Cáp treo du lịch Việt Nam: Từ “giấc mơ” tiếp cận núi cao đến chiến lược hạ tầng
Cáp treo du lịch Việt Nam là hệ thống hạ tầng du lịch núi sử dụng cabin treo trên cáp để rút ngắn thời gian di chuyển, mở rộng khả năng tiếp cận các đỉnh núi, di tích lịch sử và không gian tâm linh, qua đó biến những điểm đến vốn khó chinh phục thành sản phẩm du lịch đại chúng cho nhiều nhóm du khách khác nhau. Bùng nổ các dự án cáp treo không chỉ là cuộc đua công nghệ, mà còn là cuộc thử nghiệm mô hình phát triển du lịch núi: ưu tiên tốc độ tiếp cận, quy mô dòng khách và khả năng thương mại hóa, đồng thời buộc các địa phương đối mặt bài toán bảo tồn di sản thiên nhiên, văn hóa và lịch sử ngay trên đường dây cáp. Quan điểm của người viết: ai nắm được cáp treo sẽ nắm nhịp phát triển du lịch núi trong nhiều thập kỷ tới.
Thanh Hóa và Điện Biên: Hạ tầng nghìn tỷ, tham vọng chục nghìn tỷ
Nhìn vào Thanh Hóa và Điện Biên, có thể thấy rõ tham vọng dùng đầu tư hạ tầng du lịch quy mô lớn để tái thiết không gian núi. Ở Núi Nưa, dự án Khu dịch vụ thương mại và cáp treo Am Tiên được tỉnh Thanh Hóa phê duyệt chủ trương và chấp thuận nhà đầu tư vào ngày 23/4/2025, với tổng vốn 2.969 tỷ đồng trên diện tích khoảng 31,7 ha. Đây mới chỉ là "mảnh ghép" đầu tiên trong quần thể du lịch tâm linh và di tích lịch sử Am Tiên gần 400 ha, tổng vốn vượt 35.000 tỷ đồng do Sun Group làm chủ đầu tư. Đầu tư hạ tầng du lịch ở Điện Biên cũng không kém cạnh: tổ hợp cáp treo và du lịch văn hóa – lịch sử Điện Biên Phủ trên diện tích hơn 35 ha có tổng vốn giai đoạn đầu khoảng 2.076 tỷ đồng, trong đó doanh nghiệp góp 312 tỷ đồng, tương đương 15%. Đây là những con số cho thấy du lịch núi đã bước sang sân chơi của các “siêu dự án”, nơi cáp treo là tiền đề để xây quần thể dịch vụ trị giá hàng chục nghìn tỷ.
Từ 4 giờ băng rừng xuống 15 phút: Khi tốc độ trở thành lợi thế cạnh tranh
Lợi thế lớn nhất của cáp treo du lịch Việt Nam là khả năng “bẻ cong” khoảng cách. Tại Pú Tó Cọ, hiện du khách muốn đến vị trí đài quan sát của Đại tướng Võ Nguyên Giáp phải trekking gần 9 km đường rừng, mất 3–4 giờ, qua địa hình dốc và hiểm trở. Khi tuyến cáp treo một dây dài hơn 5 km hoàn thành, hành trình này được rút xuống khoảng 15 phút, với công suất thiết kế 2.500 khách mỗi giờ và khả năng phục vụ 15.000 lượt khách mỗi ngày. Theo thông tin dự án, "tuyến cáp treo Pú Tó Cọ sẽ biến một điểm đến vốn đòi hỏi sức khỏe và thời gian thành phần của hành trình Điện Biên Phủ cho người cao tuổi, cựu chiến binh và khách không thể trekking đường dài". Ở Thanh Hóa, cáp treo được coi là hạng mục hạ tầng bắt buộc phải đi trước để giải quyết triệt để bài toán tiếp cận trong mùa cao điểm du lịch tâm linh.
“Bảo tàng mở” giữa đại ngàn Tây Bắc và bài toán di sản
Các dự án mới không chỉ nhắm tới việc đưa người lên núi nhanh hơn, mà còn cố gắng định nghĩa lại trải nghiệm du lịch Tây Bắc. Ở Pú Tó Cọ, ga đến trên đỉnh núi được thiết kế như đài quan sát tầm cao, kết hợp không gian ngắm cảnh lòng chảo Điện Biên ở độ cao gần 1.700 m với trải nghiệm lịch sử chiến dịch Điện Biên Phủ. Một số hạng mục kiến trúc lấy cảm hứng từ nhà sàn người Thái, Mông và tích cổ “Thuồng luồng hóa rồng”; phần rừng trong ranh giới dự án được định hướng bảo tồn hệ sinh thái, tổ chức như công viên tự nhiên. Ý tưởng không phải tạo một điểm vui chơi tách rời quá khứ, mà hình thành “bảo tàng mở” giữa đại ngàn, nơi cảnh quan tự nhiên, kiến trúc bản địa và ký ức chiến tranh cùng xuất hiện trong một không gian trải nghiệm. Ở Am Tiên, yếu tố bảo tồn cũng được đặt song song, khi khu vực này là di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh cấp quốc gia và công tác quản lý, bảo tồn luôn được siết chặt trong quá trình triển khai dự án.
Sun Group và cuộc đua định hình hạ tầng du lịch núi
Điểm chung đáng chú ý: trong làn sóng hạ tầng du lịch núi, Sun Group nổi lên như nhà đầu tư trung tâm. Tập đoàn này là chủ đầu tư toàn bộ quần thể du lịch tâm linh và di tích lịch sử Am Tiên với vốn vượt 35.000 tỷ đồng, đồng thời là đối tác cùng tỉnh Điện Biên tổ chức lễ động thổ tổ hợp cáp treo và du lịch văn hóa – lịch sử Điện Biên Phủ vào chiều 10/5/2026. Với thời gian xây dựng cơ bản và đưa công trình Pú Tó Cọ vào khai thác dự kiến khoảng 5 năm, thời hạn hoạt động tới 70 năm, đây là cuộc chơi dài hơi, không chỉ chớp cơ hội “hot trend” du lịch Tây Bắc. Ở Thanh Hóa, thi công và lắp đặt cáp treo Am Tiên được lên kế hoạch khởi động từ tháng 12/2026, phấn đấu hoàn thành và vận hành ngay trong năm 2027, hướng tới khả năng mùa lễ hội đầu năm 2028 sẽ là lần đầu du khách lên đỉnh Núi Nưa bằng cáp treo hiện đại. Quan điểm cá nhân: khi một vài tập đoàn lớn nắm chuỗi điểm đến chiến lược, Việt Nam có cơ hội xây thương hiệu du lịch núi đồng bộ, nhưng đồng thời cần cơ chế kiểm soát để tiếng nói cộng đồng địa phương và yêu cầu bảo tồn không bị “lọt thỏm” giữa các con số tỷ đồng.
