Mưa lớn biến sườn dốc thành mối đe dọa trực tiếp
Sạt lở đất là hiện tượng đất đá trên sườn dốc mất ổn định, trượt hoặc đổ xuống khu vực thấp hơn, có thể vùi lấp nhà cửa, đường sá và trường lớp sau mưa kéo dài. Ở vùng cao Quảng Ngãi, đây không còn là nguy cơ xa mà đã gây thiệt hại và buộc nhiều cộng đồng phải ứng phó khẩn cấp.
Mưa lớn miền núi kéo dài trong đêm 10 và sáng 11-11 khiến đất đá tràn xuống khu dân cư, trường học và các tuyến giao thông. Tại xã Thanh Bồng, đến trưa 11-11 chính quyền ghi nhận sáu điểm sạt lở, gồm các vị trí trên quốc lộ 24C, khu dân cư và điểm trường mầm non, tiểu học thôn Môn; đất đá đã tràn vào khuôn viên trường. Đây là lời cảnh báo rõ ràng: trường học vùng cao nằm sát taluy không thể được xem là an toàn chỉ vì chưa có thương vong.
Quy mô mưa càng làm tình hình đáng lo. Báo cáo nhanh của tỉnh ghi nhận lượng mưa tại trạm Sơn Long lên tới 737 mm, Trà Thanh 693 mm và Măng Bút 571 mm; khi đất đã ngấm nước, việc theo dõi vết nứt và sơ tán trước khi sạt lở xảy ra quan trọng hơn chờ đến lúc có thiệt hại.

Một căn nhà sập hoàn toàn, trường lớp và đường sá cùng bị ảnh hưởng
Thiệt hại nghiêm trọng nhất được ghi nhận tại thôn Mân Tiêu, xã Măng Bút: rạng sáng 11-11, đất đá từ sườn đồi phía sau tràn xuống, vùi lấp mái ngói và làm sập hoàn toàn nhà ông A Đai. Gia đình may mắn không có người bị thương; lực lượng địa phương hỗ trợ thu dọn tài sản và đưa gia đình đến nơi an toàn. Một vụ nhà dân sập cho thấy cảnh báo sạt lở phải đi kèm hành động, không thể chỉ dừng ở biển báo.
Trên địa bàn Thanh Bồng, đất đá còn đổ xuống phía sau hai nhà dân; tại quốc lộ 24C, tường chắn bê tông ở Km74+600 nứt gãy, có nguy cơ đổ sập. Ở các trường học vùng cao khác, sạt lở taluy phía sau điểm trường mầm non thôn Đăk Bối khiến học sinh phải nghỉ học, còn tường chắn sân Trường tiểu học và THCS Ba Vinh bị sạt lở khoảng 32 m. Khi trường lớp bị đe dọa, ưu tiên phải là bảo vệ học sinh và kiểm tra nền, taluy trước khi cho học trở lại.
Giao thông cũng chịu sức ép trên diện rộng: mưa lũ gây sạt lở tại hơn 12 tuyến đường ở nhiều xã, một số đoạn tắc nghẽn hoặc hư hỏng. Tại Tây Trà, ba điểm sạt trên đường vào thôn Trà Ôi khiến khoảng 80 m³ đất đá tràn xuống mặt đường; xã chỉ thông tuyến tạm thời cho xe máy. Những lối đi tạm không đồng nghĩa với an toàn, nhất là khi mưa còn tiếp diễn.

Sơ tán và chặn đường nguy hiểm phải đi trước khắc phục
Phản ứng đúng lúc đã giúp giảm nguy cơ thương vong. Trước diễn biến sạt lở và lũ quét, chính quyền các địa phương sơ tán 140 hộ dân; riêng xã Ngọc Linh có 113 hộ được di dời. Tại Tây Trà, 11 hộ ở khu vực nguy cơ cao được bố trí sơ tán xen ghép. Đây là biện pháp cần thiết, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc nhận diện sớm điểm nứt, xác định nơi tránh trú và bảo đảm người dân không quay lại vùng nguy hiểm quá sớm.
Thanh Bồng đã giăng dây, đặt biển cảnh báo, bố trí lực lượng canh trực và duy trì trực ban suốt ngày đêm để theo dõi mưa lũ, rà soát nguy cơ ngập, lũ quét và sạt lở. Xã cũng kiến nghị cơ quan chuyên môn kiểm tra, xử lý các điểm trên quốc lộ 24C, đặc biệt là tường chắn nứt tại Km74+600. Những việc này cần được nối tiếp bằng kiểm tra hiện trường thường xuyên, thông tin dễ hiểu và phương án sơ tán cụ thể cho từng khu dân cư.
Trong lúc chờ khắc phục, người dân cần hạn chế đi qua điểm sạt lở, đường ven suối và khu vực chân taluy; tuyệt đối không băng qua ngầm tràn khi nước chảy xiết. Chính quyền địa phương cần tiếp tục rà soát vùng nguy hiểm, chủ động di dời người dân và kiên quyết ngăn người, phương tiện qua các điểm tràn không an toàn. Với sạt lở Quảng Ngãi, cảnh báo chỉ có ý nghĩa khi được thực thi bằng chốt chặn và sơ tán kịp thời.

An toàn phải là thước đo của công tác ứng phó
Thiệt hại ở Măng Bút, Thanh Bồng, Tây Trà và các xã miền núi khác cho thấy mưa lớn có thể đồng thời đe dọa mái nhà, trường học và những tuyến đường vốn là kết nối thiết yếu. Không có thương vong trong vụ sập nhà ông A Đai là điều đáng mừng, nhưng không thể xem may mắn là một phương án phòng chống.
Trước mắt, cần giữ cảnh báo và chốt trực đến khi các điểm sạt được kiểm tra, đường sá đủ an toàn và nguy cơ mưa lũ giảm. Về lâu dài, khu dân cư và trường học nằm dưới sườn dốc cần được rà soát thường xuyên, còn các tuyến đường nguy hiểm phải có phương án xử lý rõ ràng. Kết luận cần nhớ rất đơn giản: khi đất đã no nước, sơ tán sớm và ngăn người đi vào điểm nguy hiểm phải được đặt lên trước việc khôi phục lưu thông.






