Khoản thanh toán 725 triệu USD: dấu hiệu xuống thang hay chiến thuật?
Việc chính quyền Donald Trump khởi động chuyển khoản 725 triệu USD tiền đóng góp còn thiếu cho ngân sách thường xuyên của Liên hợp quốc là động thái tài chính phản ánh mối quan hệ vừa phụ thuộc vừa căng thẳng giữa Mỹ và các tổ chức quốc tế, trong bối cảnh khủng hoảng tài chính UN buộc cơ chế đa phương phải cắt giảm chi tiêu và đòi hỏi các nước thành viên thực hiện nghĩa vụ đóng góp đúng hạn. Đây không phải một khoản hào phóng mang tính biểu tượng, mà là phần nhỏ trong số tiền Mỹ còn nợ, do Liên hợp quốc công bố là hơn 4 tỷ USD tính đến tháng 5, bao gồm ngân sách thường xuyên, gìn giữ hòa bình và các tòa án quốc tế. Chính vì vậy, thông điệp chính từ Washington không nằm ở con số, mà ở việc Mỹ lựa chọn thời điểm và cách thức thanh toán để giữ đòn bẩy chính trị trong hệ thống đa phương.
Khủng hoảng tài chính UN và áp lực lên ngân sách Liên hợp quốc
Khủng hoảng tài chính UN hiện nay không phải lời cảnh báo suông mà đã chuyển hóa thành các quyết định cắt giảm rất cụ thể. Tổng Thư ký Antonio Guterres cho biết tổ chức đang đối mặt với nguy cơ về tài chính do nhiều nước, trong đó có Mỹ, chậm thanh toán, buộc Liên hợp quốc phải cắt 9,2% ngân sách năm 2026 và chuyển hơn 2.000 việc làm từ các thành phố đắt đỏ như New York, Geneva tới các trung tâm chi phí thấp hơn. Một khoản 725 triệu USD chỉ đủ giúp trả lương nhân viên trong một khoảng thời gian, chứ không giải quyết tận gốc lỗ hổng tài chính hiện hữu. Trong bối cảnh này, câu chuyện Mỹ tài trợ Liên hợp quốc không chỉ là tranh cãi song phương, mà ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng vận hành của cả hệ thống đa phương – từ gìn giữ hòa bình, hỗ trợ phát triển đến bảo vệ nhân quyền.
Mỹ tài trợ Liên hợp quốc: từ nhà tài trợ lớn nhất đến người chơi khó đoán
Mỹ là nước đóng góp lớn nhất cho ngân sách Liên hợp quốc, song dưới chính quyền Trump, đóng góp quốc tế Mỹ trở nên thất thường hơn bao giờ hết. Washington chưa thực hiện một số khoản đóng góp bắt buộc cho ngân sách thường xuyên và gìn giữ hòa bình, đồng thời cắt mạnh nhiều khoản tài trợ tự nguyện cho các cơ quan có ngân sách riêng. Cùng lúc, Mỹ rút khỏi hàng chục cơ quan của Liên hợp quốc và tổ chức quốc tế khác, gửi đi thông điệp rằng họ không tin các thể chế này "phát huy được tiềm năng" như kỳ vọng. Một mặt, Mỹ vẫn muốn giữ tiếng nói trong việc hoạch định ngân sách Liên hợp quốc; mặt khác, chính quyền Trump dùng việc trì hoãn thanh toán như công cụ gây áp lực cải cách. Đây là kiểu ngoại giao chi phiếu, nơi tiền đóng góp được xem như đòn bẩy thương lượng hơn là nghĩa vụ ổn định dài hạn.
Thời điểm chuyển tiền: thông điệp gửi tới Đại hội đồng và chương trình cải cách
Khoản 725 triệu USD được nêu trong bức thư Bộ Ngoại giao Mỹ gửi Quốc hội ngày 4/8, với dự kiến sẽ được chuyển trước bài phát biểu của Tổng thống Donald Trump tại Đại hội đồng Liên hợp quốc ở New York vào tháng 9. Một quan chức Mỹ còn nhấn mạnh việc thanh toán phụ thuộc vào tiến trình cải cách của Liên hợp quốc, cho thấy Washington muốn gắn bất kỳ nhượng bộ tài chính nào với điều kiện cải tổ bộ máy. Về phía Liên hợp quốc, chiến lược cải cách đã khởi động: cắt 9,2% ngân sách năm 2026, tái bố trí hơn 2.000 vị trí từ New York, Geneva tới địa điểm chi phí thấp. Ở đây, yêu cầu thông báo và phê chuẩn từ Quốc hội đối với các khoản tài trợ lớn cho tổ chức quốc tế trở thành sân khấu để chính quyền Trump phô bày lập trường cứng rắn, dù vẫn phải thừa nhận vai trò không thể thay thế của hệ thống đa phương.
Kết luận: Một khoản thanh toán nhỏ, câu hỏi lớn về vai trò Mỹ
Khoản chuyển 725 triệu USD không đủ để xóa đi hơn 4 tỷ USD mà Liên hợp quốc cho biết Mỹ còn nợ, nhưng nó là lời nhắc rằng Mỹ vẫn muốn giữ chỗ ở trung tâm bàn cờ đa phương. Trong bối cảnh khủng hoảng tài chính UN và việc cắt giảm ngân sách, điều thế giới quan tâm không chỉ là Mỹ tài trợ Liên hợp quốc bao nhiêu, mà Mỹ muốn đổi lấy điều gì từ các khoản đóng góp quốc tế Mỹ. Nếu Washington tiếp tục coi nghĩa vụ tài chính là công cụ gây sức ép hơn là trách nhiệm, ngân sách Liên hợp quốc sẽ còn mong manh, và khủng hoảng tài chính UN dễ biến thành khủng hoảng niềm tin vào mô hình hợp tác đa phương. Lựa chọn của Mỹ lúc này vì thế không chỉ là bài toán tiền bạc, mà là tuyên bố chính trị về việc họ còn sẵn sàng đầu tư vào trật tự quốc tế dựa trên luật lệ hay không.
