Thời của những ống kính kỳ lạ: nhiếp ảnh không còn thuộc về máy ảnh
Nhiếp ảnh thử nghiệm là cách người chụp cố ý dùng công cụ, kỹ thuật hoặc thiết bị không truyền thống – từ bàn chải đánh răng có camera đến khung ảnh E Ink – để tạo nên hình ảnh khác thường, ưu tiên cảm xúc và bản sắc hơn độ nét hay tính kỹ thuật hoàn hảo.
Nếu trước đây máy ảnh là trung tâm, thì giờ ống kính có thể nằm trong… phòng tắm hoặc treo trên tường phòng khách. Một Instagram creator với biệt danh All Gear No Skill đã mang bàn chải CameraJet của Dyson ra phố, dùng camera macro tích hợp để chụp loạt ảnh đường phố kỳ lạ và đầy ám ảnh. Cùng lúc, các khung ảnh E Ink khổ lớn như InkPoster Tela đang biến ảnh số thành những bản in mỹ thuật treo tường, không phát sáng, gần như không tốn điện khi hiển thị. Hai xu hướng tưởng chừng chẳng liên quan này có điểm chung: chúng phá vỡ ranh giới "dụng cụ đúng chuẩn" trong nhiếp ảnh, mở cửa cho những cuộc chơi lo-fi đầy bất ngờ.
Từ bàn chải CameraJet đến lo-fi photography style ngoài đường phố
Khi Dyson ra mắt CameraJet như một thiết bị chăm sóc răng miệng với camera 100k pixel, mục tiêu của hãng là soi kẽ răng chứ không phải chụp ảnh nghệ thuật. Nhưng internet luôn biết cách bẻ lái công nghệ. All Gear No Skill đã đưa nó ra phố, chĩa phần đầu bàn chải vào cảnh vật, xem live view trên ứng dụng MyDyson rồi chụp lại màn hình để “lấy ảnh”. Không có nút chụp, không file RAW – chỉ là một luồng video nha khoa bị lạm dụng sáng tạo.
Kết quả là một lo-fi photography style đúng nghĩa: ống kính macro bẻ cong mọi thứ thành bong bóng fisheye, độ phân giải 0,1MP khiến chi tiết vỡ hạt, màu sắc và cân bằng trắng trôi nổi tạo nên cảm giác gần như ảnh hồng ngoại. Có người liên tưởng nó tới những hình ảnh AI điên rồ kiểu “Will Smith ăn spaghetti” những năm trước. Ở đây, lỗi kỹ thuật trở thành ngôn ngữ thẩm mỹ; nhiếp ảnh thử nghiệm biến giới hạn của cảm biến nha khoa thành chữ ký thị giác riêng – thứ mà khó có chiếc máy ảnh cao cấp nào bắt chước.
Khung ảnh E Ink: ảnh số hóa thân bản in mỹ thuật, gần như không tốn điện
Ở đầu kia của chuỗi giá trị hình ảnh, InkPoster Tela đại diện cho một cuộc nổi loạn khác: chống lại màn hình phát sáng. Phần lớn khung ảnh số hiện nay vẫn là các màn hình LED phát sáng, luôn lộ rõ vẻ "thiết bị điện" và phải cắm điện liên tục, kéo theo dây nhợ lủng lẳng trên tường. InkPoster chọn E Ink Spectra: màn hình không tự phát sáng mà kích hoạt sắc tố điện tử để phản xạ ánh sáng môi trường, tạo nên bề mặt hiển thị có cảm giác gần với bản in hơn là màn hình.
Điều đáng nói không chỉ nằm ở thẩm mỹ. E Ink chỉ tốn điện khi thay đổi nội dung; khi hình đã hiển thị, nó có thể giữ nguyên vô thời hạn mà không dùng thêm điện. Một khi đã sạc đủ, người dùng có thể cất bộ sạc USB-C đi trong thời gian rất dài, vì pin tích hợp đủ để khung hoạt động tới khoảng 12 tháng với cường độ sử dụng bình thường. Nói cách khác: khung ảnh E Ink biến bức ảnh số thành một tác phẩm treo tường giống bản in mỹ thuật, nhưng vẫn cho phép thay đổi nội dung linh hoạt, không bị ám ảnh bởi hoá đơn tiền điện.
Khi công cụ nhiếp ảnh lạ phá chuẩn, nghệ sĩ đổi cách nghĩ về hình ảnh
Câu nói “chiếc máy ảnh tốt nhất là chiếc bạn mang theo bên mình” được đẩy tới cực hạn khi công cụ đó là… bàn chải đánh răng. Thông điệp ở đây không phải là bỏ hết máy ảnh chuyên nghiệp, mà là: bất cứ thiết bị nào có camera đều có tiềm năng trở thành công cụ nhiếp ảnh thử nghiệm. Camera đang xuất hiện trong vô số thiết bị không liên quan trực tiếp đến nhiếp ảnh, và CameraJet chắc chắn không phải gadget cuối cùng được biến thành máy ảnh đường phố kiểu này.
Ở phía hiển thị, khung ảnh E Ink nhắc chúng ta rằng ảnh số không bắt buộc phải sống vĩnh viễn trên màn hình phát sáng. Chúng có thể bước ra tường nhà như tranh treo, đổi mới mỗi ngày nhưng giữ được chất cảm của giấy in. Lo-fi từ CameraJet hay chất “in giả mà như in thật” của Tela đều hấp dẫn nghệ sĩ vì chúng giúp xây dựng chữ ký hình ảnh riêng, thoát khỏi sự đồng dạng do điện thoại và máy ảnh hiện đại tạo ra. Câu hỏi không còn là “máy ảnh nào tốt hơn”, mà là “công cụ lạ nào khiến cái nhìn của bạn khác đi”.
Kết luận: Bản sắc thị giác mới sinh ra từ sự lệch chuẩn
CameraJet cho thấy một thiết bị được thiết kế để soi răng vẫn có thể kể chuyện đường phố bằng thứ ngôn ngữ lo-fi méo mó, 0,1MP, fisheye, sai màu. InkPoster Tela chứng minh ảnh số có thể sống như tranh in trên khung E Ink, không phát sáng, gần như không tiêu thụ điện trong thời gian hiển thị. Cả hai đều là công cụ nhiếp ảnh lạ, nhưng quan trọng hơn, chúng đặt câu hỏi về việc đâu là ranh giới của nhiếp ảnh.
Khi phần lớn thiết bị đã đủ tốt, cuộc chơi sáng tạo chuyển sang việc dám lệch chuẩn. Lo-fi photography style, khung ảnh E Ink, bàn chải có camera – tất cả đều là lời mời gọi nghệ sĩ rời khỏi "vùng an toàn" của thiết bị chuẩn. Ai nắm lấy cơ hội đó sớm sẽ tạo ra những hình ảnh mà sau này người ta nhìn vào là nhận ra ngay: đây là thế hệ nhiếp ảnh dám coi mọi thứ quanh mình là ống kính.
