Khi bài học về di sản thủ công bắt đầu từ đôi tay lấm lem đất
Chương trình trải nghiệm làng nghề truyền thống dành cho học sinh THCS là hoạt động học tập ngoài lớp, nơi các em rời khỏi bàn ghế và sách vở để tự tay tham gia trải nghiệm làm gốm, vẽ sơn mài, bước vào không gian di sản thủ công sống động, gặp gỡ nghệ nhân và hiểu quy trình lao động phía sau mỗi sản phẩm, qua đó hình thành tình yêu và ý thức giữ gìn nghề thủ công dân tộc. Thay vì một buổi sáng ngồi trong lớp, 100 học sinh khối THCS khoác ba lô đến những làng nghề lâu đời, tiếp cận trực tiếp các ngành nghề nông thôn và giá trị văn hóa gắn với chúng. Đây là đợt 3 của chương trình trải nghiệm ngành nghề nông thôn do Chi cục Phát triển nông thôn, Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 4.8, nối tiếp hai đợt trước và nâng tổng số học sinh tham gia hè này lên hơn 300 em.
Sơn mài Định Hòa: vẽ sơn mài, chạm vào chiều sâu một nghề trăm công đoạn
Điểm đến đầu tiên của hành trình là cơ sở Sơn mài Định Hòa – nơi nghề sơn mài được gìn giữ và phát triển suốt hơn 45 năm. Tại đây, khái niệm kỹ thuật tưởng như xa lạ như tạo vóc, hom sơn, vẽ trang trí, dát vàng, cẩn trứng, mài hoàn thiện… trở nên sống động khi nghệ nhân cầm tay chỉ việc cho từng em. Học sinh không chỉ “xem” mà tự mình trải nghiệm vẽ sơn mài, cảm nhận lớp sơn óng ánh và sự cầu kỳ của mỗi công đoạn vẽ sơn mài học sinh đang thực hành. Một nhóm học sinh lớp 6 chia sẻ sau khi hoàn thành bức tranh đồng lúa, các em “thấy yêu quê hương hơn và hiểu mình cần tôn trọng những giá trị văn hóa của đất nước”. Khi một tác phẩm đòi hỏi hàng chục công đoạn kéo dài nhiều tuần, việc để học sinh trực tiếp tham gia là cách giáo dục tốt nhất về kiên trì, tỉ mỉ và trân trọng di sản thủ công.
Lò lu Đại Hưng: trải nghiệm làm gốm để hiểu sức sống của làng nghề truyền thống
Rời không gian sơn mài, đoàn học sinh đến Lò lu Đại Hưng – một trong những lò gốm cổ Nam Bộ với lịch sử hơn 160 năm. Tại đây, trải nghiệm làm gốm không dừng ở việc nắn một món đồ lưu niệm, mà là hành trình bước vào trái tim của làng nghề truyền thống. Tiếng bàn xoay, mùi đất sét, đôi tay lấm lem tạo nên không khí lao động mà học sinh vốn ít có dịp tiếp xúc. Các em được nghe về quy trình làm lu, khạp, chum, vại, rồi tự tay nhào nặn, tạo hình, cảm nhận đất chuyển động dưới bàn tay. Một học sinh lớp 7 nói rằng điều em học được từ nghề gốm là “sự cần mẫn và kiên trì”. Đối với chủ lò, điều khiến ông xúc động không phải là sản phẩm các em làm được, mà là ánh mắt say mê khi thế hệ trẻ hiểu rằng nghề gốm không chỉ là sản xuất hàng hóa, mà là di sản thủ công của cha ông cần được bảo tồn.
Từ chợ quê, OCOP đến ý thức giữ gìn bản sắc qua học tập ngoài lớp
Chương trình không chỉ giới hạn trong xưởng gốm hay phòng vẽ, mà mở rộng thành một không gian chợ quê thu nhỏ với vẽ heo đất, trang trí quang gánh, trò chơi dân gian, thi rao hàng, se và phơi nhang. Các hoạt động này đưa học sinh về gần hơn với đời sống nông thôn, với sản phẩm OCOP địa phương, giúp các em hiểu rằng di sản thủ công gắn liền với cộng đồng và sinh kế chứ không phải “tác phẩm trưng bày” xa lạ. Theo cơ quan tổ chức, ba đợt trải nghiệm hè đưa học sinh đến mô hình nông nghiệp, làng nghề và sản phẩm OCOP ở nhiều khu vực khác nhau, cùng chung một mục tiêu: đưa các em rời khỏi lớp học, bước vào không gian của nghệ nhân, đất, gỗ, sơn, gốm và ký ức làng nghề. Đây là cách học tập ngoài lớp có ý nghĩa hơn hẳn một buổi ngoại khóa vui chơi: nó gieo vào người trẻ trách nhiệm với nông thôn, với môi trường và với bản sắc văn hóa.
Vì sao nhà trường cần đưa làng nghề truyền thống vào chương trình giáo dục
Nhìn từ hành trình của 100 học sinh đến các làng nghề trăm tuổi, dễ thấy đây không phải chuyến đi “cho biết” mà là một mô hình giáo dục cần được nhân rộng. Khi các em tự tay vẽ sơn mài, làm gốm, tham gia chợ quê, bài học về di sản nghề truyền thống rời khỏi trang sách và ghi dấu lâu dài trong ký ức. Cơ quan tổ chức nhận định chương trình đã giúp học sinh hiểu hơn giá trị các ngành nghề nông thôn, khơi dậy tình yêu đối với di sản nghề truyền thống, nâng cao ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa, sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và phát huy giá trị nông thôn trong quá trình phát triển đô thị. Khi học sinh thể hiện sự chủ động, hiểu biết và quan tâm thật sự đến làng nghề và sản phẩm OCOP, đó là tín hiệu rõ ràng rằng giáo dục di sản qua trải nghiệm làng nghề truyền thống không nên đứng bên lề, mà phải trở thành một phần thường xuyên của chương trình học tập ngoài lớp.
