Nhồi máu cơ tim không còn là bệnh người già
Nhồi máu cơ tim là tình trạng một phần cơ tim bị hoại tử do động mạch vành cấp máu bị tắc nghẽn đột ngột, làm gián đoạn dòng máu, gây đau ngực dữ dội, khó thở, rối loạn nhịp tim và có thể dẫn đến tử vong nếu không được can thiệp cấp cứu kịp thời. Nhìn thẳng vào thực tế, nhồi máu cơ tim trẻ hóa không còn là một cụm từ giật gân, mà là xu hướng bệnh lý đang diễn ra nhanh hơn lối sống của giới trẻ. Một nam thanh niên 22 tuổi phải nhập viện cấp cứu với cơn đau ngực điển hình, được chẩn đoán nhồi máu cơ tim cấp do tắc hoàn toàn động mạch vành phải. Khi bác sĩ nói “đây là một trong những bệnh nhân trẻ nhất” họ từng can thiệp động mạch vành, đó không phải lời cảnh báo cho riêng một người, mà cho cả thế hệ 20–40 tuổi.
Con số lạnh lùng: trái tim người trẻ đang gánh gì?
Nếu vẫn nghĩ bệnh tim ở tuổi 20-40 là chuyện hiếm gặp, các con số sẽ khiến nhiều người phải xem lại lối sống của mình. Nhiều cơ sở tim mạch ghi nhận ngày càng nhiều ca nhồi máu cơ tim dưới 30 tuổi, thậm chí có bệnh nhân dưới 20 tuổi phải can thiệp mạch vành cấp cứu. Theo GS.TS Phạm Mạnh Hùng, bệnh nhân dưới 50 tuổi chiếm khoảng 30%, trong đó nhóm dưới 40 tuổi đã chiếm tới 15–20% tổng số ca can thiệp. Đây là tỷ lệ đủ lớn để đánh sập suy nghĩ “còn trẻ thì chưa lo bệnh tim”. Ước tính mỗi năm có hơn 100.000 ca nhồi máu cơ tim hoặc hội chứng mạch vành cấp xảy ra tại Việt Nam; nếu 15–20% trong số đó là người dưới 40 tuổi, nghĩa là hàng chục nghìn người đang trả giá cho thói quen tưởng như vô hại.
Người trẻ không chỉ thiếu tuổi, mà thiếu cảnh giác
Điều đáng lo không chỉ là số ca tăng, mà là cách người trẻ phớt lờ dấu hiệu cảnh báo nhồi máu. Bác sĩ ghi nhận nhiều người chỉ đến viện khi đau ngực dữ dội, trong khi các triệu chứng cảnh báo đã xuất hiện từ trước: đau thắt ngực, tức ngực, khó thở, đặc biệt sau khi vận động như đá bóng, tập gym hay chạy bộ. Không ít bệnh nhân trẻ cho rằng nhồi máu cơ tim chỉ xảy ra ở người lớn tuổi nên tự theo dõi tại nhà hoặc cố chịu qua cơn đau. Đó là lý do nhiều trường hợp đến viện đã quá muộn, chỉ còn cơ hội giành giật mạng sống. Thực tế, một cơn nhồi máu cơ tim cấp có thể lập tức cướp đi mạng sống, khác hoàn toàn với bệnh động mạch vành mạn tính vốn có thể “chung sống hòa bình” nếu được kiểm soát tốt. Ở tuổi 20–40, chủ quan với triệu chứng nhẹ chính là một yếu tố nguy cơ chết người.
Yếu tố nguy cơ ở người trẻ: khác người già, nguy hiểm không kém
Nhồi máu cơ tim trẻ hóa không phải chuyện ngẫu nhiên, mà phản chiếu lối sống của thế hệ 20–40. Ở người cao tuổi, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu thường là nền bệnh chính. Ngược lại, ở người trẻ, thuốc lá, thuốc lào, rượu bia, béo phì và tiền sử gia đình mới là những kẻ dẫn đường âm thầm cho bệnh tim. Nam thanh niên 22 tuổi bị nhồi máu cơ tim cấp dù trước đó không có bất thường sức khỏe, nhưng đã có tới 8 năm hút thuốc lá, thuốc lào. Đây không phải trường hợp cá biệt, mà là điển hình cho việc coi nhẹ hút thuốc ở tuổi rất trẻ. Khi mạch vành bị tắc hoàn toàn, bác sĩ dù can thiệp, đặt stent và phục hồi dòng máu thành công, thì trái tim đó vẫn mang một vết sẹo không thể xoá. Lối sống “đốt” sức khỏe tim mạch rồi trông chờ vào kỹ thuật can thiệp là một lựa chọn đầy rủi ro.
Phòng ngừa bệnh tim sớm: trách nhiệm cá nhân, không phải chuyện của bệnh viện
Kỹ thuật can thiệp mạch vành ngày càng tiên tiến, nhiều bệnh viện tuyến tỉnh đã có thể thực hiện can thiệp cấp cứu theo tiêu chuẩn điều trị. Nhưng đặt hết hy vọng vào phòng can thiệp là một chiến lược nguy hiểm. Với mỗi ca nhồi máu cơ tim trẻ, bác sĩ đều nhấn mạnh một thông điệp: sau can thiệp, bệnh nhân buộc phải kiểm soát yếu tố nguy cơ tim mạch, bỏ hoàn toàn thuốc lá, thuốc lào, kiểm soát cân nặng, tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ. Ở góc độ cộng đồng, phòng ngừa bệnh tim sớm phải bắt đầu từ những lựa chọn hàng ngày: ăn uống lành mạnh, tập luyện đều đặn, giảm cân, bỏ hút thuốc, hạn chế rượu bia, kiểm soát tốt tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường nếu có. Nhìn thẳng vào xu hướng nhồi máu cơ tim trẻ hóa, điều cần đổi trước tiên không phải là công nghệ y tế, mà là thái độ của mỗi người trẻ đối với trái tim mình.
