Từ chiến sĩ – nghệ sĩ đến biểu tượng trong di sản âm nhạc Việt
Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhạc sĩ Huy Du là chuỗi hoạt động nghệ thuật nhằm soi lại cuộc đời và tác phẩm của một người vừa là chiến sĩ, vừa là nghệ sĩ, qua đó hiểu sâu hơn cách âm nhạc cách mạng đã trở thành phần cốt lõi trong di sản âm nhạc Việt và ký ức nhiều thế hệ khán giả. Âm nhạc của nhạc sĩ Huy Du (1926–2007) đã chứng minh sức sống bền bỉ trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Điều làm nên giá trị ấy không chỉ là giai điệu đẹp, mà là việc mỗi ca khúc đều mang dấu ấn một con người đặt trọn trách nhiệm với Tổ quốc vào từng nốt nhạc. Cuộc đời ông là sự giao hòa đặc biệt giữa người chiến sĩ và người nghệ sĩ, từ Thanh niên Cứu quốc, Đội Tuyên truyền vũ trang, các đoàn văn công quân đội đến quá trình học tập bài bản tại Nhạc viện Bắc Kinh rồi trở về tiếp tục hoạt động trong quân đội. Âm nhạc ở ông vì thế vừa là nhật ký chiến trường, vừa là tuyên ngôn thẩm mỹ của một thế hệ.
“Đường chúng ta đi”: Concert tưởng nhớ hay cuộc đối thoại với hiện tại?
Nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhạc sĩ Huy Du (1926–2026), Hội Nhạc sĩ Việt Nam, gia đình ông và mạng xã hội VDONE phối hợp tổ chức chương trình nghệ thuật “100 năm nhạc sĩ Huy Du – Đường chúng ta đi” với hai đêm diễn lúc 20h ngày 11 và 12/12 tại Phòng Hòa nhạc Lớn, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, được tường thuật trên VTVgo và phát lại trên VTV1. Đây không chỉ là một concert tưởng nhớ, mà là tuyên bố rằng di sản Huy Du vẫn còn khả năng đối thoại với công chúng hôm nay. Tại cuộc gặp gỡ báo chí ngày 22/9 ở Hà Nội, Thiếu tướng – nhạc sĩ Đức Trịnh, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, khẳng định Huy Du là một trong những tác giả có nhiều đóng góp lớn lao cho nền âm nhạc Việt Nam. Câu nói ấy, trong bối cảnh kỷ niệm 100 năm, nghe như lời giao nhiệm vụ cho thế hệ nghệ sĩ hiện nay: hoặc làm cho kho tàng ấy tiếp tục sống, hoặc chấp nhận nhìn nó hóa thành ký ức lặng câm.
Âm nhạc như đường gân của lịch sử: từ Trường Sơn đến khát vọng mùa xuân
Điểm đáng chú ý là ê-kíp không kể tiểu sử nhạc sĩ theo lối tuyến tính quen thuộc, mà để âm nhạc làm nhân vật dẫn chuyện. Những ca khúc như “Việt Nam trên đường chúng ta đi”, “Sẽ về Thủ đô” mở ra không gian lịch sử hun đúc nên Huy Du – người chiến sĩ. Từ miền Kinh Bắc, đến Trường Sơn, từ chiến tranh đến hòa bình, từ hình tượng người lính đến những rung động riêng tư trong “Tình em”, “Đêm Trường Sơn”, “Anh vẫn hành quân”, “Cùng anh tiến quân trên đường dài”, “Bế Văn Đàn sống mãi”, “Nổi lửa lên em”, “Trên đỉnh Trường Sơn ta hát”, “Việt Nam ơi mùa xuân đến rồi”… các tác phẩm được đặt cạnh nhau để tạo thành một đường dây xuyên suốt từ đất nước đến con người, từ ký ức đến hiện tại. Những giai điệu từng sinh ra từ hoàn cảnh kháng chiến cụ thể nay đã vượt lên để trở thành một phần ký ức âm nhạc của nhiều thế hệ, đánh dấu một bước ngoặt khi âm nhạc chiến đấu hòa vào mạch phát triển chung của âm nhạc bác học Việt Nam.
Khi concert tưởng nhớ buộc chúng ta nghe lại theo cách khác
Đặt mục tiêu không chỉ hát lại mà còn “nghe lại”, chương trình thử thách chính những khuôn mẫu mà di sản này từng tạo ra. Khoảng 90 phút của hai đêm nghệ thuật được cấu trúc thành các phần “Khúc dạo đầu của lịch sử”, “Khúc tự sự của đất và nước”, “Rực lửa Trường Sơn”, “Khát vọng mùa xuân” và “Di sản một thế kỷ”, với hình tượng xuyên suốt “Cây nhạc đại ngàn mãi xanh” – âm nhạc được nuôi dưỡng từ đất nước, chiến tranh, văn hóa quê hương nhưng không dừng lại ở thời đại đã sinh ra nó. Việc kết hợp giao hưởng với rock, pop đương đại, hệ thống LED 3D, ánh sáng, visual, múa và công nghệ sân khấu không phải để “khoác áo mới” bằng mọi giá, mà để mở rộng không gian biểu đạt, giúp tác phẩm thế kỷ XX bước vào đời sống thưởng thức của khán giả thế kỷ XXI. Ở đây, concert tưởng nhớ trở thành phép thử: nếu vẫn bảo toàn đường nét âm nhạc và tinh thần nguyên bản Huy Du, thì đó là con đường duy nhất để di sản âm nhạc Việt không hóa thành bảo tàng.
Một thế kỷ Huy Du và câu hỏi dành cho những thế hệ sau
Sự tham gia của nhiều thế hệ nghệ sĩ – từ những gương mặt gắn với thời chiến đến lớp ca sĩ trẻ – khiến sân khấu Phòng Hòa nhạc Lớn trở thành không gian đối thoại giữa ký ức và hiện tại. Với thế hệ trước, âm nhạc Huy Du là ký ức; với người trẻ, đó là cơ hội khám phá lại những tác phẩm tưởng chừng đã quá quen. Việc tổ chức đêm nhạc nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhạc sĩ Huy Du là dịp để công chúng tri ân một trong những “cây đại thụ” của nền âm nhạc Việt Nam. Nhưng nếu dừng ở tri ân thì vẫn chưa đủ. Di sản chỉ sống khi tiếp tục được hát, được diễn giải, được tranh luận. Hai đêm “Đường chúng ta đi” vì thế nên được hiểu như lời mời tham gia viết tiếp lịch sử: mỗi lần ta nghe lại “Việt Nam trên đường chúng ta đi” là thêm một lần trả lời câu hỏi, rốt cuộc chúng ta đang đi đâu – với âm nhạc, với ký ức và với chính đất nước này.
