên gia đã thảo luận về chuyển dịch mô hình tăng trưởng và kinh nghiệm tái cấu trúc kinh tế. Câu hỏi không phải TP.HCM có thể tiếp tục tăng trưởng bằng quy mô hay không, mà là thành phố có thể học hỏi, điều chỉnh và triển khai nhanh đến đâu. Trong nền kinh tế nhiều bất định, khả năng thích ứng mới là lợi thế cạnh tranh bền vững.
AI tại TP.HCM vì vậy cần được nhìn như một thay đổi về năng lực phát triển, không chỉ là làn sóng ứng dụng công cụ mới. Công nghệ đang tác động đồng thời đến cách doanh nghiệp sản xuất, cơ quan quản lý ra quyết định và nền kinh tế phân bổ nguồn lực. Nếu thể chế, dữ liệu và kỹ năng lao động không theo kịp, thành phố có thể chứng kiến công nghệ lan rộng nhưng giá trị mới lại hình thành ở nơi khác. Mục tiêu tăng trưởng kinh tế nên gắn với việc nâng năng suất và giúp doanh nghiệp, người lao động chuyển đổi, thay vì chỉ theo đuổi tốc độ mở rộng.
AI tạo cơ hội, nhưng người lao động không thể đứng ngoài
Thách thức rõ nhất của AI nằm ở thị trường lao động. Theo Báo cáo Tương lai Việc làm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, đến năm 2030, thế giới dự kiến có 170 triệu việc làm mới, 92 triệu việc làm bị thay thế và 39% kỹ năng hiện có của người lao động có thể trở nên lạc hậu. Những con số này không chỉ báo hiệu một cuộc dịch chuyển nghề nghiệp; chúng cho thấy đào tạo lại phải trở thành một phần thường xuyên của đời sống lao động. Chuyên gia Albert Antoine cảnh báo AI có thể tạo ngành nghề mới nhưng cũng làm tăng nguy cơ mất việc và gây thêm sức ép lên hệ thống an sinh xã hội.
Do đó, nguồn nhân lực AI không thể chỉ được hiểu là nhóm chuyên gia lập trình hay nghiên cứu. Thành phố cần lực lượng lao động ở nhiều ngành biết làm việc cùng công nghệ, đồng thời có cơ hội cập nhật kỹ năng khi công việc thay đổi. Kinh nghiệm Singapore được nêu tại diễn đàn nhấn mạnh học tập suốt đời, trong đó chương trình SkillsFuture hỗ trợ nâng cao kỹ năng cho người lao động. Đây là hướng đáng tham khảo: đào tạo cần gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và mở đường cho người lao động chuyển nghề, thay vì chỉ tăng số khóa học. Nếu thiếu cơ chế hỗ trợ chuyển đổi, lợi ích năng suất của AI có nguy cơ đi kèm bất bình đẳng và bất an việc làm.
Ba trụ cột cần được triển khai cùng nhau
Công nghệ, con người và hợp tác quốc tế chỉ tạo thành một mô hình tăng trưởng có sức cạnh tranh khi được kết nối trong cùng một chính sách. Đầu tư AI mà thiếu hạ tầng dữ liệu và thể chế phù hợp sẽ hạn chế khả năng ứng dụng; mở rộng đào tạo mà không gắn với chuyển dịch của doanh nghiệp sẽ khiến kỹ năng nhanh chóng lệch nhu cầu. Vì thế, hoàn thiện thể chế và phát triển hạ tầng dữ liệu không phải phần việc đi sau công nghệ, mà là điều kiện để công nghệ tạo ra giá trị cho nền kinh tế.
Hợp tác quốc tế cũng không nên dừng ở trao đổi kinh nghiệm. Không nền kinh tế nào có thể tự xây dựng toàn bộ dữ liệu, công nghệ, vốn và nhân lực cần thiết; kết nối xuyên biên giới và giữa các ngành ngày càng quan trọng. TP.HCM có lợi thế của một siêu đô thị tập trung doanh nghiệp, tri thức và nguồn lực đổi mới, nhưng cần chuyển lợi thế ấy thành quan hệ đối tác, năng lực tiếp nhận công nghệ và cơ hội cho doanh nghiệp trong nước. Các phiên thảo luận của diễn đàn tập trung vào vị trí của Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị, ứng dụng AI và chuẩn bị nhân lực cho sản xuất, quản trị đô thị, công nghiệp cùng năng lực chủ quyền AI.
Lợi thế mới phải được đo bằng năng lực chuyển đổi
Hướng đi của TP.HCM hợp lý, nhưng thành công sẽ không được quyết định bởi số diễn đàn hay tuyên bố về công nghệ. Thước đo thực chất là liệu doanh nghiệp có tiếp cận được công nghệ, người lao động có cơ hội học kỹ năng mới và cơ quan công quyền có thể điều chỉnh quy định theo tốc độ đổi thay hay không. Đầu tư vào giáo dục, con người, sản xuất và công nghệ cần được xem là ưu tiên chiến lược cho thành phố, thay vì những mảng chính sách tách rời.
Thành phố cũng cần xem hợp tác quốc tế là cách bổ sung năng lực trong nước, không phải thay thế việc xây dựng năng lực ấy. Cơ hội từ AI sẽ thuộc về nơi biết kết nối tri thức toàn cầu với nhu cầu địa phương, đồng thời bảo đảm quá trình chuyển đổi không bỏ lại người lao động phía sau. Kết luận, động lực tăng trưởng mới của TP.HCM không nằm ở việc chọn riêng công nghệ, nhân lực hay hợp tác, mà ở khả năng phối hợp cả ba và thích ứng đủ nhanh. Đó mới là nền tảng để thành phố tạo thêm giá trị khi các lợi thế cũ dần chạm giới hạn.
