Nhồi máu cơ tim trẻ: bệnh hiểm gặp ở tuổi đôi mươi không còn hiếm
Nhồi máu cơ tim trẻ là tình trạng vùng cơ tim bị hoại tử do tắc đột ngột động mạch vành, xuất hiện ở người trong độ tuổi 20–30 vốn được coi là khỏe mạnh, làm thay đổi hoàn toàn mô hình bệnh tim mạch, khiến cả bác sĩ lẫn bệnh nhân dễ chủ quan và chẩn đoán muộn.Ở tuyến đầu điều trị, PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu cho biết ông từng gặp bệnh nhân nhồi máu cơ tim chỉ 22 tuổi, tổn thương cả 3 nhánh động mạch vành, trong đó động mạch liên thất trước tắc hoàn toàn ngay từ đoạn đầu. Ba mươi năm trước, một ca nhồi máu cơ tim 30 tuổi được xem là đặc biệt, nay các trường hợp bệnh tim ở tuổi 20 xuất hiện liên tiếp, không còn là ngoại lệ mà đang trở thành xu hướng trẻ hóa đáng lo ngại.
Hai nhóm nguyên nhân chính: không chỉ xơ vữa mà còn những "thủ phạm lạ"
Thông điệp quan trọng nhất từ các bác sĩ là: người trẻ dưới 30 tuổi bị nhồi máu cơ tim không thể đổ hết cho xơ vữa mạch máu. Bệnh đến từ hai nhóm nguyên nhân cốt lõi, nếu bỏ sót sẽ trả giá bằng mạng sống.Nhóm thứ nhất là các nguyên nhân "lạ" không liên quan xơ vữa: bóc tách động mạch vành tự phát (SCAD) thường gặp ở phụ nữ dưới 35 tuổi, khỏe mạnh, sau stress cảm xúc mạnh, gắng sức, mang thai hoặc sau sinh. Co thắt động mạch vành lại gắn chặt với hút thuốc lá, thuốc lá điện tử, thức khuya kéo dài, lạm dụng cà phê và nước tăng lực. Cùng với đó là tác động của cocaine, amphetamine, ma túy tổng hợp, bóng cười kèm rượu gây co thắt dữ dội, tạo cục máu đông chỉ trong vài phút đến vài giờ sau sử dụng. Rối loạn đông máu và bất thường bẩm sinh động mạch vành càng cho thấy nhồi máu cơ tim trẻ là hệ quả của lối sống cực đoan và cơ địa nguy cơ chứ không phải “tai nạn y khoa” đơn thuần.
Xơ vữa sớm và tâm lý chủ quan: mảnh đất màu mỡ cho bệnh tim ở tuổi 20
Sau khi loại trừ các nguyên nhân "lạ", bác sĩ vẫn phải nghĩ đến xơ vữa động mạch sớm – một sự thật đáng buồn vì ngày càng gặp ở người trẻ trong thời đại này. Hút thuốc lá từ cấp 2, cấp 3, dùng pod/vape hàng ngày, rối loạn mỡ máu gia đình không được phát hiện, đái tháo đường type 2, béo phì, hội chứng chuyển hóa, tăng huyết áp từ sớm là nền đất cho xơ vữa hình thành rồi bùng phát nhồi máu cơ tim trước tuổi 30.Nguy hiểm hơn là tâm lý "còn trẻ thì không thể bị nhồi máu cơ tim". Nhiều người tự giải thích đau ngực, khó thở, vã mồ hôi, mệt là do trào ngược dạ dày, đau cơ, stress hoặc lo âu. Điều này khiến bệnh tim ở tuổi 20 dễ bị chẩn đoán muộn, tỷ lệ tử vong cao, trong khi chỉ cần coi những triệu chứng đó là dấu hiệu cảnh báo tim mạch và đi khám chuyên khoa sớm, kịch bản đã có thể khác.
Dấu hiệu cảnh báo tim mạch: khi nào người trẻ phải coi là cấp cứu?
Nhồi máu cơ tim trẻ không giết người trong im lặng, nó gửi tín hiệu nhưng chúng ta phớt lờ. Các triệu chứng như đau ngực, khó thở, mệt, vã mồ hôi thường bị nhầm với bệnh lý tiêu hóa, cơ xương hoặc stress. Theo các bác sĩ, bất kỳ người trẻ nào đang gắng sức – chơi thể thao, làm việc nặng, leo cầu thang – mà xuất hiện đau ngực, khó thở, vã mồ hôi hoặc cảm giác bất thường, phải coi đó là dấu hiệu cảnh báo tim mạch và đến khám chuyên khoa tim mạch càng sớm càng tốt.Không nên tự uống thuốc giảm đau hay chờ cho qua. Phác đồ sử dụng xét nghiệm men tim siêu nhạy để loại trừ hoặc chẩn đoán hội chứng mạch vành cấp cần được phổ cập ở mọi cơ sở cấp cứu, giúp bắt kịp nhồi máu cơ tim ở người trẻ trước khi quá muộn.
Phòng ngừa bệnh tim ở người trẻ: thay đổi lối sống, kiểm soát nguy cơ và đi khám sớm
Xu hướng nhồi máu cơ tim trẻ buộc chúng ta phải phòng ngừa bệnh tim nghiêm túc ngay từ tuổi 20, chứ không chờ đến trung niên. Người trẻ có yếu tố nguy cơ như rối loạn mỡ máu gia đình, đái tháo đường, tăng huyết áp cần chủ động kiểm tra, điều trị và kiểm soát bệnh nền, đồng thời bỏ thuốc lá và các sản phẩm chứa nicotine. Đây không phải lời khuyên "sống lành mạnh" chung chung, mà là hàng rào sống còn ngăn nhồi máu cơ tim trẻ.Về phía hệ thống y tế, việc phổ cập phác đồ men tim siêu nhạy ở các cơ sở cấp cứu cũng là một dạng phòng ngừa thứ cấp: giúp phát hiện sớm, hạn chế tử vong và tàn phế ở thế hệ vốn được coi là lực lượng khỏe mạnh nhất xã hội. Khi bệnh tim ở tuổi 20 đã trở thành hiện thực, không ai còn xa xỉ để giữ suy nghĩ "tim mạch là chuyện của người già" – đó là thói quen cần phải thay đổi ngay hôm nay.
