Ba cam kết để AI tạo ra giá trị thực
Cam kết phát triển AI là định hướng xây dựng năng lực trong nước, tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới và mở rộng hợp tác để công nghệ đem lại lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế. Tại lễ khai mạc Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026 ở Quảng Ninh sáng 28/10, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nêu ba trọng tâm này như một chương trình hành động gắn kết, thay vì những mục tiêu riêng lẻ. Cách tiếp cận ấy đáng chú ý vì AI vừa mở ra cơ hội, vừa tạo thêm rủi ro và khoảng cách giữa các nhóm có khả năng tiếp cận công nghệ. Do đó, thành công không nên được tính bằng số chiến lược hay dự án thử nghiệm, mà bằng dịch vụ công tốt hơn, năng suất tăng, doanh nghiệp vững mạnh và chất lượng sống được cải thiện.
Bối cảnh của cam kết cũng mang ý nghĩa quốc tế: tuần lễ diễn ra từ ngày 28 đến 30/10, dự kiến quy tụ hơn 500 đại biểu từ gần 30 quốc gia. Các cuộc gặp chỉ có giá trị lâu dài nếu đưa được thảo luận về AI thành dự án cụ thể, có kết quả mà người dùng và doanh nghiệp có thể nhận thấy.
Hạ tầng trí tuệ nhân tạo phải mở rộng cơ hội tiếp cận
Trọng tâm đầu tiên là tăng năng lực AI quốc gia: phát triển hạ tầng số, năng lực tính toán, dữ liệu chất lượng, mô hình AI tiếng Việt và đội ngũ có kỹ năng. Đây không phải danh sách phần cứng và nguồn lực kỹ thuật có thể tách rời. Thiếu dữ liệu đáng tin cậy hoặc năng lực tính toán phù hợp, các mô hình khó đi từ thử nghiệm đến ứng dụng; thiếu nhân lực, tổ chức trong nước khó làm chủ việc triển khai và cải tiến. Vì thế, hạ tầng trí tuệ nhân tạo cần được nhìn như nền tảng phục vụ cả doanh nghiệp, cơ quan công quyền lẫn nghiên cứu, chứ không chỉ là lợi thế của một số tập đoàn lớn.
Bộ trưởng cũng nhấn mạnh hạ tầng và nguồn lực cần có khả năng tiếp cận rộng, chi phí hợp lý, an toàn và sử dụng năng lượng hiệu quả. Đây là tiêu chí quan trọng để AI không làm rộng thêm khoảng cách số. Khi các cơ sở nhỏ và địa phương có thể tiếp cận năng lực tính toán, dữ liệu và công cụ phù hợp, lợi ích công nghệ mới có cơ hội lan ra ngoài một nhóm doanh nghiệp dẫn đầu.
Chính sách cởi mở cần đi cùng trách nhiệm
Cam kết thứ hai là xây dựng môi trường đổi mới sáng tạo cởi mở nhưng có định hướng: quản lý dựa trên rủi ro, quy định phù hợp, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và hỗ trợ nghiên cứu, khởi nghiệp cùng việc ứng dụng AI có trách nhiệm. Đây là lựa chọn hợp lý hơn cả hai cực đoan: buông lỏng để công nghệ tự phát triển, hoặc đặt ra rào cản khiến thử nghiệm và ứng dụng bị đình trệ. Sandbox có thể tạo không gian kiểm tra giải pháp mới trong phạm vi được giám sát, còn cách quản lý theo mức độ rủi ro giúp yêu cầu bảo vệ tương xứng với tác động của từng ứng dụng.
Tuy nhiên, chính sách hỗ trợ chỉ có ý nghĩa nếu biến thành điều kiện thực tế cho nhà nghiên cứu và doanh nghiệp: quy trình rõ ràng, khả năng thử nghiệm và tiêu chí trách nhiệm có thể thực hiện. Niềm tin cũng là điều kiện để AI được dùng rộng rãi. Bảo vệ con người và thúc đẩy đổi mới không nên bị xem là hai mục tiêu đối nghịch; chính sách tốt phải tạo đường đi cho cả hai.
Tự chủ AI là đủ năng lực để hợp tác bình đẳng
Cam kết thứ ba là mở rộng hợp tác quốc tế AI trong nghiên cứu, phát triển, đào tạo nhân lực, xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, chia sẻ dữ liệu và triển khai ứng dụng thiết thực. Bộ trưởng Vũ Hải Quân nói rõ rằng tự chủ không đồng nghĩa với làm việc một mình: đó là xây dựng năng lực để hợp tác với tư cách đối tác bình đẳng, đóng góp tri thức và chia sẻ giá trị. Quan niệm này tránh biến tự chủ thành khép kín. Một quốc gia có năng lực nội địa đủ mạnh sẽ có vị thế tốt hơn khi tham gia định hình tiêu chuẩn, thỏa thuận dữ liệu và các chương trình nghiên cứu chung.
Tại Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026, các đại biểu dự kiến trao đổi về quản trị AI, dữ liệu, năng lực tính toán và hạ tầng số; chương trình cũng mở ra các diễn đàn và hoạt động kết nối đối tác.[1260134] Thước đo cuối cùng sẽ không nằm ở số cuộc gặp, mà ở việc hợp tác tạo ra đào tạo, tiêu chuẩn và ứng dụng có thể dùng được. Ba cam kết vì thế bổ trợ cho nhau: hạ tầng tạo năng lực, chính sách tạo không gian đổi mới, còn đối tác quốc tế giúp năng lực ấy phát triển và đóng góp rộng hơn. Đó là con đường thực tế để Việt Nam theo đuổi tự chủ AI mà không đứng ngoài dòng hợp tác toàn cầu.
