Cuộc đua AI đang được xây trên núi nợ như thế nào?
Làn sóng vay nợ cho trí tuệ nhân tạo là hiện tượng các tập đoàn công nghệ và định chế tài chính ồ ạt huy động vốn vay quy mô lớn để xây dựng hạ tầng AI, từ trung tâm dữ liệu đến siêu máy tính, tạo ra một chu kỳ tài trợ mới có khả năng làm thay đổi cấu trúc và mức độ rủi ro của hệ thống tài chính toàn cầu. Dù sở hữu nguồn tiền dồi dào, những tên tuổi như Google, Meta, Amazon hay Microsoft vẫn phải dựa mạnh vào thị trường trái phiếu để nuôi cuộc đua AI. Theo Morgan Stanley, trong 9 tháng đầu năm, lượng vốn vay liên quan đến AI đã tăng gấp nhiều lần so với cùng kỳ. Đây không còn là câu chuyện riêng của ngành công nghệ, mà là một làn sóng nợ mới đang lan ra toàn bộ thị trường vốn.
Áp lực lãi suất và tác động tới người vay bình thường
Điểm đáng lo không chỉ nằm ở quy mô vay nợ cho AI, mà ở cách nó đang kéo mặt bằng lãi suất toàn hệ thống lên cao. Khi trái phiếu doanh nghiệp công nghệ mang lại lợi suất hấp dẫn hơn, dòng vốn có xu hướng dịch chuyển khỏi trái phiếu Chính phủ Mỹ, buộc Washington phải chấp nhận chi phí vay cao hơn. Trong bối cảnh lạm phát và giá năng lượng tăng do xung đột tại Trung Đông khiến thị trường tài chính thêm căng thẳng, lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm đã có thời điểm vượt 5,3%, mức cao nhất kể từ năm 2002. Lợi suất tăng có thể kéo theo chi phí vay mua nhà và huy động vốn của doanh nghiệp cao hơn, đồng thời ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư trên toàn cầu. Nói cách khác, cơn sốt AI không chỉ là câu chuyện của "Big Tech"; nó đang âm thầm đẩy gánh nặng lãi suất lên vai người vay bình thường.
Trung tâm dữ liệu: điểm nóng rủi ro vay nợ AI
Nếu phải chọn một nơi dễ nổ ra sự cố nhất trong bong bóng AI tài chính, đó chính là các dự án trung tâm dữ liệu. Doanh nghiệp phải chi vốn khổng lồ để xây dựng hạ tầng, vận hành hệ thống và liên tục nâng cấp thiết bị, trong khi doanh thu từ dịch vụ AI chưa chắc tăng nhanh như kỳ vọng. Rủi ro vay nợ AI ở đây rất rõ: chỉ cần dự án chậm tiến độ hoặc nhu cầu sử dụng thấp hơn dự báo, doanh nghiệp sẽ phải gánh chi phí tài chính trong thời gian dài trước khi tạo ra nguồn thu tương xứng. Dự án Jupiter của Oracle tại bang New Mexico đang gặp trở ngại về nguồn điện, gây sức ép lên các khoản vay liên quan quy mô lớn. Tại nhiều địa phương khác, trung tâm dữ liệu còn bị người dân phản đối vì lo ngại điện, nước và môi trường. Khi doanh nghiệp, ngân hàng và quỹ đầu tư cùng tham gia tài trợ hạ tầng AI, một dự án trục trặc có thể khiến thị trường đánh giá lại toàn bộ nhóm khoản vay tương tự.
Bóng dáng khủng hoảng tài chính 2008 và sự tỉnh táo của giới đầu tư
Hạt Loudoun ở bang Virginia từng là tâm điểm của cơn sốt nhà ở trước khủng hoảng cho vay thế chấp dưới chuẩn 2007–2008, nay lại chứng kiến làn sóng vốn nước ngoài mới đổ vào để xây các tổ hợp trung tâm dữ liệu có nhu cầu điện tương đương những thành phố nhỏ. Sự tương đồng này khiến giới đầu tư và các nhà kinh tế đặt câu hỏi: liệu làn sóng AI có đang được tài trợ theo cùng một cách thiếu bền vững từng đổ vỡ trong khủng hoảng đó? Làn sóng đầu tư AI hiện nay phần nào gợi nhớ thời kỳ bùng nổ internet cuối thập niên 1990, khi dòng vốn đổ mạnh vào các doanh nghiệp công nghệ trước khi nhiều công ty không đáp ứng được những dự báo lạc quan. Khác biệt là các tập đoàn công nghệ hiện nay có nguồn doanh thu lớn và tiềm lực tài chính đáng kể, giúp họ chống chịu tốt hơn. Tuy vậy, nếu lợi nhuận được hứa hẹn chậm xuất hiện, chuỗi vay nợ chồng chéo quanh AI hoàn toàn có thể trở thành điểm nứt mới của hệ thống tài chính.
Đà chững lại của vốn vay: tín hiệu cảnh báo hay cơ chế sàng lọc?
Một tín hiệu đáng chú ý là đà huy động vốn cho AI đã bắt đầu chững lại. Lượng vốn vay mới liên quan đến lĩnh vực này trên toàn cầu giảm mạnh từ mức kỷ lục trong tháng 6 xuống còn một phần nhỏ vào tháng 9. Một phần do doanh nghiệp đã huy động lượng vốn lớn từ đầu năm, nhưng quan trọng hơn, diễn biến này cho thấy giới đầu tư đang cân nhắc kỹ hơn trước những khoản chi khổng lồ chưa có bảo đảm rõ ràng về khả năng sinh lời. Trong nhiều năm, triển vọng AI đã thuyết phục nhà đầu tư rót vốn vào dự án có thời gian thu hồi kéo dài và lợi nhuận chưa được kiểm chứng đầy đủ. Nay, quan điểm đánh giá rủi ro đang thay đổi: thị trường chú trọng hiệu quả đầu tư và thời gian thu hồi vốn hơn. Goldman Sachs vẫn dự báo nhu cầu huy động vốn cho AI có thể tiếp tục tăng trong năm tới, nhưng nếu niềm tin suy giảm, doanh nghiệp sẽ phải chấp nhận lãi suất cao hơn hoặc gặp khó khi huy động vốn mới, từ đó làm chậm tiến độ đầu tư trên diện rộng. Sau giai đoạn chạy theo tiềm năng, câu hỏi trung tâm bây giờ là: những khoản đầu tư khổng lồ vào AI có chuyển hóa thành doanh thu và lợi nhuận tương xứng hay không.
