UAV Việt Nam tự chủ: từ định nghĩa đến khát vọng “làm chủ bầu trời”
UAV Việt Nam tự chủ là các thiết bị bay không người lái được thiết kế, tích hợp và điều khiển bằng công nghệ do người Việt làm chủ phần cứng, phần mềm và quy trình sản xuất, giảm tối đa phụ thuộc vào linh kiện, giải pháp nước ngoài để phục vụ quốc phòng và kinh tế số. Hướng đi này không phải câu chuyện theo trào lưu, mà là chiến lược sống còn trong bối cảnh chiến tranh công nghệ và chuỗi cung ứng ngày càng bất định. Nếu chỉ dừng ở lắp ráp, Việt Nam sẽ mãi ở đáy chuỗi giá trị; còn khi xây được công nghệ drone độc lập, chúng ta mới có thể đàm phán sòng phẳng, bảo vệ chủ quyền và xuất khẩu tri thức thay vì xuất khẩu tài nguyên thô.
Ông Tạ Ngọc Thanh, Giám đốc HTI UAS, khẳng định điều khó nhất không phải làm chiếc máy bay cất cánh, mà là làm chủ công nghệ nằm bên trong nó. Câu nói này nên được xem là kim chỉ nam cho mọi chiến lược phát triển hệ sinh thái UAV Việt: hoặc tự nắm công nghệ lõi, hoặc chấp nhận phụ thuộc.
HTI UAS và hành trình đi lên từ linh kiện mạng, khuôn thạch cao
Câu chuyện của HTI UAS cho thấy thiết kế drone nội địa không phải sinh ra trong phòng lab hào nhoáng, mà khởi đầu từ những linh kiện mua trên mạng, thậm chí là đồ đặt trên Shopee mang về tháo tung để nghiên cứu. Những bản thiết kế UAV đầu tiên được thử nghiệm bằng khuôn thạch cao tự đổ, rồi mới dần chuyển sang khuôn composite, khuôn nhôm – một quá trình đầy thử – sai và không ít lần phải làm lại từ đầu.
Sau khoảng ba năm, đội kỹ sư HTI mới hoàn thiện phiên bản VT02 – dấu mốc chuyển từ lắp ráp linh kiện có sẵn sang làm chủ thiết kế và từng bước nội địa hóa các thành phần quan trọng. Đây là minh chứng sống động rằng công nghệ drone độc lập không đến từ những khẩu hiệu hào nhoáng, mà từ hàng nghìn giờ nghiên cứu khí động học, phần mềm điều khiển bay, điện tử, truyền dẫn và công nghệ SMT trong điều kiện thiếu thốn. HTI chấp nhận đầu tư “như muối bỏ bể”, nhiều năm chưa thu về đồng nào nhưng vẫn tiếp tục theo đuổi, vì nếu không tự chủ, Việt Nam sẽ luôn đối mặt rủi ro khi phụ thuộc thiết bị nước ngoài.
Hệ sinh thái UAV Việt: không chỉ một chiếc drone, mà là cả chuỗi công nghiệp
Điểm yếu lớn nhất của hệ sinh thái UAV Việt hiện nay không nằm ở ý tưởng, mà ở công nghiệp phụ trợ. Dù một doanh nghiệp có thể làm chủ thiết kế, phần mềm hay một số thiết bị điện tử, một hệ thống UAV hoàn chỉnh vẫn cần động cơ, vật liệu, hệ truyền dẫn, cảm biến… mà trong nước chưa sản xuất ổn định. Nói thẳng, nếu động cơ chuyên dụng và các cấu phần truyền dẫn vẫn phải nhập khẩu, UAV Việt Nam tự chủ chỉ mới dừng ở mức tương đối.
Chính vì vậy, HTI UAS không dừng ở việc lắp drone, mà chuyển sang xây dựng hệ sinh thái UAV Việt. Họ phối hợp với Đại học Quốc gia Hà Nội và doanh nghiệp cơ khí để nghiên cứu phát triển động cơ riêng, đồng thời hướng tới các nhà máy, khu vực sản xuất chuyên nghiệp nhằm chuyên môn hóa quá trình chế tạo UAV. Mục tiêu cuối cùng không phải thêm một thương hiệu drone xuất hiện trên thị trường, mà là xây năng lực công nghệ đủ sâu để tự thiết kế, sản xuất, nâng cấp các dòng UAV theo nhu cầu thực tế và “xây dựng niềm tin rằng người Việt có thể tự nghiên cứu, tự sản xuất và làm chủ công nghệ trên bầu trời của mình”.
Hera và bước nhảy từ nội địa đến drone xuất khẩu thế giới
Nếu HTI thể hiện chiều sâu nội địa hóa, thì câu chuyện của tiến sĩ Lương Việt Quốc và Real-time Robotics cho thấy một hướng đi khác: phát triển thiết kế drone nội địa đạt chuẩn quốc tế, rồi đem ra thế giới. Xuất thân từ tuổi thơ nhặt rác bên kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè, trải qua nhiều năm làm việc trong robot và tự động hóa tại Thung lũng Silicon, ông chọn trở về, lập Real-time Robotics với mục tiêu làm UAV mang thương hiệu Việt phục vụ cả dân sự và lưỡng dụng.
Kết quả là mẫu drone Hera – thiết bị bay không người lái do RtR phát triển với khả năng gấp gọn bỏ ba lô nhưng vẫn mang được tải trọng thiết bị tới 15 kg, cao gấp bảy lần nhiều sản phẩm cùng loại. Hera được nộp bằng sáng chế vào năm 2021 và khi ra mắt, giới chuyên môn đánh giá nó dẫn đầu thế giới, chưa có đối thủ trực tiếp trong phân khúc; một tạp chí chuyên về drone nhận định đây là máy bay không người lái duy nhất sở hữu 12 tính năng vượt trội và sức mạnh chiến đấu hàng đầu. Dưới sự dẫn dắt của TS. Quốc, RtR trở thành doanh nghiệp Việt đầu tiên xuất khẩu UAV sang Mỹ, bán sản phẩm cho quân đội Mỹ và tiếp tục hướng tới thị trường châu Âu, nơi Hera được phân phối độc quyền bởi đối tác chuyên cung cấp dịch vụ drone cho quân đội và lực lượng đặc biệt.
Từ quốc phòng đến kinh tế số: vì sao công nghệ drone độc lập là bắt buộc, không phải lựa chọn
Ai đó có thể nghĩ UAV chỉ dành cho quốc phòng, an ninh hay quay phim, nhưng thực tế, nó đang lặng lẽ trở thành hạ tầng của kinh tế số. Drone đã được dùng để phun thuốc, theo dõi cây trồng, vận chuyển hàng hóa nhỏ ở vùng địa hình phức tạp, hỗ trợ cứu hộ cứu nạn, giám sát hạ tầng, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường và xây dựng xã hội an toàn. Khi hạ tầng mới này dựa trên phần mềm và thiết bị nước ngoài, mỗi bản cập nhật, mỗi lệnh khóa từ xa đều có thể trở thành “công tắc sinh tử” cho nông nghiệp, logistics hay cả một thành phố.
Cả HTI UAS lẫn Real-time Robotics đều đang theo đuổi cùng một triết lý: muốn làm chủ bầu trời, phải tự chủ công nghệ lõi, không thể phụ thuộc mãi vào người khác. Sự khác biệt chỉ nằm ở chiến lược: một bên cắm rễ sâu vào nội địa hóa, xây hệ sinh thái công nghiệp; bên kia đánh ra thị trường toàn cầu với drone xuất khẩu thế giới. Nếu Việt Nam biết kết nối hai hướng đi này – lấy năng lực sản xuất trong nước làm nền và dùng thị trường quốc tế làm động lực – chúng ta không chỉ có UAV Việt Nam tự chủ, mà còn có cơ hội hình thành chuỗi giá trị UAV hoàn chỉnh, từ thiết kế, sản xuất đến dịch vụ, thực sự tiến tới mục tiêu làm chủ bầu trời trong kỷ nguyên số.
