Tăng trưởng không thể chỉ dựa vào động lực cũ
AI tại TP.HCM là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào sản xuất, quản trị đô thị và các ngành kinh tế nhằm nâng năng suất, đồng thời tạo ra những hoạt động có giá trị cao hơn. Đây không nên là một khẩu hiệu công nghệ đứng riêng lẻ, mà là phép thử xem thành phố có thể chuyển đổi cách tạo ra tăng trưởng hay không. Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 ngày 27/10, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Công Vinh nêu bật bối cảnh cấp thiết: chuỗi giá trị toàn cầu đang được tổ chức lại, trong khi dư địa của những động lực tăng trưởng cũ dần thu hẹp. Những nguồn lực từng giúp thành phố mở rộng kinh tế không thể mặc nhiên bảo đảm kết quả trong hai thập niên tới. Câu hỏi vì thế không chỉ là tăng nhanh đến đâu, mà là tạo ra giá trị bằng cách nào. Nếu không đổi mô hình phát triển, quy mô lớn có thể trở thành lợi thế kém hiệu quả thay vì bảo đảm vị thế đầu tàu.
AI buộc thành phố phải chọn vị trí mới trong chuỗi giá trị
AI đang thay đổi phương thức sản xuất, quản trị công và cấu trúc nền kinh tế; cùng lúc, việc tái cấu trúc chuỗi giá trị khiến thành phố phải xác định mình sẽ tham gia ở khâu nào. TP.HCM đặt vấn đề tìm kiếm mô hình kinh tế mới dựa trên công nghệ, nhân lực và hợp tác quốc tế thay vì trông chờ các động lực quen thuộc tiếp tục tạo sức bật. Định hướng phát triển AI, vi mạch bán dẫn, hạ tầng dữ liệu và công nghệ đô thị, đi kèm thu hút nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực, mở không gian thử nghiệm công nghệ, là một bước đi có lý. Nhưng danh mục lĩnh vực không tự tạo ra lợi thế. Thành phố cần biến năng lực công nghệ thành ứng dụng thực tế trong công nghiệp và quản trị đô thị; nếu thiếu dữ liệu, thể chế phù hợp và doanh nghiệp có khả năng tiếp nhận, đầu tư vào công nghệ sẽ khó lan tỏa thành tăng năng suất trên diện rộng.
Chuyển đổi lao động phải đi cùng mục tiêu công nghệ
Cuộc chuyển đổi này không chỉ diễn ra trong phòng thí nghiệm hay các tập đoàn công nghệ; nó sẽ tác động trực tiếp đến cơ hội việc làm và kỹ năng của người lao động. Theo dự báo được ông Nguyễn Công Vinh dẫn từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới, đến năm 2030 có thể có 170 triệu việc làm mới, trong khi 92 triệu việc làm bị thay thế; khoảng 39% kỹ năng hiện tại sẽ thay đổi hoặc trở nên lạc hậu. Vì vậy, đặt mục tiêu tăng trưởng công nghệ mà không tính đến quá trình chuyển đổi nghề nghiệp là một lựa chọn thiếu trách nhiệm. AI có thể tạo ngành nghề mới, nhưng một bộ phận lao động vẫn đối mặt nguy cơ bị thay thế. Nhân lực AI không chỉ là nhóm chuyên gia xây mô hình; thành phố còn cần người lao động ở nhiều ngành biết sử dụng công cụ mới và thích nghi với yêu cầu công việc thay đổi. Kinh nghiệm SkillsFuture của Singapore, với trọng tâm học tập suốt đời, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng, gợi ý một hướng đi thiết thực.
Thể chế mở đường, hợp tác giúp đi nhanh hơn
Không một địa phương nào có thể tự phát triển toàn bộ dữ liệu, công nghệ, vốn và nhân lực cần cho nền kinh tế AI. Hợp tác xuyên biên giới và liên ngành vì thế không phải phần phụ của chiến lược, mà là điều kiện để TP.HCM tiếp cận tri thức và công nghệ mới. Tại diễn đàn, các phiên thảo luận tập trung vào vị trí của Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu, AI trong sản xuất, quản trị siêu đô thị và công nghiệp, cùng năng lực chủ quyền AI. Thành phố cũng nêu hướng hợp tác với Ấn Độ về AI, bán dẫn và nhân lực công nghệ cao. Song quan hệ đối tác chỉ tạo kết quả khi có thể chế giúp biến cam kết thành thử nghiệm và ứng dụng. Chuyên gia Albert Antoine đề xuất vai trò kiến tạo của Nhà nước, với cơ quan chuyên trách, cơ chế thử nghiệm và môi trường hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực rủi ro cao như AI. TP.HCM cần chứng minh những điều kiện ấy bằng chính sách rõ ràng, khả năng triển khai nhanh và đào tạo liên tục. Kết luận: AI có thể mở mô hình tăng trưởng mới, nhưng lợi thế sẽ thuộc về thành phố chuẩn bị con người và thể chế tốt hơn, chứ không phải nơi chỉ theo đuổi công nghệ.
