Cáp treo du lịch Việt Nam: từ hạ tầng ngắm cảnh đến công cụ phát triển vùng
Cáp treo du lịch Việt Nam là hệ thống vận tải bằng cabin treo trên không, được xây dựng tại các khu vực có địa hình khó tiếp cận nhằm mở rộng không gian tham quan, kết nối các điểm du lịch và giảm áp lực lên hệ sinh thái, qua đó vừa nâng tầm trải nghiệm ngắm cảnh cho du khách, vừa tạo động lực phát triển kinh tế vùng theo định hướng bền vững. Cách nhìn này đang định hình chiến lược hạ tầng mới: thay vì mở thêm đường ô tô xuyên rừng, nhiều địa phương chọn cáp treo như một “lối đi trên không” để hạn chế bê tông hóa mặt đất mà vẫn khai thác được cảnh quan. Quan trọng hơn, cáp treo không chỉ là dự án cáp treo đơn lẻ, mà thường kéo theo cả quần thể dịch vụ, lưu trú, thương mại, làm thay đổi cấu trúc kinh tế địa phương. Đặt trong bối cảnh cạnh tranh điểm đến, đây là cuộc chơi hạ tầng mang màu sắc rất rõ ràng: ai tổ chức không gian trên cao thông minh hơn, người đó giữ được lợi thế dài lâu.
Côn Đảo du lịch: bài toán bảo tồn và hai tuyến cáp treo 5,5km
Tại Côn Đảo, nơi được nhắc đến như một trong những hòn đảo hoang sơ và bí ẩn bậc nhất thế giới, cáp treo đang bước vào giai đoạn quy hoạch chính thức. Ngày 7/9, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Minh Thạch ký quyết định phê duyệt điều chỉnh, bổ sung Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí Vườn Quốc gia Côn Đảo đến năm 2030. Đáng chú ý, đề án quy hoạch 2 tuyến cáp treo với tổng chiều dài 5,5km, nằm trong hệ thống 19 tuyến du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trên đảo. Côn Đảo dự kiến hình thành 20 điểm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trên diện tích hơn 900ha, gồm hơn 885ha rừng và khoảng 20ha biển; khoảng 100ha vùng đệm biển cũng được quy hoạch để thu hút đầu tư các khu nuôi biển công nghệ cao. Câu chuyện ở đây không chỉ là tăng thêm tuyến tham quan, mà là thách thức: làm thế nào để hệ thống cáp treo vừa mở rộng trải nghiệm tiếp cận rừng – biển – di tích nhà tù, vừa không đánh đổi giá trị lịch sử, văn hóa và sinh thái biển đảo mà Côn Đảo đang sở hữu. Khi lượng khách đã vượt 612.000 lượt/năm, áp lực lên không gian hạn chế càng khiến lựa chọn đi bằng cáp treo trở nên có lý hơn so với việc dày thêm phương tiện cơ giới trên mặt đất.
Mẫu Sơn hạ tầng: siêu dự án 7.352 tỷ và tham vọng "thị trấn tuyết"
Nếu Côn Đảo đặt trọng tâm vào bảo tồn biển đảo, thì Mẫu Sơn lại là điển hình cho chiến lược cáp treo gắn với tái định hình kinh tế miền núi. Dãy núi Mẫu Sơn, nơi được mệnh danh là vùng lạnh nhất Việt Nam với đỉnh cao tới 1.541m, đang chứng kiến một siêu dự án quần thể khu du lịch sinh thái, cáp treo có tổng vốn đầu tư 7.352 tỷ đồng, quy mô hơn 692ha trên địa bàn Lộc Bình và Cao Lộc. Theo quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư ngày 17/6, Công ty TNHH Mặt Trời Mẫu Sơn – thành viên của Sun Group – tiếp tục là nhà đầu tư, với thời gian thực hiện dự án được gia hạn đến quý IV/2032. Điểm nhấn rõ nhất là hệ thống cáp treo dài khoảng 6km gồm tuyến Xuân Mãn – Phặt Chỉ 4,2km và tuyến Phặt Chỉ – Mẫu Sơn 1,8km, bố trí ga đi ở chân núi, ga trung chuyển tại Phặt Chỉ và ga đến trên đỉnh Mẫu Sơn. "Theo quy hoạch, Sun Group sẽ phát triển quần thể du lịch với nhiều hạng mục đạt tiêu chuẩn quốc tế, hướng tới xây dựng Mẫu Sơn trở thành một ‘thị trấn tuyết’ độc đáo". Điều này cho thấy cáp treo không chỉ để ngắm mây và tuyết, mà là trục xương sống để gắn kết khu nghỉ dưỡng sinh thái cao cấp, khu vui chơi giải trí, thương mại dịch vụ, quảng trường và hệ thống giao thông nội bộ thành một mạng lưới kinh tế mới.
Cáp treo như động lực phát triển kinh tế vùng
Điểm chung giữa Côn Đảo và Mẫu Sơn là cách các dự án cáp treo được thiết kế như công cụ phát triển kinh tế vùng, chứ không dừng ở vai trò "phương tiện ngắm cảnh". Tại Côn Đảo, hệ thống cáp treo được đưa vào quy hoạch nhằm mở rộng không gian tham quan, kết nối các khu vực du lịch và khai thác cảnh quan tự nhiên theo định hướng phát triển bền vững; đồng thời, việc quy hoạch vùng đệm biển cho nuôi biển công nghệ cao cho thấy mục tiêu đa dạng hóa nguồn thu địa phương. Ở Mẫu Sơn, cáp treo là điểm nhấn của một quần thể hạ tầng đồng bộ gồm khách sạn nghỉ dưỡng, trung tâm hội nghị, khu thương mại dịch vụ, vui chơi, ẩm thực – mua sắm, quảng trường, bãi đỗ xe và giao thông nội bộ. Khi Văn phòng UBND tỉnh Lạng Sơn liên tục yêu cầu đẩy nhanh tiến độ, hoàn thiện giải phóng mặt bằng tại khu vực ga đi, ga đến, có thể thấy chính quyền coi đây là hạ tầng trọng điểm cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế, hướng địa phương tới dịch vụ du lịch thay vì chỉ dựa vào nông – lâm nghiệp.
Cân bằng giữa tăng trưởng du lịch và bảo vệ thiên nhiên
Câu hỏi lớn đặt ra cho mọi dự án cáp treo du lịch Việt Nam là giới hạn chịu đựng của thiên nhiên và cộng đồng địa phương. Đề án Côn Đảo nhấn mạnh rõ yêu cầu: phát triển hạ tầng du lịch phải đặt trong khung bảo vệ hệ sinh thái rừng và biển, công trình và tuyến tham quan phải hạn chế tác động đến tài nguyên, đáp ứng tiêu chuẩn xanh, an toàn và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là cảnh báo sớm để tránh lặp lại mô hình bê tông hóa đã gây tranh cãi ở một số điểm đến khác. Trong khi đó, Mẫu Sơn cho thấy một bài học khác: dự án đã ba lần điều chỉnh chủ trương đầu tư giai đoạn 2020–2022, và nay được gia hạn tiến độ tới 2032, thể hiện độ phức tạp của việc dung hòa lợi ích nhà đầu tư, người dân và mục tiêu bảo vệ cảnh quan núi rừng. Kết luận hợp lý cho lúc này là: cáp treo chỉ thực sự trở thành lợi thế nếu được coi là một phần của chiến lược phát triển kinh tế vùng gắn chặt với bảo tồn, thay vì là cuộc đua xây dựng những "tuyến dài nhất" hay "cao nhất" để truyền thông.
