Phim ngắn AI là gì và vì sao hình ảnh đẹp vẫn chưa đủ?
Phim ngắn AI là những tác phẩm điện ảnh thời lượng ngắn sử dụng công nghệ phim AI để tạo nhân vật, bối cảnh, hình ảnh và thậm chí dựng phim, giúp người làm phim rút ngắn khoảng cách giữa ý tưởng và sản phẩm hoàn chỉnh, nhưng chất lượng cuối cùng vẫn phụ thuộc vào câu chuyện, cảm xúc và cách kể của con người.
Điểm mạnh rõ nhất của phim ngắn AI là khả năng tạo ra hình ảnh nhanh, đẹp và rẻ hơn: chỉ với ý tưởng, câu lệnh và công cụ phù hợp, người dùng đã có thể tạo được nhân vật, bối cảnh và những đoạn phim trong thời gian ngắn. Điều này khiến quá trình thử nghiệm ý tưởng dễ tiếp cận hơn với người mới vào nghề, phá vỡ bài toán nguồn lực vốn từng đòi hỏi ê-kíp lớn và thiết bị đắt đỏ. Tuy vậy, khả năng tạo hình ảnh hay một đoạn phim không đồng nghĩa A.I. có thể thay thế toàn bộ quá trình sáng tạo. Cốt lõi vẫn là: phim muốn giữ chân khán giả thì phải có câu chuyện đáng xem, cảm xúc đáng nhớ và một góc nhìn riêng, nếu không mọi khuôn hình lộng lẫy đều trôi qua như quảng cáo kéo dài.
Cơ hội mới: AI điện ảnh sáng tạo mở cửa cho người trẻ
AI điện ảnh sáng tạo đang biến phim ngắn AI thành sân chơi rộng mở cho thế hệ đạo diễn mới. Nhà sản xuất, đạo diễn, diễn viên Mai Thu Huyền nhận định A.I. đang làm thay đổi bài toán nguồn lực: với những người trẻ hoặc mới theo nghề, công nghệ cho phép họ thử sức với những câu chuyện trước đây phải cần kinh phí và một ê-kíp lớn mới thực hiện được. Không còn khoảng cách quá lớn giữa ý tưởng tham vọng và khả năng hiện thực hóa hình ảnh.
Một ví dụ điển hình là hãng phim TFS - Đài Phát thanh và Truyền hình TP. Hồ Chí Minh với dự án phim ngắn “Bãi Săn” gồm 15 tập, mỗi tập khoảng 3 phút, ứng dụng A.I. trong quá trình sản xuất. Theo đạo diễn Phạm Việt Phước, A.I. được dùng để hỗ trợ tạo hình nhân vật, tạo cảnh và ánh sáng, trong khi yếu tố văn hóa, vốn sống vẫn do con người định hình. Về phía đào tạo, Trường Sân khấu - Điện ảnh TP. Hồ Chí Minh đã bổ sung các chuyên đề về trí tuệ nhân tạo để định hướng sinh viên sử dụng và kiểm soát công nghệ thay vì bị nó kéo đi. Cơ hội đang ở đó, nhưng việc biến cơ hội thành tác phẩm có giá trị lại là câu chuyện khác.
Kể chuyện AI: khi hình ảnh đẹp nhưng cảm xúc rỗng
Vấn đề của nhiều phim ngắn AI hiện nay không nằm ở kỹ xảo mà ở cái lõi kể chuyện AI. Đạo diễn Lương Đình Dũng nhấn mạnh, công nghệ AI và cái lõi văn học, câu chuyện phải “một chín, một mười”; hình ảnh đẹp phải bắt đầu từ câu chuyện, từ khả năng mô tả và hình dung. Nếu câu chuyện không đủ mạnh, AI dù tạo ra những hình ảnh rất đẹp cũng chưa chắc làm nên một bộ phim có giá trị.
Đạo diễn Phạm Vĩnh Khương chỉ ra lý do nhiều phim ngắn AI khiến người xem “thiếu chiều sâu”: A.I. không có trải nghiệm sống như con người, không biết đau, yêu, ký ức hay những va chạm trong đời sống là gì. Nó có thể tái tạo hình thức của cảm xúc, dự đoán những mẫu hình cảm xúc dựa trên dữ liệu, nhưng không có trải nghiệm về cảm xúc. Vì thế, những biểu hiện rất nhỏ như một ánh mắt, một hơi thở, một sự nghẹn lại trong giọng nói thường khó hơn rất nhiều so với việc tạo một khung hình hoành tráng. Khi người làm phim phó mặc cho thuật toán, phim đẹp nhưng trống rỗng trở thành hệ quả tất yếu.
Từ công nghệ phim AI đến trách nhiệm nội dung và khán giả
Công nghệ phim AI hiện có thể tham gia rất sâu: từ phát triển kịch bản, storyboard, thiết kế nhân vật, tạo hình ảnh, chuyển hình ảnh thành video đến dựng và xử lý âm thanh. Trước đây, để thực hiện một ý tưởng cần nhiều người, thiết bị và thời gian; bây giờ một cá nhân có thể tự tổ chức một quy trình sản xuất tương đối hoàn chỉnh và tạo ra nhiều phương án hình ảnh để thử nghiệm. Tuy nhiên, khi có quá nhiều lựa chọn, vai trò của người quyết định càng quan trọng. Vấn đề không còn là A.I. có thể tạo ra những gì, mà là người làm phim sử dụng công nghệ thế nào để bảo đảm giá trị tác phẩm.
Những yếu tố như văn hóa, vốn sống, câu chuyện và giá trị truyền tải vẫn cần con người định hình. Trong bối cảnh phim ngắn AI tràn lan trên mạng xã hội, giới chuyên gia cảnh báo việc xem liên tục những nội dung chỉ nhằm thỏa mãn tò mò có thể khiến khán giả luôn trong “bẫy thụ động”. Khi thuật toán ưu tiên công thức có nhiều lượt xem, người làm phim dễ bị cuốn vào sản xuất hàng loạt nội dung na ná nhau, khiến phim đồng dạng và mất dần giá trị riêng. Trách nhiệm nội dung, câu chuyện bản quyền và trách nhiệm sáng tạo vì thế trở thành câu hỏi nóng: ai đứng tên, ai chịu trách nhiệm khi một tác phẩm AI gây tác động tiêu cực?
AI nên là trợ lý, không phải ông chủ của giấc mơ điện ảnh
Thách thức lớn nhất của phim ngắn AI không phải công nghệ, mà là giữ được nghệ thuật kể chuyện có ý nghĩa khi mọi thứ trở nên quá dễ sản xuất. A.I. có thể giúp người làm phim thực hiện những câu chuyện từng nghĩ phải 20 năm nữa mới làm được, nay rút xuống còn vài năm. Nhưng như các đạo diễn đã nhấn mạnh, A.I. phải phục vụ con người; người làm phim vẫn phải là người có giấc mơ, có câu chuyện và có cách nhìn riêng, không nên để công cụ kể thay mình.
AI có thể đưa ra hàng nghìn phương án hình ảnh, nhưng người quyết định phương án nào đáng giữ lại vẫn phải là con người. “AI nên là một trợ lý, không phải ông chủ” là câu nói không chỉ dành cho đạo diễn, mà cả cho khán giả: hoặc ta để thuật toán dắt tay, hoặc ta chọn xem những phim biết tôn trọng thời gian và cảm xúc của mình. Cùng với việc tiếp cận công nghệ, người làm phim cần duy trì năng lực kể chuyện, tư duy sáng tạo và hiểu biết về văn hóa; A.I. có thể mở rộng phương thức sản xuất, nhưng giá trị tác phẩm vẫn phụ thuộc vào định hướng và trách nhiệm của con người.
