Khi nhiếp ảnh sáng tạo không còn thuộc về máy ảnh chuyên dụng
Nhiếp ảnh sáng tạo là cách người chụp cố ý dùng công cụ, kỹ thuật và giới hạn kỹ thuật để tạo nên hình ảnh khác biệt, tập trung vào ý tưởng, câu chuyện và cảm xúc hơn là độ nét hay thông số hoàn hảo.
Nếu trước đây nhiếp ảnh đường phố gắn chặt với máy ảnh film, rangefinder hay mirrorless, thì giờ đây một xu hướng mới đang nổi lên: biến mọi đồ vật có camera thành công cụ chụp ảnh độc đáo. Một nhiếp ảnh gia đã mang bàn chải đánh răng Dyson CameraJet ra phố và cố gắng chụp ảnh với nó, biến một thiết bị chăm sóc răng miệng thành “máy ảnh lo-fi”. Điều này không chỉ gây tò mò, mà còn đặt lại câu hỏi: công cụ nhiếp ảnh là gì – một thân máy đắt tiền, hay bất cứ thiết bị nào có thể tạo nên hình ảnh mang dấu ấn cá nhân?
Dyson CameraJet: từ nội soi răng miệng đến ảnh lo-fi ngoài phố
Dyson CameraJet vốn được thiết kế với một camera nội soi để chụp hình răng, hỗ trợ hệ thống Gap Optical Targeting phân tích khung hình với tốc độ 28 khung hình/giây nhằm tìm kẽ răng và phun tia dung dịch súc miệng chính xác vào từng vị trí. Trong thiết kế gốc, nó không hề là một máy ảnh cho công chúng. Hãng còn khẳng định thiết bị không lưu trữ hình ảnh hay video, và mọi hình chỉ hiển thị trực tiếp trên ứng dụng; người dùng phải xem live, không có tùy chọn ghi lại nội dung.
Thế nhưng Instagrammer All Gear No Skill đã mang chiếc bàn chải này ra phố, dùng camera nội soi để chụp ảnh đường phố lo-fi. Vì không có nút chụp, cô phải canh khung trên màn hình ứng dụng MyDyson rồi chụp screenshot. Độ phân giải chỉ khoảng 0,1 megapixel, ống kính macro gây méo fisheye, màu sắc và cân bằng trắng “loạn” khiến ảnh trông như chụp bằng camera hồng ngoại. Cô gọi những bức ảnh ngoài đời là “kì lạ hết cỡ” – nhưng chính sự kì lạ đó lại tạo ra một thứ ảnh lo-fi đầy chất thử nghiệm.
Ảnh lo-fi, cái nhìn lạ và luật lệ bảo thủ của nhiếp ảnh đường phố
Độ phân giải thấp, màu sắc sai lệch, méo hình fisheye – những yếu tố sẽ bị nhiều người gắn nhãn “lỗi kỹ thuật” – lại trở thành ngôn ngữ thẩm mỹ trong ảnh lo-fi. Camera của Dyson CameraJet cần nhiều ánh sáng nhưng lại không “chịu đựng” được quá nhiều, màu và white balance thay đổi hỗn loạn, khiến ảnh trông siêu thực, giống những hình ảnh AI đời đầu được nhiều người so sánh tới. Đó là loại hình ảnh mà một chiếc Leica bóng bẩy khó lòng tạo ra.
Nổi bật hơn, câu chuyện này bộc lộ sự bảo thủ của một phần cộng đồng nhiếp ảnh đường phố. Khi All Gear No Skill chia sẻ loạt ảnh bàn chải trên một diễn đàn, bài đăng bị xóa vì bị cho là không đúng “nhiếp ảnh đường phố”. Trong khi đó, khán giả ở nơi khác lại đón nhận tích cực và thích thú với vẻ “quái dị” của chúng. Sự va chạm này cho thấy: ảnh lo-fi và công cụ chụp ảnh độc đáo không chỉ phá vỡ chuẩn mực kỹ thuật, mà còn thách thức cả định nghĩa thể loại vốn lâu nay bị đóng khung cứng nhắc.
QuadCamera và camera điện thoại: kể những “câu chuyện nhỏ” bằng chuỗi ảnh
Không chỉ bàn chải điện, camera điện thoại – cụ thể là các ứng dụng như QuadCamera trên iPhone – cũng từng và đang đóng vai trò công cụ tái định nghĩa nhiếp ảnh sáng tạo. QuadCamera được mô tả là một ứng dụng chụp ảnh iPhone cho phép ghi lại nhiều khoảnh khắc liên tiếp và sắp xếp chúng trong một hình duy nhất. Ý tưởng trung tâm: chụp liên tiếp các khung hình và ghép thành chuỗi bốn hoặc tám ảnh theo hàng hoặc dạng lưới, để một tấm ảnh thể hiện sự thay đổi theo thời gian.
Một chuỗi như vậy có thể kể chuyện ai đó mở hộp quà, đoàn tàu vào ga, hay bàn tay gấp một tờ giấy. Chuỗi ảnh là kết quả bền vững, “một câu chuyện nhỏ” có thể hiểu được ngay cả khi không còn mở lại ứng dụng gốc. Theo quan điểm này, camera điện thoại không còn là giải pháp thay thế khi thiếu máy ảnh, mà là một công cụ chụp ảnh độc đáo: nó tạo ra những ngôn ngữ kể chuyện đa khung hình riêng, tách khỏi lối chụp “một khoảnh khắc quyết định” vốn thống trị nhiếp ảnh đường phố trong nhiều thập kỷ.
Tương lai nhiếp ảnh: nhà đầy “máy ảnh ngẫu hứng” và sự dịch chuyển của quyền sáng tạo
Sự tồn tại của Dyson CameraJet chỉ là một ví dụ trong làn sóng thiết bị đời sống được gắn camera. Xe hơi, robot hút bụi, tủ lạnh, lò nướng, máy cắt cỏ, kính VR – ngày càng nhiều thiết bị có camera và ứng dụng đi kèm, cung cấp chế độ xem live ngay trên điện thoại. Điều này có nghĩa: căn nhà hiện đại thực chất chứa cả một “bộ sưu tập máy ảnh tình cờ”, sẵn sàng trở thành công cụ nhiếp ảnh sáng tạo cho ai dám thử.
Điểm mấu chốt là: giá trị không nằm ở ứng dụng hay thiết bị cụ thể, mà ở cách ta dùng chúng để kể chuyện. Những chuỗi ảnh nhỏ do QuadCamera gợi ý vẫn hữu ích, ngay cả khi ứng dụng không còn trong quy trình làm việc hiện tại; kỹ thuật kể chuyện bằng chuỗi hình mới là thứ tồn tại. Nói cách khác, xu hướng dùng công nghệ không chuyên biệt – từ bàn chải điện đến camera điện thoại – đang mở ra cách tiếp cận mới với sáng tạo, kéo quyền định nghĩa “công cụ nhiếp ảnh” khỏi tay nhà sản xuất máy ảnh và trao lại cho người chụp.
