Khoảnh khắc lịch sử: khi drone trở thành mắt thần của đại dương
Drone quay cá voi là việc sử dụng máy bay không người lái gắn camera để ghi lại hành vi, đời sống và những khoảnh khắc hiếm có của các loài cá voi trong môi trường tự nhiên, từ độ cao an toàn, không xâm lấn, giúp con người thu thập dữ liệu khoa học và hình ảnh nhiếp ảnh động vật biển mà trước đây gần như bất khả thi. Ngày 28-7, nhiếp ảnh gia kiêm phi công drone Alexander Forrest đã ghi lại toàn bộ quá trình một con cá voi lưng gù sinh con ngoài khơi bờ biển phía đông nước Úc, trở thành người đầu tiên trên thế giới làm được điều này. Đây không chỉ là tin “lạ” trên mạng xã hội, mà là cột mốc báo hiệu công nghệ drone bảo tồn đang bước sang giai đoạn trưởng thành, nơi hình ảnh ngoạn mục gắn chặt với giá trị khoa học.
Tư liệu sinh sản hiếm có: từ vệt máu đến nhịp thở đầu tiên
Khi Forrest vừa thay pin cho chiếc drone và đưa nó trở lại bầu trời, anh nhận thấy một con cá voi cái có biểu hiện khác thường và lập tức bấm nút ghi hình. Chỉ vài giây sau, một vệt máu lớn loang ra trên mặt biển – khoảnh khắc mà anh ban đầu nghĩ là vụ tấn công của kẻ săn mồi, cho đến khi chú cá voi lưng gù con “phóng” lên mặt nước để thực hiện những nhịp thở đầu tiên. Trong khoảng 5 giây sau sinh, cá voi mẹ h gần như bất động, như tạo chiếc “nôi nước” để con kịp thích nghi với thế giới mới. Những chi tiết này, được drone ghi ở góc nhìn từ trên cao, mang lại dữ liệu về hành vi sinh sản, chăm sóc con non và sinh lý của cá voi lưng gù mà các phương pháp quan sát truyền thống gần như không thể cung cấp.
Drone và nhiếp ảnh động vật biển: từ đẹp mắt đến giá trị khoa học
Nếu trước đây nhiếp ảnh động vật biển chủ yếu là cuộc săn tìm những khung hình đẹp, thì giờ đây mỗi chuyến bay của drone trên mặt biển là một phép đo khoa học. Theo nhóm cứu hộ và nghiên cứu cá voi, trên thế giới mới chỉ có ba trường hợp cá voi lưng gù sinh con được ghi nhận trong tài liệu khoa học, và đây là lần đầu tiên toàn bộ sự kiện được ghi lại từ trên không. Ở góc độ bảo tồn, con số “lần thứ tư được ghi nhận” không chỉ cho thấy mức độ hiếm hoi, mà còn khẳng định những thước phim này sẽ giúp làm rõ cách loài cá voi lưng gù sinh sản, hành vi mẫu tính và những giờ đầu tiên quyết định của đời cá voi con. Đó là bước dịch chuyển rõ rệt: nhiếp ảnh không dừng ở cảm xúc mà đi thẳng vào lõi tri thức.
Công nghệ drone bảo tồn: quan sát không xâm lấn và góc nhìn hệ sinh thái
Sự kiện cá voi lưng gù sinh con được quay lại lần này cho thấy ưu thế rõ rệt của công nghệ drone bảo tồn: một thiết bị nhỏ, bay ở độ cao an toàn, vẫn theo dõi được hàng giờ liền mà không làm gián đoạn hành vi tự nhiên của động vật. Từ trên cao, Forrest và các thành viên ORRCA quan sát được cả những lần lặn đầu tiên của cá voi con, cách cá voi mẹ bảo vệ, và cảnh nhiều cá voi khác tiến lại “chào đón” thành viên mới của đàn. Góc nhìn toàn cảnh đó cho phép các nhà khoa học nhìn thấy tương tác trong bầy, mối liên hệ giữa cá thể và môi trường xung quanh – điều gần như bất khả thi nếu chỉ đứng trên boong tàu. Đoạn phim vì thế trở thành nguồn dữ liệu sinh thái học quý giá, thay vì chỉ là một clip gây trầm trồ trên mạng.
Từ khoảnh khắc may mắn đến chiến lược khoa học dài hạn
Khoảnh khắc Forrest vô tình “bắt” được cảnh cá voi lưng gù sinh con có vẻ là may mắn, nhưng tương lai của công nghệ drone bảo tồn không thể dựa vào may rủi. Nhóm nghiên cứu đang chuẩn bị công bố một bài báo khoa học dựa trên toàn bộ dữ liệu thu thập từ chuyến bay và quá trình theo dõi mẹ con cá voi. Đây phải là bước khởi đầu cho một chiến lược bài bản: chuẩn hóa quy trình drone quay cá voi, mở rộng phạm vi khảo sát, kết nối chặt chẽ giữa cộng đồng nhiếp ảnh động vật biển và giới khoa học. Khi những thiết bị vốn được thương mại hóa cho quay phim, chụp ảnh được huy động đúng cách, drone không chỉ là đồ chơi công nghệ mà trở thành công cụ nghiên cứu nghiêm túc, góp phần hỗ trợ các nỗ lực bảo tồn những loài động vật biển lớn nhất hành tinh trong dài hạn.
