Ma túy tàn phá tâm thần: vấn đề sức khỏe chứ không chỉ là thói chơi
Ma túy tàn phá tâm thần giới trẻ là tình trạng người trẻ sử dụng các chất gây nghiện như ma túy đá, heroin, cần sa liều cao, thuốc lắc… dẫn đến rối loạn cảm xúc, nhận thức và hành vi, gây mất ngủ kéo dài, ảo giác, hoang tưởng, loạn thần, trầm cảm và nhiều tổn thương thần kinh dai dẳng, làm đứt gãy học tập, công việc và tương lai của cả một thế hệ. Vấn đề này đáng lo chính vì nó bị nhiều người xem là “thử một lần cho biết”. Không ít bạn trẻ bắt đầu dùng ma túy đá chỉ vì tò mò hoặc muốn trải nghiệm cảm giác mới lạ. Họ không ý thức rằng ma túy từ lâu đã được xác định là tác nhân hủy diệt sức khỏe toàn diện của con người. Một khi đã bước vào, con đường quay ra rất khó, và cái giá phải trả không chỉ là sức khỏe thể chất mà là cả sự ổn định tâm thần và nhân cách.
Những bộ não bị cướp quyền kiểm soát: rối loạn tâm thần ở người trẻ
Các câu chuyện đang điều trị tại các bệnh viện tâm thần cho thấy bức tranh rối loạn tâm thần giới trẻ vì ma túy đáng sợ đến mức nào. Bệnh nhân L, nghe theo lời rủ rê của bạn bè, lệ thuộc vào ma túy đá, sau đó rơi vào mất ngủ kéo dài, ảo giác, hoang tưởng, căng thẳng và rối loạn tâm lý khiến cuộc sống đảo lộn. Bệnh nhân M từng sử dụng cỏ mỹ, đá, heroin, mô tả cảm giác “bay bổng như trên thiên đình” nhưng rồi không còn kiểm soát được suy nghĩ và hành vi, có thể đánh người hoặc làm những việc bất thường trước khi phải nhập viện điều trị rối loạn tâm thần. Theo TS.BS Nguyễn Văn Tuấn, trong những năm gần đây, trên 50% bệnh nhân điều trị trong khoa lạm dụng chất và các loạn thần thực thể là người nghiện hoặc sử dụng ma túy có rối loạn tâm thần. Năm 2025, thanh niên và thanh thiếu niên dưới 35 tuổi chiếm khoảng 21% nhóm này, trong đó người dưới 25 tuổi chiếm khoảng 11%. Đây không còn là vài “ca cá biệt” mà là một báo động cộng đồng.
Tổn thương thần kinh kéo dài: tương lai trẻ bị khấu trừ từng ngày
Không giống nhiều người vẫn nghĩ rằng “cai xong là hết”, ma túy tàn phá tâm thần theo kiểu để lại vết sẹo lên hệ thần kinh trung ương. Những bệnh nhân rối loạn tâm thần do ma túy tại các khoa điều trị thường phải nhập viện nhiều lần; dù test ma túy âm tính, hậu quả sử dụng kéo dài vẫn để lại di chứng, bệnh nhân tiếp tục có các rối loạn tâm thần kèm theo. Đáng báo động, những tổn thương thần kinh này thường kéo dài, đòi hỏi quá trình điều trị, phục hồi rất gian nan. Người trẻ nghiện ma túy đã và đang phải đánh đổi cả thể xác, việc học tập, sự nghiệp và tương lai phía trước. Ngáo đá với ảo giác, hoang tưởng bị truy hại, kích động, mất kiểm soát hành vi không chỉ gây nguy hiểm cho bản thân và người xung quanh, mà còn xóa sạch uy tín, các mối quan hệ xã hội, khiến việc quay lại trường lớp hay công việc trở nên khó khăn. Mỗi lần tái phát là thêm một lát cắt vào lòng tin của gia đình và của chính họ vào khả năng làm lại cuộc đời.
Cai nghiện phải toàn diện: không thể bỏ quên phục hồi sức khỏe tâm thần
Nếu tiếp tục coi cai nghiện là “giải độc cho cơ thể” mà bỏ qua não bộ và đời sống tinh thần, chúng ta đang đẩy người trẻ vào vòng luẩn quẩn. Từ thực tế điều trị các trường hợp lạm dụng chất và rối loạn tâm thần do ma túy, các bác sĩ nhấn mạnh ma túy là chất cực kỳ có hại, con đường bước vào ma túy rất dễ nhưng bước ra khỏi ma túy rất khó và ảnh hưởng đến toàn bộ tương lai, cuộc sống, tính mạng bệnh nhân. Điều đó nghĩa là phục hồi sức khỏe tâm thần phải được xem quan trọng ngang với quá trình giải độc và kiểm soát cơn thèm thuốc. Một lộ trình cai nghiện toàn diện đúng nghĩa cần đặt trọng tâm vào ổn định cảm xúc, xử lý loạn thần, trầm cảm, xây dựng lại năng lực tự kiểm soát hành vi, cùng với sự giám sát và hỗ trợ của gia đình. Nếu người nghiện chỉ được đưa đi điều trị cho hết “phê” mà không được trị liệu tâm lý, giáo dục lại nhận thức về ma túy và rèn luyện kỹ năng sống, nguy cơ tái nghiện gần như là điều có thể đoán trước. Cai nghiện nửa vời là cách lãng phí công sức y tế và đẩy người trẻ vào chu kỳ sụp đổ tiếp theo.
Đường thoát hiểm: trách nhiệm của giới trẻ, gia đình và cộng đồng
Đường thoát khỏi ma túy và các rối loạn tâm thần giới trẻ không nằm ở những khẩu hiệu suông, mà ở sự thay đổi thái độ của cả cộng đồng. Người dân, nhất là giới trẻ, được khuyến cáo nên tránh xa ma túy trong mọi tình huống, không thử dù chỉ một lần. Các bậc phụ huynh cần quan tâm hơn đến con em mình, nhận biết sớm thay đổi hành vi, giấc ngủ, cảm xúc để đưa đi khám và điều trị khi cần. Xã hội cũng phải dừng việc lãng mạn hóa ma túy trong các cuộc chơi, xem “phê” như biểu tượng tự do. Tự do thực sự là khả năng kiểm soát bản thân, còn ma túy tàn phá tâm thần biến thanh niên thành nạn nhân của chính bộ não mình. Phục hồi sức khỏe tâm thần là hành trình dài, nhưng nếu được tiếp cận dịch vụ điều trị, có gia đình đồng hành và môi trường cộng đồng không kỳ thị, người trẻ vẫn có cơ hội tái thiết tương lai. Câu hỏi không phải là liệu họ có xứng đáng được cho cơ hội thứ hai, mà là chúng ta – những người xung quanh – có sẵn sàng hỗ trợ để cơ hội đó thành hiện thực hay không.
