Từ huyền thoại Lizzie Borden đến góc nhìn mới của Monster trên Netflix
Monster: The Lizzie Borden Story là một series tội phạm Netflix thuộc tuyển tập Monster, kể lại vụ án Lizzie Borden bị xét xử rồi được trắng án trong vụ sát hại cha ruột và mẹ kế bằng rìu tại Fall River, Massachusetts năm 1892, nhưng dùng nhiều chi tiết hư cấu để đào sâu tâm lý nhân vật và giới hạn xã hội áp đặt lên phụ nữ thời đó. Điều quan trọng cần nói thẳng từ đầu: đây không phải là phim chuyển thể lịch sử theo kiểu tái hiện trung tính, mà là một câu chuyện có lập luận, có thái độ và sẵn sàng bóp méo thực tế để củng cố thông điệp về “female rage” và định kiến giới. Tuyển tập Monster vốn được xây dựng để khai thác các vụ giết người gây chấn động lịch sử Hoa Kỳ, mỗi mùa tập trung vào một kẻ sát nhân hoặc nghi phạm khét tiếng. Trước Lizzie Borden là Jeffrey Dahmer, Ed Gein, anh em Menendez – toàn nhân vật nam. Việc chuyển trọng tâm sang một phụ nữ bị cáo buộc giết người không chỉ là đổi mới về mặt nội dung mà còn là tuyên ngôn của Ryan Murphy và Ian Brennan: họ muốn đẩy khán giả vào vùng khó chịu về khả năng bạo lực của phụ nữ trong lịch sử.
Những gì lịch sử ghi nhận: vụ án búa rìu ám ảnh văn hóa Mỹ
Để đánh giá Monster Lizzie Borden Netflix công bằng, cần nhìn lại bộ khung sự kiện mà lịch sử đã ghi nhận khá rõ. Năm 1892, Andrew Jackson Borden, 70 tuổi, cựu doanh nhân giàu có, và người vợ thứ hai Abby, 64 tuổi, bị sát hại trong cùng một ngày tại nhà riêng ở thị trấn Fall River, Massachusetts. Abby chịu 18 nhát hatchet vào lưng, còn Andrew bị giết khoảng 90 phút sau khi đang ngủ trưa, khuôn mặt bị biến dạng đến mức khó nhận ra. Tòa nhà khi đó khóa hai lớp, và trong nhà chỉ có Andrew, Abby, Lizzie Borden và cô hầu Bridget Sullivan. Lizzie – 32 tuổi, độc thân, vẫn sống cùng gia đình và dạy lớp Chúa nhật – nhanh chóng trở thành nghi phạm chính. Bác sĩ gia đình báo rằng cả Andrew, Abby và Bridget đều bị đau bụng trước đó, Abby còn nghi mình bị đầu độc. Một nhân viên hiệu thuốc nói đã thấy Lizzie mua thuốc độc trước ngày án mạng, trong khi lời khai của Lizzie liên tục mâu thuẫn. Dù vậy, một bồi thẩm đoàn gồm 12 người chỉ mất khoảng một giờ để tuyên bố trắng án, và vụ án đến nay vẫn không được giải quyết.
Mối quan hệ với người hầu: từ khoảng cách lạnh lùng đến chuyện tình đồng tính trên màn ảnh
Điểm hư cấu nổi bật nhất – và gây tranh cãi nhất – trong Monster Lizzie Borden Netflix nằm ở cách series biến Bridget Sullivan thành người tình đồng tính của Lizzie. Trong phim, sự căng thẳng, cái nhìn thân mật và những cảnh thân thiết giữa Lizzie và Bridget không chỉ tạo thêm kịch tính mà còn trở thành trục cảm xúc chính, đặt vụ án vào bối cảnh tình yêu bị cấm đoán. Về mặt kể chuyện, đây là lựa chọn hấp dẫn: nó cho phép biên kịch gắn bạo lực với khao khát tự do của phụ nữ, đồng thời nối Lizzie với truyền thống nhân vật nữ “nguy hiểm” trên màn ảnh. Nhưng lịch sử lại lạnh lùng hơn nhiều. Bridget là người hầu trong nhà Borden, và không có bằng chứng nào cho thấy giữa hai người tồn tại quan hệ tình cảm, chứ chưa nói đến một mối “affair” bí mật. Thậm chí, Lizzie thường gọi Bridget bằng tên sai là “Maggie”, một chi tiết cho thấy khoảng cách, không phải sự thân mật. Sau vụ án, Bridget rời Mỹ một thời gian, rồi quay lại sống ở một thành phố khác và kết hôn với một người đàn ông. Việc Monster đi theo truyền thống từ tiểu thuyết Lizzie (1984) và phim Lizzie (2018) để đẩy mạnh câu chuyện đồng tính vì thế mang màu sắc diễn giải hiện đại hơn là dựa trên tư liệu.
Đầm cháy, động cơ và cơn giận nữ giới: khi kịch tính thắng tính chính xác
Monster: The Lizzie Borden Story không giấu tham vọng dùng một vụ án xưa cũ để nói về “female rage” – cơn giận bị nén của phụ nữ trước một xã hội xem họ như tài sản, có giá trị chủ yếu khi kết hôn và sinh con. Đạo diễn Max Winkler nhấn mạnh rằng Lizzie là một người phụ nữ không thể “được gả đi”, luôn vấp phải thất vọng vì không vừa khuôn mẫu, và chính áp lực trong chiếc “nồi áp suất” xã hội ấy có thể đẩy bất cứ ai đến ranh giới bạo lực. Đó là một góc nhìn thú vị, giúp nhân vật thoát khỏi khuôn “ác quỷ bẩm sinh”. Theo lời Winkler, “ai cũng có thể giết người; câu hỏi là vì cái gì, hoặc khi nào bạn thấy không còn lựa chọn nào khác”. Tuy nhiên, khi chuyển thông điệp thành chi tiết cụ thể, phim nhiều lần vượt ra khỏi những gì có chứng cứ. Lịch sử ghi nhận chuyện Lizzie đốt một chiếc đầm trước khi xét xử, được bạn thân Alice Russell kể lại tại tòa. Dưới tra vấn chéo, rõ ràng việc đốt diễn ra giữa ban ngày, trước hai nhân chứng – một hành vi kỳ lạ nhưng không đủ để kết luận tội trạng. Trên màn ảnh, chi tiết này dễ bị diễn giải theo hướng “xóa bằng chứng”, trong khi hồ sơ thật vẫn mơ hồ. Tương tự, phim nhấn mạnh tiền sử gia đình bạo hành như động cơ giết người, dù không có bằng chứng trực tiếp nào xác nhận điều đó, ngoài suy đoán của một số tác giả.
Giữa sự thật và hư cấu: Monster đã làm gì với di sản Lizzie Borden?
Series tội phạm Netflix này chọn đứng ở giao điểm khó chịu giữa tài liệu và tưởng tượng: nó xây dựng trên bộ khung là vụ án đôi sát hại bằng hatchet, bối cảnh nhà khóa kín, lời khai mâu thuẫn và bản án trắng, rồi phủ lên lớp suy đoán về động cơ, tính cách và đời sống tình dục của Lizzie Borden. Monster không phải là phim chuyển thể lịch sử theo nghĩa nghiêm ngặt; bản thân tuyển tập được thiết kế để “dramatize” – cường điệu hóa – các vụ án nổi tiếng nhằm phục vụ trải nghiệm giải trí. Khi đặt Lizzie cạnh những nhân vật như Aileen Wuornos hay nữ bá tước Elizabeth Bathory, series còn ngầm kéo cô vào “hội” nữ sát nhân khét tiếng, dù giữa họ không hề có liên hệ trực tiếp nào ngoài khả năng bạo lực. Việc đó có thể khiến người xem quên mất một sự thật khó chịu: Lizzie chưa từng bị kết tội. Bằng cách nhấn mạnh “cơn giận phụ nữ” và xây dựng mối quan hệ đồng tính với người hầu, Monster đã tái chế Lizzie thành biểu tượng tiện dụng cho luận điểm của mình – một lựa chọn giàu kịch tính, nhưng đặt ra câu hỏi đạo đức về việc biến một con người thật, một vụ án chưa được giải quyết, thành nhân vật cho bài giảng hiện đại. Cuối cùng, câu hỏi không phải là Monster Lizzie Borden Netflix đúng hay sai với lịch sử, mà là: người xem có chấp nhận đánh đổi độ chính xác để có một câu chuyện sắc bén hơn về giới và bạo lực? Nếu câu trả lời là có, ít nhất chúng ta nên biết rõ mình đang xem một tác phẩm hư cấu dựa trên sự kiện thật, chứ không phải bản ghi chép trung thực của quá khứ.
