Bắt đầu từ bài toán, không phải biên bản
Liên kết ba nhà là cách Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng xác định nhu cầu, tổ chức nghiên cứu và đưa giải pháp công nghệ vào ứng dụng. Giá trị của mô hình này nằm ở việc các bên cùng chịu trách nhiệm cho một bài toán thực tế, thay vì dừng lại ở ký kết hay trao đổi.
Tại Hội nghị toàn quốc thúc đẩy liên kết viện, trường với cộng đồng doanh nghiệp trong nghiên cứu và phát triển khoa học, công nghệ ngày 23/10, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nêu khoảng cách lớn giữa nghiên cứu và nhu cầu thị trường. Trong giai đoạn 2021-2025, doanh nghiệp tham gia khoảng 12% nhiệm vụ khoa học, công nghệ cấp quốc gia, 11% nhiệm vụ cấp địa phương và 6% nhiệm vụ do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ tài trợ. Đây không chỉ là thiếu vắng một đối tác trong đề tài: doanh nghiệp vào cuộc muộn thì yêu cầu về tính năng, giá thành, độ ổn định và khả năng tích hợp dễ bị bỏ qua.
Vì vậy, doanh nghiệp cần tham gia từ lúc xác định bài toán nghiên cứu, nêu rõ nơi sử dụng và điều kiện tiếp nhận. Nhà khoa học có thể tập trung vào hướng giải quyết khả thi; Nhà nước có thể đặt hàng và điều phối nguồn lực theo mục tiêu cụ thể. Nghiên cứu doanh nghiệp không nên là phần bổ sung ở cuối quy trình, mà cần định hình câu hỏi nghiên cứu ngay từ đầu.
Nguồn lực chỉ có ý nghĩa khi công nghệ được sử dụng
Chính sách khoa học có thể giảm rủi ro nghiên cứu, nhưng hỗ trợ không tự biến kết quả trong phòng thí nghiệm thành hàng hóa hay năng lực sản xuất. Theo thông tin được nêu tại hội nghị, nhiệm vụ nghiên cứu công nghệ chiến lược do Nhà nước đặt hàng có thể được hỗ trợ 100% kinh phí. Đây là cơ chế đáng kể; thước đo của nó vẫn phải là công nghệ được hoàn thiện, tiếp nhận và đưa vào sản xuất, kinh doanh.
Vướng mắc nằm ở quãng đường sau nghiên cứu: công nghệ cần dữ liệu vận hành, thiết kế sản xuất, tiêu chuẩn, chứng nhận và nguồn lực để thử nghiệm, hoàn thiện. Nếu thiếu doanh nghiệp tiếp nhận và đầu tư cho các khâu ấy, kinh phí công có thể tạo ra kết quả khoa học nhưng chưa tạo được sản phẩm có khả năng ứng dụng. Bởi thế, chính sách cần nối liền đặt hàng, nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai, thay vì xem cấp kinh phí là đích đến.
Thị trường công nghệ cũng cho thấy kết nối hiện tại chưa đủ sát nhu cầu: các sàn ghi nhận 72 giao dịch thành công từ tháng 1 đến tháng 8/2026, với tổng giá trị 11,233 tỷ đồng. Con số này là lời nhắc rằng thương mại hóa công nghệ cần được tính đến từ lúc chọn đề tài, chứ không thể phó mặc cho một sàn giao dịch sau khi nghiên cứu kết thúc.
Đo kết quả bằng sản phẩm và vấn đề được giải quyết
Cách đánh giá hợp tác cần đổi theo cùng một hướng: không lấy số chương trình, nhiệm vụ hay biên bản ghi nhớ làm đại diện cho tác động. Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng kết quả nghiên cứu cuối cùng cần được đo bằng sản phẩm cụ thể, thay vì chỉ đếm nhiệm vụ hoặc kết quả nghiên cứu. Tiêu chí này buộc các bên trả lời câu hỏi thiết thực: công nghệ nào đã được hoàn thiện, ai tiếp nhận và vấn đề sản xuất nào được xử lý?
Việc đánh giá cũng nên phản ánh nguồn lực doanh nghiệp đóng góp, nhân lực tham gia, hợp đồng nghiên cứu, doanh thu chuyển giao và giá trị mua sắm công đối với sản phẩm khoa học, công nghệ mới trong nước. Những chỉ số đó không thay thế đánh giá chất lượng nghiên cứu; chúng cho biết liệu kết quả có đi tiếp đến ứng dụng hay không. Theo lộ trình được đề xuất, năm 2026 xác định số liệu cơ sở, năm 2027 thí điểm thu thập chỉ số mới, rồi từ năm 2028 công bố định kỳ trong Sách trắng Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam.
Liên kết ba nhà chỉ trở nên thực chất khi doanh nghiệp cùng đặt bài toán, nhà khoa học cùng tạo giải pháp, còn Nhà nước kết nối chính sách và nguồn lực với khâu ứng dụng. Đích đến không phải thêm một chương trình kết nối, mà là sản phẩm công nghệ được tiếp nhận và vấn đề cụ thể được giải quyết.
